En’am Sûresi Açıklamalı Meali

¹Gökleri yeri ve arasındakileri yaratan, her türlü maddî-manevî karanlıkları ve aydınlığı var eden Allah’a hamdolsun. Bütün övgüler ve şükürler Allah’a mahsustur. Böyle iken, Şirk ve küfürde inatla direnip Rablerine karşı nankörlük eden inkarcılar, Allah’ın yarattığı ve sahibi olduğu kulları üzerinde kendilerini hak sahibi görüp ilahlık iddiasında bulunarak Allah’tan yüz çeviriyorlar. Ve kendilerini besleyen, büyüten, yaşatan Rabblerine göz göre göre hâlâ birtakım sahte ilâhları, efendileri, önderleri denk ve ortaklar tutuyorlar.

²Oysa Allah sizi basit bir çamurdan yarattı, sonra hem insana hem de dünyaya bir ömür belirledi. Kendi katında da belirli adı kıyâmet olan ayrı bir süre daha vardır. Fakat bu gerçeğe rağmen siz davet edildiğiniz hayat nizamına uymakta niçin hâlâ şüphe ediyorsunuz?

³Hiç şüphe yok ki O göklerde olanları da yerde olanları da yaratan ve nizamlarını kurup yaşatan, var olan her şeyin Hâkim’i olantek gerçek ilah Allah’tır. İbadet ve itaat edilmeye layık olan yalnızca O’dur. O’nun hükmü sadece göklerde değil, yeryüzünde de geçerlidir. Kâinatın her zerresine hükmeden Allah, elbette insanoğlunun hayatına da müdahale edecek, onun için haram helal sınırları koyacaktır. O, her yerde hazır ve nâzır olmakla sizin sırrınızı içinizde sakladıklarınızı da açığa vurduklarınızı da bilir. Hayır ve şer olarak her türlü hak ettiklerinizi, Haram helal, ne kazandığınızı, iyi-kötü yaptıklarınızı ve nasıl yaşamak istediğinizi de bilir.

⁴O kendilerini inkâra şartlandırmış olanlara Rablerinden ne zaman bu gerçekleri hatırlatan bir ayet gelse mutlaka duymazdan gelip hemen ondan yüz çevirirler.

⁵Oysa artık yaratılışlarının sebebini açıklayıp, onları onurlu, erdemli ve özgür bir hayata davet eden Kur’an gelmiştir. Görüldüğü gibi hak ve hakikat olarak Kur’an âyetleri kendilerine gelince onu alaya alıp yalanladılar. Fakat eninde sonunda alay edip durdukları kıyâmet, cennet, cehennem haberleri gibi gerçeklerle yüz yüze gelecekler ve helak, azap olarak karşılarına çıkacaktır.

⁶Bu müşrikler Yemen’e, Şam’a, Filistin’e yaptıkları seyahatlerde, harabelerin yanlarından geçerken kendilerinden önce Allah’ın davetini reddeden Lût, Âd, Semûd kavmi gibi nice nesillerin başlarına gelenleri ve nasıl helak ettiğimizi görmediler mi? Onları sizi yerleştirmediğimiz sağlam bir biçimde yeryüzüne yerleştirmiş, sizeverdiğimiz imkanları ve nimetleri onlara da vermiş, gökten üzerlerine bardaktan boşanırcasına bol yağmur indirmiş ve ayaklarının altlarından ırmaklar akıtmıştık. Fakat bunca nimetlere nankörlükle karşılık vererek isyan ettiler. Böylece onları işledikleri günahlarından dolayı helak ettik ve peşlerinden onların yerini alacak başka nesiller ortaya çıkardık.

⁷Ey Resûlüm! Şayet Biz sana onların istediği gibi Kur’an’ı kâğıt üzerinde yazılı bir metin halinde gönderseydik ve onlar da gözleriyle görüp ona elleriyle dokunsalardı, inkâr edenler yine de inanmaz ve: “Bu apaçık bir sihirbazlık işi ve büyüdür ” derlerdi. Hâlbuki, gözlerini kör eden inat, kibir ve bencillik duygularından bir an için sıyrılıp Kur’an’ı dikkatli bir gözle incelemiş olsalardı, onun Allah’tan gelen en büyük mucize olduğunu göreceklerdi.

⁸“Ayrıca onlar dediler ki: Madem Muhammed gerçekten bir Peygamber, o halde ona yardımcı bir melek gönderilsin ki biz de onu görüp inanalım” dediler. Evet, Allah buna Kâdir’di. Ama Lût kavmi gibi, bazı kavimlere gönderdiğimiz ve onların da göreceği şekilde bir melek gönderseydik onlar yine inanmazlardı. Bundan sonra da imtihân süresi sona ermiş olur, helak edilmek üzere haklarında hüküm derhal uygulanıp bir musibetle işleri bitirilmiş olurdu. Sonra da onlara pişmanlık için tevbe etme fırsatı bile verilmeyip asla göz açtırılmazdı. Kendilerini hiçbir şey kurtaramazdı.

⁹Eğer Biz peygamber olarak insan değil de bir melek gönderseydik, ya da Peygamber’le birlikte bir melek gönderseydik onu yine bir insan şeklinde gösterirdik. Çünkü meleği aslî sureti ile görmeye dayanamazlardı. Onlar bir türlü tatmin olmayacağı, sorularının arkası bir türlü kesilmeyeceği için kâfirleri “Bu insan mı, melek mi?” diye şimdi düştükleri kuşkuya yine düşürürdük. Davete iman etmek istemeyenlerin bahaneleri bitmez, şüphelerinin önüne de geçilemez. Çünkü bunlar imtihanı kaybetmeyi hak ediyorlar.

¹⁰Ey Resûlüm, üzülme! Sen ilk değilsin senden önceki nice peygamberlerle de öğüt ve uyarıları yüzünden alay edilmişti. Bu yüzden peygamberleri küçük görüp alaya alan küstahları, alay ettikleri gerçek, hak ettikleri acı bir azap şeklinde çepeçevre kuşatmıştı ve helak edilmişlerdi.

¹¹Ey Müslüman! Onlara de ki: “Yeryüzünde ders almak için gezip dolaşın, geçmiş medeniyetleri araştırın ve tarihten ibret alın. Sonra da davet edildikleri ilâhî nizamı reddedip nankörlük eden küstahların ve peygamberleri alaya alıp hakîkati yalanlayanların sonları nasılmış görüp anlayın ve bir düşünün.

¹²Ey Peygamber! “Göklerde ve yerde olanlar kimindir?” diye sor ve şöyle cevap ver: “ Elbette şefkat ve merhamet etmeyi kendine prensip edinmiş olan Allah’ındır”. Bütün kullarına ve mahlûkatına şefkat ve merhamet buyurmak Allah’ın şanıdır. Muhakkak ki, geleceğinde şüphe olmayan kıyamet gününde Allah hepinizi davete karşı tutumunuzdan hesaba çekmek için bir araya toplayacaktır ve hak ettiğinizin karşılığını verecektir. Kaçınılması mümkün olmayan bu gerçeğe, inatla direnip kendilerine yazık edenler var ya, işte onlar bu gerçeklere kesinlikle iman etmezler.

¹³Gece ve gündüzün göklerin ve yerin içinde barınan, duran hareket eden her şeyin tek ve gerçek sahibi Allah’tır. O her şeyden haberdar olup her şeyi hakkıyla duyandır. Her şey O’nun bilgisinin ve kudretinin eseridir ve her şeyi hakkıyla bilendir.

¹⁴Habibim, yapmış olduğun hak davete uymak yerine, haddi aşarak, seni kendi bâtıl inançlarına çağıran o kâfirlere: Gökleri ve yeri bir bütün olarak yoktan var eden, kusursuz işleyen nizamlarını kuran ve yarattığı her canlıyı yedirip içirip beslediği halde, kendisi beslenmeye ve hiçbir şeye muhtaç değilken benAllah’tan başkasını kendime veli, koruyucu, otorite ve dost mu edineceğim ve O’nun davet ettiği nizam ile ahlaktan başkasına mı yöneleceğim? diye sor. Ey Resûlüm “Ben Rabbimin beni davet ettiğine ve size tebliğ ettiğim emir ve yasaklara teslim olan Müslümanların ilki ve önderi olmakla emrolundum. Bana Allah’ın dışındaki varlıkların koyduğu yasalara uymamam, onların yasalarıyla Allah’ın yasalarını eşit tutmamam emredildi. Onun için hiçbir zaman Allah’ın yasa koyuculuğunun yanında başka yasa koyucular kabul etmem. Asla ümitsizliğe, yılgınlığa kapılmadan, benden önce birilerinin başlamasını beklemeden Rabb’imin buyruklarına boyun eğerek, sözlerimle, davranışlarımla, hayatımla ve ölümümle müminlere örneklik ve öncülük edeceğim ve asla müşriklerin yanında yer almayacağım. Bir başkasını ilah edinip Allah’a ortak koşanlardan olamam de ve sakın müşriklerden olma.

¹⁵De ki: “ Eğer ben müşriklerin arzu ve heveslerine uyup Rabbime nankörlükle karşı gelirsem her şeyin hesabını vereceğim büyük bir günün çetin azabından korkarım.”

¹⁶O gün kim salih amelleri sebebi ile cehennemden korunup azaptan kurtarılırsa Allah ona şefkati ile rahmet etmiş ve merhametine nail olmuş olur. Apaçık ve gerçek kurtuluş işte budur. O hâlde, ebedî kurtuluşa ulaşmak için Kur’an’a sımsıkı sarıl, başına geleceklerden de korkma.

¹⁷Eğer Allah sana imtihan etmek için ya da yaptıklarından dolayı bir sıkıntı verirse bunun önüne hiçbir güç geçemeyeceği gibi onu yine kendinden başkası asla gideremez. Eğer sana bir hayır dileyip bir iyilik verirse bil ki bu Allah’ın lütfudur ve o hayrın gelmesine de hiç kimse engel olamaz. Allah’ın gücünün üstünde güç yoktur. O’nun hükmüne kimse karşı çıkamaz. Sizler yeryüzünde Allah’ın yasalarına karşı çıktığınızı, Allah’ın yasalarına karşı kendi yasalarınızı koyduğunuzu, buna gücünüzün yettiğini mi sanıyorsunuz? Bu sadece sizi denemek için verilen bir fırsattır. Şüphesiz Allah dilediğini yapmaya kâdir olup her şeye mutlak güç yetirendir.

¹⁸O kullarının üstünde mutlak güç otorite ve hakimiyet sahibidir. O her hükmünde hikmet olan hakimdir, her şeyin en doğrusunu bilen ve yaşadığınız her şeyden her an hakkıyla haberdar olandır.

¹⁹Ey Resûlüm! Peygamber olduğuna inanmak için senden şahit getirmeni isteyip şirk ve küfründe direnenlere de ki: ” Benimle sizin aranızda en güvenilir ve en büyük şahit kimdir? Bu sorudan sonra cevap olarak de ki: ” Allah benimle sizin aranızda elbette ki en güvenilir, en doğru ve en büyük şahittir. İşte ilahî şahitliğin en büyük kanıtı olan bu Kur’an sizi ve sizden sonra kıyâmete kadar onun ulaşacağı herkesin uyarılması için bana vahyedildi. Ey müşrikler! Bunca hakikate rağmen ve ortada Kur’an’ın şahitliği varken; davet edildiğinizden yüz çevirip de Allah’la birlikte başka ilahların varlığına şahitlik edebilir misiniz? Buna dair elinizde en küçük bir delil var mıdır? Rasûlüm sonra cevap olarak tekrar: Ben asla Allah’tan başkasını ilah edinmem ve tek başıma kalsam bu yalana şahitlik etmem” de. ” Bu kararlı duruştan sonra inkârcılara karşı açıkça tavrını ortaya koyarak: Kendisinden başka ilah olmayan, yarattığı hiçbir varlığın, kendisine zerre kadar ortak olamayacağı tek ve gerçek ilah ancak Allah’tır ve ben ilâhlığında, otoritesinde, mülkünde sizin Allah’a ortak koştuklarınızdan tamamen uzağım”. İşte bunun için Allah’ın yasalarını bırakarak, sizin yasalarınıza uymam de.

²⁰Kendilerine daha önce kitap vermiş olduklarımız kendi kitaplarında kalmış olan gerçeklerle, Kur’an’ın ilahi bir kitap olduğunu ve Muhammed’in gerçek bir peygamber olduğunu pekâlâ bilir, hatta onu kendi oğullarını tanıdıkları gibi bilirler. Fakat bu gerçeğin farkında oldukları halde, hakikati kabul etmeyerek kendilerini hüsrana uğratan kimseler zararlarına olmasına rağmen yine de yüz çevirip asla sana ve getirdiğin Kur’an’a iman etmezler.

²¹Gerçekler apaçık bildirilip ortaya konulduğu halde kabullenmeyip, kendi uydurdukları hurafeleri Allah’a isnat ederek Allah’a karşı bile bile yalan uydurandan ya da ayetlerini yalanlayandan daha cahil daha zalim kim olabilir? Şüphesiz ki doğruların yerine yanlışları koyan bu zalimler iflah olmazlar ve asla kurtuluşa eremezler.

²²Kıyamet Günü onların hepsini bir araya toplayacağız sonra Sevgide, saygıda, hükümde Allah’a denk tutup peşlerinden giderek yasalarına uyarak Allah’a ortak koşanlara: “ Söyleyin bakalım, Allah’ın dışında manevi bir güç ve yetki sahibi diye emir ve otoritesine boyun eğilmesi gerektiğini ve ilah olduklarını iddia ettiğiniz ortaklarınız hani nerede?” diye soracağız.

²³Bunun üzerine onlar tam bir çaresizlik içinde: “Rabbimiz olan Allah’a yemin olsun ki, biz Allah’a ortak koşanlar değildik. Zalim güçleri yaranmak için böyle hareket ettik. Niyetimiz Sana şirk koşmak değildi ” demekten başka bir mazeret ve yalan uyduramayacaklar.

²⁴Bak şu müşriklere! Her şeyin ortaya çıktığı mahşer günün de bile uyarıldıkları gerçeklerle karşılaşınca, kendileri hakkında nasıl yalan söylüyorlar ve suçlarını inkâr ediyorlar. Artık ilah diye uydurdukları şeyler de onları terk edip gitti. Hâlbuki onlar dünyadayken peşinden gittiklerine atamız, ilahımız, kurtarıcımız, yaratıcımız diye bağırıp çığırıyorlardı. İlahlarının emrine amade askeri olduklarını dünya âleme ilan ediyorlardı. Dünyadayken kibirlerinden yanlarına varılmıyordu. Şimdi ateşi görünce vaz mı geçtiler?

²⁵Onların mahşerde bu hale düşmesinin asıl sebebine gelince: İçlerinde Kur’an okurken senin okuduğun Kur’an’a inanmak istedikleri için değil, fitne çıkarmak için alaycı şekilde kulak verip dinliyormuş gibi yaparak dinleyenler var. Fakat onlar; iman etmek için değil, inkârlarına gerekçe bulmak için seni şartlanarak dinliyorlar. Niyetlerindeki bu kötülük sebebiyle biz, Kur’an’ı sanki anlamamaları için âdeta kalplerinin üstünü perdeleyen manevi örtüler, kulaklarına da duymalarına engel ağırlıklar ve tıkaçlar yerleştirdik. Onların ön yargıları kalplerinin üstüne perde, kulaklarına sağırlık olarak döner. Bunun içindir ki, kibir, bencillik, inat, önyargı gibi saplantılarla Kur’an’a yaklaşanlar, onu doğru ve sağlıklı bir şekilde değerlendiremez, onun yol göstericiliğinden faydalanamazlar. Onlar iman hakikatlerini apaçık gösteren gerçekleri tüm delilleriyle görüp her türlü mucizeyle karşılaşsalar yine de ona inanıp iman etmezler. Hatta inkâr edenler senin yanına geldiklerinde inanmamakla kalmayıp: “Bu Kur’an’ın haber ve hükümleri, öncekilerin uydurması masallarından hurafelerinden başka bir şey değildir diyerek seninle tartışırlar. Hâlbuki biz onlar gibi yalanlar üzerine değil, yaşanan gerçek hayatlardan örnek veriyoruz! Belki düşünüp öğüt alırlar.

²⁶Dahası kendilerinin Kur’an’dan sapıp yüz çevirdikleri yetmiyormuş gibi, başkalarının da Kur’an’ı dinleyip anlamasına engel olmaya çalışarak ondan uzak tutmaya çalışıyorlar Böylece hem kendilerini hem de hakikatten uzak tuttukları insanları peşlerine takıp felakete sürüklüyorlar, ama gafletin zirvesinde oldukları için bunun farkında değiller. Oysa yaptıklarıyla kendi ateşlerini yakıyorlar.

²⁷Sen onların dünyada bu yaptıklarından sonra cehennemde ateşin karşısına getirildiklerinde çaresizlik ve pişmanlık içinde, Allah’a şirk koştuklarını inkâr ederek: “ Ah keşke bize bir fırsat daha verilip dünyaya geri gönderilsek. O zaman Rabbimizin imani gerçekleri apaçık gösteren ayetlerini yalanlamaz ve Rabbimizin davetine iman edip sarılan mü’minlerden olurduk” dediklerinde onların hallerini bir görseydin. Ne yapacaklarını bilmez perişan haldedirler. Ama zannediyor musunuz ki, bu kâfirlerin o zamanki pişmanlıkları ve iman etme arzuları ciddî ve samimi bir imanın belirtisidir?

²⁸Akılları başlarına geldiği için mi böyle söylüyorlar? Hayır; bu sözlerinde de samimi değildirler ve artık çok geç. Daha önce başlarına geleceklerle uyarılmalarına rağmen, umursamayıp yüz çevirdiler gizledikleri hakikatler ve kabarık suç dosyaları bir bir karşılarına çıkmıştır ve pişmanlıkları faydasızdır. Geri dönmek istemelerinin ve sızlanmalarının asıl sebebi budur. Onlar yeniden dünya hayatına geri gönderilselerdi küfür tabiatlarına işlediği için kendileri yine Allah’la birlikte başka ilahlar edinip, müşrik olmayı seçerler ve yasak kılınan şeylere dönerler ve aynı inkârlarında diretirlerdi. Şüphesiz onlar dünya hayatından başka bir hayatın, olmadığına kendilerini şartlandırmış inkâr eden yalancılardır.

²⁹Onlar dünyadayken de böyle başları sıkıştığında defalarca pişmanlık duyup Rablerine sığınmışlardı, fakat rahata kavuşur kavuşmaz sözlerinden dönmüş ve şöyle demişlerdi “Şu dünya hayatımızdan başka bir hayat ve Hesap Günü yoktur ve biz ölümden sonra yeniden diriltilecek değiliz” demişlerdi.

³⁰Bir de sen, Rabblerinin huzuruna hesaba çekilmek için çıkarıldıkları zaman onların hallerini bir görsen. Allah onlara: “ Sizin dünyada inkâr ettiğiniz ahiret hayatı, tekrar diriliş ve hesaba çekiliş gerçek değil miymiş?” deyince; İşte o zaman onlar itiraf edip pişmanlık gösterecekler ve hep bir ağızdan: “Evet. Rabbimize andolsun ki ölümden sonra diriltilmek ve Hesap Günü gerçeğin ta kendisiymiş ” derler. Allah da onlara artık daha fazla konuşup kendilerini savunmaya kalkmalarına izin vermeyip: “Öyleyse sürekli küfür içinde bulunup bu gerçeği inkâr ettiğinizden dolayı ebedî azabı tadın ve cezanızı çekin ” diyecektir.

³¹Hesap Günü’nün geleceğine inanmayıp Allah’ın huzuruna çıkmayı yalanlayanlar gerçekten hüsrana uğramışlardır. Öyle ki kıyamet vakti ansızın gelince, sırtlarına günahlarını yüklenmiş bir halde şöyle derler: “Dünyada iken öğüt ve uyarıları dikkate almayıp sorumsuzca yaptıklarımızdan dolayı yazıklar olsun bize, çok hazırlıksız yakalandık. Bu an hiç gelmeyecek sanmıştık; ah, ne günahlar işledik ” diye feryat edecekler. Fakat son pişmanlık fayda vermeyecek. Bakın ve ibret alın. Ah, o yüklendikleri günah ne kadar da kötüdür ve o yükün altında inim inim inleyecekler! Onlar dünyada yaptıklarıyla sırtlarına cehennem odunu yüklemişlerdir.

³²Yaratılışının sebebini düşünmeyenler için dünya hayatı asla geçici bir oyun ve eğlenceden ve geçici bir zevkten ibaret değildir gelir geçer. Dünya hayatı sadece ön hazırlık ve alıştırmadır. Ama Allah’a karşı sorumluluklarını yerine getirmek için ellerinden gelen gayreti gösteren, Allah’a karşı gelmekten ve O’nun razı olmadığı şeylerden sakınan takva sahipleri için asıl olan Ahiret yurdu ise elbette daha hayırlıdır. Onları âhirette ebedî, mutluluk huzur, güven ve sayısız nimetler beklemektedir. Hâlâ bu gerçekleri düşünmek için aklınızı kullanmayacak mısınız? Bu gerçeği ancak Allah’ı layıkıyla tanıyan temiz akıl sahipleri anlar.

³³Ey Peygamber ve Peygamberin izinden yürüyen Müslüman! Onların hakkı inkâr ederek ve seni yalancılıkla suçlayarak sana söyledikleri sözlerin attıkları iftiraların, seni üzdüğünü elbette biliyoruz. Fakat, onların yalanladığı aslında sen değilsin. Onlar sen kırk yaşına gelene kadar sana “El-Emin” diyorlardı. Ne zaman ki, “sen bana vahiy geliyor” dedin, o zaman seni yalanlamaya başladılar. Gerçekte bu zalimler bile bile ve anlamsız bir inatla Allah’ın ayetlerinden yüz çevirip inkâr ediyorlar. O halde, sadece onlara gerçeklerimizi açıklayarak görevini yap ve onlar hakkındaki hükmü de Allah’a bırak.

³⁴Sen, onların bu yaptıklarına üzülme! Bu sıkıntılar sadece sizin başınıza gelmiyor. Senden önce de peygamberler de aynen senin gibi getirdikleri mesajlardan dolayı yalanlandılar. Fakat bizden kendilerine yardım gelinceye kadar her türlü yalanlanma ve sözlü, fiilî her türlü eziyet karşısında sabrettiler. Derken yardımımız kendilerine yardımımız yetişti de sonunda kazananlar onlar oldu. Bu, ilahî bir yasadır. Kim uymak zorunda olduğu yasamızı değiştirebilir? Yoksa onlar yasalarımızı uydurdukları yasalara mı benzetiyorlar? Allah’ın peygamberlerine ve mü’minlere yardım vaadi haktır ve O’nun hükümlerini, yasalarını ve sözlerini değiştirebilecek hiçbir bir güç yoktur. Nitekim o Peygamberlerin ibret verici kıssalarından bir kısmını da zaten sana ulaştırdık.

³⁵Allah, onların hidayetini ne kadar arzuladığını biliyor. Eğer onların İslâm dininden yüz çevirmeleri ve iman etmemeleri sana ağır geliyorsa, haydi onların doğru olanı kabullenmeleri için yapabilirsen bir delik açıp yerin dibine inerek veya bir merdiven dayayıp göğe çıkarak onlara bir mucize getirmeye çalış! Gücün yetiyorsa hadi durma yap. İyi bil ki bunlar ve daha başka mucizeler de ortaya koyup göstersen onlar yine de inkârlarından vazgeçmezler. Allah tercihi insanlara bırakmamayı dileseydi gökyüzünde iki tane dev ekran açar; cehennemden ve cennetten canlı yayın yapardı. Böylece insanların hepsinin iradesine müdahalede bulunup, zorla iman ettirerek doğru yolda toplayabilirdi. Fakat öyle yapmadı. Çünkü bu takdirde, insanın ahlâk ve erdemliliğinin hiçbir anlam ve değeri kalmaz, onun meleklerden ayrı olarak yaratılmasının hikmeti ortadan kalkardı. Oysa Allah, insana özgür bir irade vermiş ve onu, dilediği inanç ve hayat tarzını seçme konusunda serbest bırakmıştır. O halde, Allah’ın iradesi başka yönde ise ve insanların kendi serbest tercihleriyle baş başa kalmalarını diliyorsa, sakın bu gerçekten habersiz biri gibi davranıp da Allah’ın kullanmadığı bir yöntemi kullanmak isteyen cahillerden olma ve sakın Allah’ın tüm yollarını görmemezlikten gelme.

³⁶Gerçek şu ki, Allah adına Kur’an ile yapılan daveti kötü niyet ve eylemlerle aklını ve kalbini karartmış zalimler değil, ancak yaratılışlarının sebebini anlamak ve samimiyetle ona uygun yaşamak arzusuyla gönülden dinleyip işitenler, senin çağrına cevap verip davetini kabul eder Gözleri dünya hayatından başka bir şey görmeyen ve kulaklarını gerçeklere kapatarak kalpleri ölmüş olan kâfirlere gelince onlar son nefeslerine kadar inkârdan vazgeçmeyeceklerdir. Allah günü gelince Kıyamet’le birlikte onları diriltir. Sonra da davranışlarının hesabını sormak üzere O’na döndürülürler.

³⁷Ey Peygamber! Müşrikler sana: Rabbinden gerçekten peygamber olduğunu ispatlayan ve bizim istediğimiz türden bir mucize verilmesi gerekmez miydi!” diye soruyorlar. Sen onlara de ki: “ Size âyetlerini okuduğum şu Kur’an’ın kendisi zaten bir mucizedir. Şüphesiz Allah her türlü mucizeyi göstermeye elbette güç yetirir. Fakat onların çoğu aldıkları verdikleri her nefesin birer mucize olduğunu da mucizeler gösterilmesine rağmen yine de davete yönelmezlerse, dünya hayatlarında da azapla helak edilmeyi hak etmiş olacaklarını da bilmiyorlar.

³⁸Hâlbuki Rasûlümüzden mucize isteyenler, etraflarına şöyle bir baksınlar. Yeryüzünde yürüyen bütün hayvanlar ve kanatlarıyla uçan bütün kuşlar apaçık mucizelerdir ve cebri olarak Allah’ın kâinata koyduğu yasalara uyan sizin gibi birer toplulukturlar. Onları yaratan da sizi yaratan da Biziz. Hem onların her birinin bir yaratılış sebebi olduğunu görmüyor musunuz? Onların da durumları, rızıkları, ecelleri yazılmıştır. Biz yasalarımızın işleyişinde ve gönderdiğimiz Kitap’ta ve evren kanunlarının yazılı olduğu Levh-i Mahfuz’da, sorularına cevap olacak hiçbir şeyi eksik bırakmadık, kusur da bulamazsınız. İnsanlara gerekli olacak her şeyi açıkladık Sonunda sizler de tekrar diriltilip Allah’ın huzurunda toplanacaksınız ve davete karşı tutumunuzdan hesaba çekileceksiniz.

³⁹Kur’an ile apaçık yapılmakta olan bu çağrıya duyarsız davranmakla ayetlerimizi gereksiz ve geçersiz sayıp yalanlayanlar zifiri karanlıklarda kalmış körler, kulaklarını gerçeklere tıkamış sağırlar ve gerçekleri söylemeyen dilsizlerdir. Allah doğru olandan sapmayı dileyen kimseyi sapıklıkta bırakır, doğru olanı yaşamayı dileyen kimseyi de doğru yola iletir. Bile bile yanlışta direten inatçı zâlimleri sapıklıkta bırakır, hakîkate ulaşmak isteyen samimi kullarını ise doğru yola iletir. O’nun bu konudaki dileğini sizin tercih ve davranışlarınız belirleyecektir.

⁴⁰Ey Peygamber! Allah’ın hükümlerine boyun eğmekten kaçınan o müşriklerin akıllarına hitap ederek de ki: ” Söyleyin bakalım bu küstahlık ve azgınlığınızdan dolayı size Allah’ın azabı yahut kıyamet saati aniden gelirse o zaman kurtulmanız için Allah’tan başkasına mı yalvarıp yakarsınız?!” Eğer samimi ve doğru sözlü iseniz kime yalvarırsınız buna cevap verin?

⁴¹Hayır hayır aksine her dara düştüğünüzde ve o azap geldiğinde ortak koştuğunuz ilahlarınız o anda aklınıza bile gelmez ve unutursunuz da yalnız O’na yalvarırsınız. Çıkarınıza gelince inkâr, çıkarınıza gelince kurtar bizi Ya Rabbi öyle mi? Ancak Allah uygun görürse, kaldırılması için kendisine yalvardığınız belâyı belki kaldırır belki kaldırmaz.

⁴²Ey Muhammed Doğrusu Biz senden önceki toplumlara da mesajımızı ileten peygamberler gönderdik. Kimileri elçilerimize itaat etti, kimileri de isyan edip Allah adına yapılan çağrıyı reddettiler. İmtihan etmek için belki boyun eğerek Hakk’a dönerler de yalvarırlar diye zaman zaman kendilerini çeşitli darlık ve sıkıntılar içinde bıraktık. Yine de iman etmediler.

⁴³Hiç olmazsa başlarına bu belalar geldiği zaman bari hatalarını anlayıp, tevbe ederek yalvarıp yakarsalardı ve yasalarımıza uysalardı ya! Fakat bu musibetlere rağmen tam aksine iyice azgınlaştılar ve davet edildikleri İslami hayat nizamına uymadılar. Şirk onların gözlerini köreltti, kalpleri kaskatı kesildi ve şeytan da kendilerine yaptıklarını süsleyip doğru ve güzel gösterdi. Kötülüğü alışkanlık hâline getirdikleri için, zamanla bu kötülüklerden etkilenmez oldular ve fenalığı iyilik, günahı sevap saymaya başladılar; vicdanları dondu, akılları tutuldu, azıttıkça azıttılar. İmtihan çeşit çeşittir. Bazen nimetleri azaltmakla, bazen de çoğaltmakla imtihan ederiz.

⁴⁴Ne zaman ki kendilerine yapılan öğüt ve uyarıları umursamayıp unuttular. Biz de imtihanın şeklini değiştirdik ve bu sefer de onlara zenginlik gibi her türlü nimetin kapılarını sonuna kadar açtık. Bir müddet de böyle imtihan ettik. Fakat kendilerine verilen nimetlerden dolayı Allah’ı, âhireti unutarak şımarıp azgınlaştıkları ve günaha daldıkları bir anda onları deprem, kaza, hastalık gibi hiç beklemedikleri azapla ansızın yakalayıverdik. İşte o zaman yaşadıkları dehşetten dolayı dünyaya ait bütün hayalleri boşa çıkıp ümitleri sönüverdi. Daha dünyadayken rezil rüsva oldular. ,

⁴⁵Sonunda hak ettikleri azap ile zulmeden topluluğun kökü helak edilip kesilmiş oldu. Buraya kadar yapılan tüm uyarılar, arkadan gelenlerin, öncekilerin yaşadığı akıbeti yaşamaması içindi. O halde hamd, yalnızca şükredilmeye ve her türlü övgüye layık olan alemlerin Rabbi Allah’a aittir.

⁴⁶Ey hak yolunun yolcusu! Verilen nimetlerin kıymetine dikkat çekmek için o bedbahtlara seslenerek de ki: “ Hiç düşündünüz mü, eğer Allah sizin işitme ve görme duyularınızı elinizden alıp kulaklarınızı sağır, gözlerinizi kör etse kalplerinizi de duygusuz ve bilinçsiz kimseler haline getirip hakikati idrak edemeyecek şekilde mühürlese onları size geri verebilecek Allah’tan başka bir ilah var mı? Görüşünüzü söyleyin bakalım Var mı O’nun dışında O’nun verdiği kulağı, gözü ve kalbi verebilecek bir ilah? Elbette yok! O hâlde, bu nimetler elinizden alınmadan Rabbinize dönmek için daha ne bekliyorsunuz? Bakın iyice anlasınlar diye ilmimizin ve kudretimizin delilleri olan ayetlerimizi farklı açılardan apaçık ve çeşitli misallerle tekrar tekrar nasıl açıklıyoruz. Buna rağmen gerçeği inkârı tabiatları haline getirmiş olanlar ise Allah’tan başka ilahlar edinmeye inatla devam ettiği için hâlâ yanlışta ısrar edip yine yüz çeviriyorlar ve hakkı inkârda ısrar ediyorlar.

⁴⁷Onlara de ki: “ ” Söyleyin bakalım kanaatiniz nedir? Bu yüz çevirme sonucunda Allah’ın azabı aniden başınıza gelip çatsa yahut göz göre göre açıkça gelse halinizin nice olacağını düşündünüz mü? O zaman zalimler topluluğundan başkası mı helak edilir sanıyorsunuz?” İşte bu korkunç felâketten, ancak Allah’ın kitabına yönelerek kurtulabilirsiniz;

⁴⁸Biz peygamberleri sadece cehennem azabıyla uyarsınlar ve cennet nimetleriyle müjdelesinler diye göndeririz. Her kim Allah’a ve âhiret gününe iman eder de günahlardan vazgeçip durumunu düzeltir ve imana yaraşır davranışlarla kendini ıslah ederse, onlara âhirette azap korkusu yoktur ve orada üzüntü de duymayacaklardır. Çünkü onlara vaat edilen cennet vardır.

⁴⁹Ayetlerimizi nankörce yalanlayanlarsa, Allah’ın emrine başkaldırıp yasalarımıza karşı çıktıkları ve uydurdukları yasalarla yoldan çıktıkları için elbette can yakıcı bir azaba mahkûm edileceklerdir.

⁵⁰Ey Peygamber! Senden hâlâ mucize bekleyen cahillere de ki: “Ben size hiçbir zaman ‘Allah’ın rahmet hazineleri yanımdadır’ onları dilediğime, dilediğim zaman dağıtırım demiyorum. Ben Allah’tan başkasının bilemeyeceği bir âlem olan gaybı bildiğimi de söylemiyorum. Size ben bir meleğim de demiyorum. Ben size Allah’ın kulu ve elçisi olduğumu söylüyorum. O dilemedikçe ben mucize gösteremem. Ben yalnızca bana vahyedilene uyuyorum ve sizi de ona uymaya davet ediyorum.” Ey Resûlüm! Uyarılarına bir kıyasla devam ederek de ki: “ Hiç görenle görmeyen, Kur’an gibi bir mucize varken, ona iman edenle, hâlâ ondan başka bir mucize bekleyen bir olur mu? Hâlâ aklınızı kullanıp gerçeği anlamak için düşünmeyecek misiniz?

⁵¹Öldükten sonra diriltilip hesaba çekileceklerine iman edip sorguya çekilme korkusuyla, Rabblerinin huzuruna toplanacaklarından dolayı korkanları ve şirkten tevhide geçerken, geçmişteki alışkanlıklarını bırakmakta zorlananları Allah’a karşı gelmekten sakınsınlar diye bu Kur’an’la uyar. Hesap Günü onlar için Allah’tan başka ne bir dost koruyucu ve yardımcı, ne de bir şefaatçi yoktur. Bu gerçekleri duyduktan sonra umulur ki şirk ve günah gibi Allah’ın razı olmadığı her şeyden sakınırlar ve azaptan korunacak bir yola girerler. Bu uyarı vazifesini yaparken de güç ve servet sahibi bazı kâfirleri İslâm’a kazandıracağım diye son derece masumane niyetlerle bile olsa dinin temel ilkelerinden taviz vermeyin.

⁵²Ey Resûlüm! Rablerinin huzurunda hesap vereceklerine inanmayan, zengin olmayı üstünlük sebebi sayan, müşriklere kulak asma. Fakat yaratılış sebepleri olan hayat nizamının nasıl yaşanacağını öğrenmek ve böylece Allah’ın rızasını kazanmak için sabah akşam sana gelen o fakir, kimsesiz mü’minleri ve Rabblerine dua edip yalvaranları müşrikler öyle istiyor diye sakın küçümseyerek huzurundan uzaklaştırma. Kendini beğenmiş inkârcılar, bu müminleri yanından uzaklaştırmadın diye iman etmeyeceklerse, varsın iman etmesinler. Korkma onların hesabından sen sorumlu değilsin, onlar da senin hesabından sorumlu değiller. Onları geçmişleriyle, toplumdaki konumlarıyla ya da ekonomik imkânlarıyla yargılayıp bu nedenle yanından kovarsan bil ki sen de cahil ve zalimlerden olursun. Bil ki Rabbin bağışlayan, esirgeyendir.

⁵³Allah’ın davetini inkâra şartlandırmış olanların; “Allah bir sürü şöhret, servet sahibi varken bula bula bu fakir fukara, güçsüz insanlara mı iman ve hidayet nasip edip lütufta bulundu!” desinler diye onların fakir, köle, kimsesiz olanlardan bir kısmını zenginlik, sosyal statü gibi unsurları üstünlük sahibi zanneden diğerleriyle işte böyle imtihan ediyoruz. Hâlbuki bütün nimetleri verenin Allah olduğunun şuuru içinde kendisine şükredenleri ve dolayısıyla hidayete kimin layık olduğunu ve kimlerin de nankörlük ettiğini en iyi bilen Allah değil midir? Ne az düşünüyorlar?

⁵⁴Ey Peygamber! Allah adına yapılmakta olan davete ve ayetlerimize yürekten samimiyetle iman edenler veya iman etmek üzere olanlar yanına geldiklerinde o insanlara de ki: “ Ne mutlu ki size selam olsun gözünüz aydın olsun. Rabbim mü’min kullarına merhamet etmeyi kendisine borç bilip üzerine aldı. Bu sebeple sizden kim yanılır, nefsine uyar günah olduğunu bilmeden bir kötülük işler de sonra onun günah olduğunu öğrenip ardından tevbe ederek doğruya yönelir ve durumunu düzeltirse bilsin ki Allah da tevbe ile yönelen kullarına karşı merhametli ve günahları bağışlayıcıdır.

⁵⁵Biz onların akıbetlerini gösteren gerçekleri ve ayetlerimizi böyle tafsilatlı olarak açıklıyoruz. Ki suçluların güç ve iktidar sahibi âsilerin yolu tam olarak netleşip belli olsun, arkadan gelenler o yolun cazibesine kendini kaptırıp gitmesin ve tevbe edip kendini düzeltenlerin durumu ile günahı hayat tarzı haline getirmiş olanların durumlarının bir olmadığı bilinsin ve hiç kimsenin öne sürebileceği bir mazereti kalmasın

⁵⁶Ey Resûlüm! Bu açıklamalardan sonra sen de tavrını açıkça ortaya koyarak müşriklere de ki: “Ben, sizin Allah ile aranıza koyup yardıma çağırarak Allah’tan başka yalvardıklarınıza ve ilah edindiklerinize kulluk etmem, uydurduğunuz yasalarına uyarak taptığınız şeylere tabi olmam. Böyle yapmak zaten bana da size de Allah tarafından kesinlikle yasaklandı.” De ki: “ Ne yaparsanız yapın ben sizin çıkarınıza ve keyfinize göre oluşturulmuş yolunuza, heveslerinize uyamam. Eğer apaçık âyetlerden sonra Allah’ın yasalarını bırakır, hâlâ sizin yasalarınıza uyarsam o takdirde hidayete erenlerden değil sapıtmış ve doğru yoldan ayrılmış cahillerden olurum.”

⁵⁷Sözlerine devamla de ki: “Ben sizi doğru yola davet ederken Rabbimden gelen gerçekleri ortaya koyan açık bir delile dayanmaktayım. Ne yapıyorsam Kur’an’a göre yapıyorum. Fakat sizse onu reddedip bile bile yalanladınız. Sizin “Eğer böyle bir azap gerçek ise başımıza gelsin de görelim” diye alay ederek çabucak gelmesini istediğiniz ilâhî azabı başınıza getirmek, benim elimde değildir. Onun kararını verip, zamanını belirleyecek olan da her konuda olduğu gibi, bunda da karar verme ve hükmetme yetkisi de yalnızca Allah’a aittir. Allah en doğru hakîkati dile getirir, her zaman hakkı anlatır. Çünkü O Hak ile batıl arasında doğru hüküm verenlerin doğruyu yanlıştan ayıranların en hayırlısıdır ve hükmüne kimseyi de karıştırmaz.”

⁵⁸De ki: “ Gelsin de görelim” diye acele olarak istediğiniz azap benim elimde olsaydı cezanız çoktan verilip benimle sizin aranızda mesele de halledilmiş olurdu. Fakat acele etmeyin imtihan için fırsat tanımaktadır. Allah müşrik ve zalimlerin ne zaman ve nasıl cezalandırılacağını, kimin varlık sebebine aykırı hareket ettiğini en iyi bilendir.”

⁵⁹Bana azap ne zaman gelecek, kıyâmet ne zaman kopacak” diye sormayın. aratılmışların algı ve idrâk sınırlarının ötesinde bir âlem olan gaybın anahtarları O’nun yanındadır. Çünkü gaybı O’ndan başkası bilmez. O havada karada ve denizde olanları da gelecekte nelerin olacağına da karar verip bilendir. O’nun bilgisi dışında dalından bir tek yaprak bile düşmez. Toprağın derinliklerindeki tek bir tohum, kuru ve yaş canlı ya da ölü ne varsa hepsi Allah’ın bilgisinin eseridir ve bir adı da levh-i mahfuz olan apaçık bir kitaptaki yasalara tâbidir. Yaratılan her şey; yaratılış yasasıyla Rabbinin yönetimindedir.

⁶⁰Evrendeki tüm yasalar o kitapta kayıtlıdır. Evrende her gün ölümün ve dirilişin provası yaşanır. Ölümün ve kabre girişin provası olarak geceleri sizi ölü gibi uyutan ve gündüzleri iyi-kötü ne yaptığınızı ne yapacağınızı bilen O’dur. Sonra belirlenmiş ömrün tamamlanması için her sabah sizi yeniden dirilten O’dur. Nihayetbir gün gerçekten ölecek ve ölümünüzden sonra tıpkı uykudan uyanır gibi dirileceksiniz. Ve dönüşünüz yine O’na olacaktır. İşte o zaman dünya hayatınızda Rabbinizin davetine karşı tutumunuz, yaptıklarınız ve hak ettikleriniz bir birsize bildirilecektir.

⁶¹Kullarının üstünde kimin ne kadar yaşayacağına karar vermekle, dilediği zaman emanetini almakla mutlak güç tasarruf ve hakimiyete sahip olan sadece Allah’tır ve hükümranlık yetkisi yalnızca O’na aittir. Kimse buna karışamaz, engelleyemez, müdahale edemez. Allah size ölüm gelinceye kadar, amellerinizi takip edip kayıtlarını tutan gözetleyici ve koruyucu melekler görevlendirir. Nihayet birinize ölüm vakti geldiğinde elçilerimiz vefat ettirip onun ruhunu alırlar ve onlar görevlerini yerine getirmekte ne eksik ne fazla asla kusur etmezler, hiçbir işi aksatmazlar.

⁶²Sonra diriltilip vazifeli melekler tarafından gerçek sahipleri olan Allah’ın huzuruna hesap vermek üzere getirilirler. Dikkat edin, bütün hüküm egemenlik ve tasarruf yetkisi yalnız O’na aittir ve Allah gizli açık her şeyi bildiği için hüküm ve hesap görenlerin en hayırlı ve en hızlısıdır.

⁶³Ey Peygamber ve Ey Müslüman! Allah’ın mutlak egemenliğini tamamen veya kısmen reddeden nankörlere seslenerek de ki: ‘Eğer karanın havanın ve denizin karanlıklarında bir vasıtayla giderken hayati bir tehlike ile karşılaştığınızda; Rabbim sen bizi şu yaşadığımız zor durumdan kurtarırsan yemin ediyoruz ki mutlaka şükredenlerden olacağız ve yasalarına uyanlardan olup Senden başkasını ilah edinmeyeceğiz ‘ diyerek kendisine açıktan ve gizlice yalvarıp yakardığınızda sizi Allah’tan başka görünmez belalardan kim kurtarır?”

⁶⁴Cevabı bizzat kendin vererek de ki: ” Sizi her türlü musibetten bütün felaket ve sıkıntılardan kurtaracak olan yalnızca Allah’tır. Buna rağmen belâdan kurtulur kurtulmaz şükredeceğinize siz Allah’la birlikte başka otoriteleri ilahlar edinip yasalarına uyarak yine O’na ortak koşuyorsunuz.” Ve sonuçta hem dünyayı hem de âhireti kaybediyorsunuz.

⁶⁵De ki: Size başınızın üzerindeki gökyüzünden sel, fırtına, tipi, kasırga gibi yahut ayaklarınızın altındaki yerin derinliklerinden deprem toprak kayması gibi felaketleri verip bir azap gönderme gücüne sahip olan yalnızca Allah’tır. Veya yaptığınız yanlış tercihlerin bir sonucu olarak hak ettiğiniz için sizi çeşitli muhalif gruplara bölüp parçalara ayırarak birbirinize düşürmeye ve acılar yaşatmaya güç yetiren de yalnızca Allah’tır.” Bak görüyor musun? olur ya insanlar, gerçekleri ve Allah’ın yeryüzüne koyduğu yasaların işleyişini iyice anlasınlar diye iman hakikatleriyle ilgili delilleri ve ayetlerimizi çeşitli biçimlerde ve tekrar tekrar nasıl da etraflıca açıklıyoruz. Böylece onları uyarıyoruz ki, yarın Hesap Gününde hiçbir mâzeretleri kalmasın

⁶⁶Ey Resûlüm! Sana gönderilen bu kitap gerçeğin ta kendisi olduğu halde senin kavmin Kur’an ile bildirilen hakikatleri inkâr etti. Sen onlara de ki: “Ben görevimi yaptım ve sizi uyardım. Allah’tan gelecek olan bir azaba karşı sizin üzerinizde koruma gücüne sahip vekil de kefil de değilim. Ne inkârınızdan dolayı azaba çekilirim! Ne de inkârınız karşılığında alacağınız cezayı durdurabilirim Artık yalnızca kendiniz sorumlusunuz.

⁶⁷Size vaad edilen azabın ne zaman geleceğini sorup duruyorsunuz. Gerçekleşmeyince de yalanlıyorsunuz. Azâbın henüz gelmemiş olması, sakın sizi yanıltmasın. Unutmayın ki Allah’ın bildirdiği her ilâhî haberin gerçekleşeceği bir zaman vardır. Vaad edilen bela ve musibetlerin zamanı geldiğinde siz de olacakları bizzat görecek ve haber verdiğimiz gerçekleri anlayacaksınız.

⁶⁸Ey Müslüman! Hangi çağda, nerede olursa olsun fark etmez ayetlerimiz hakkında saygısızlık yapıp ileri geri sözlerle tartışmaya girenleri gördüğünde orada bulunma gibi bir mecburiyetin yoksa başka konulara geçinceye kadar tavır koy ve onların yanından uzaklaş. Eğer şeytan olur da sana bunu yapmayı bir an için unutturacak olursa, bu uyarıyı hatırladıktan sonra derhal kalk ve artık böylesi nankör ve zalimler topluluğuyla bir arada durma. Onların meclisini derhâl terk et

⁶⁹Allah’a karşı sorumluluklarının bilinciyle yaşayan takva sahipleri, Allah’ın âyetleri hakkında ileri geri konuşan o müşrik nankör ve zalimlerin tutumlarından ve âyetlerle alay etmelerinin hesabından sorumlu değildir. Ancak bir daha benzeri davranışlardan belki yollarını Allah ve kitabıyla bulup sakınırlar diye onlara öğüt verip doğru olana davet ederek müspet bir şekilde takva sahipleri tarafından nasihatte bulunmak gerekir. Böylesi günahkarlara bu Kur’ân, sadece bir nasihatten ibarettir.

⁷⁰Ey Peygamber! Dünya hayatının geçici zevkleri kendilerini aldattığı için dinlerini ciddiye almayıp oyun ve eğlence edinen ve bunu hayat tarzı haline getirip Allah’ın davetine sırt dönen kimseleri, uyardığın halde Kur’an’a uymadıkları için, kendi hallerine bırak. Sen sadece Kur’an’la uyarıp başlarına gelecekleri hatırlat ki, bir kimse kazandığı günahlarla helake gitmesin. Aksi halde küfürleri ve zulümleri sebebi ile Allah’ın azabını hak ettiklerinde, kendilerini Allah’a karşı koruyabilecek ne bir dost ne de bir şefaatçisi bulamazlar. Allah’ın azabından hiçbir güç onları kurtaramaz. Allah’a karşı şefaatçim olur, beni sahiplenir gibi düşüncelerle O’na şirk koşan herhangi bir kimse şirk koşmasının karşılığında felâketten kurtulmak için her şeyini fidye verse de kesinlikle kabul edilmez. Çünkü hiçbir suç Allah katında rüşvet verilerek aklanamaz. İşte Sürekli küfür içinde bulunmaları için bu duruma düşenler, işledikleri günahlarından ve yapmaları gerekirken de yapmadıklarından dolayı azabın pençesine düşüp helake sürüklenenlerdir. Onlara inkâr etmeleri sebebiyle cehennemde boğazı yakıp parçalayan kaynar sudan kızgın bir içecek ve pek acıklı bir azap vardır. Allah’a nankörlük edip, şirk koşmanın cezası pek şiddetlidir.

⁷¹De ki: “ Bizi yaratıp bunca nimetlerle donatan Allah varken, müşriklerin yaptığı gibi bize ne fayda ne de zarar verme imkânı olmayan put, türbe, yatır gibi ilahlaştırılmış şeyleri mi Allah ile aramıza koyup yalvaralım ve yardıma çağıralım?? Yaratılış sebebimizle birlikte nasıl yaşamamız gerektiğini bildiren Allah’ın daveti dururken insana hiçbir yararı dokunamayacak ilahlaştırılmış kimselerin uydurdukları hayat nizamlarına mı uyalım? Allah doğru yola ilettikten sonra şeytanların saptırdığı insanların peşine düşüp “Bize gel! Bizim yolumuz doğru yol!” diye topuklarımız üzerinde gerisin geriye dönüp çağırdıkları yola girerek cehenneme doğru koşan ahmaklar gibi tekrar inkâra mı dönelim? Yahut Allah bizi doğru yola kavuşturduktan sonra ardımıza dönüp mü’min arkadaşlarının da Hidayete gel, diye çağırdıkları ama lafını duyuramadığı gibi yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşıp, şeytanların ayartarak uçuruma çektikleri ahmak gibi mi olalım?” De ki: Hiç şüphesiz Allah’ın hidayeti gösterdiği yol dosdoğru ve tek yoldur. Bize âlemlerin Rabbi olan Allah’ın hükümlerine kayıtsız şartsız teslim olup, yasalarına uyarak hidayet üzere yaşamamız emredildi.

⁷²Yine namazı hakkını vererek aksatmadan dosdoğru kılın ve razı olmadığı her şeyden uzak durarak Allah’a karşı gelmekten korkup sakının diye emredildi. Çünkü hepimiz, dünyadaki hayatını nasıl yaşadığımızın hesabını vermek üzere bir gün Allah’ın huzurunda toplanacağız.

⁷³Gökleri ve yeri arasındakileri insan için, insanı da yeryüzünde kurallarını Allah’ın belirlediği bir hayat nizamı kurması ve ona teslim olarak yaşaması için hak adalet ve belli bir amaç üzere yaratan Allah’tır. Allah bir şeyi yaratmaya karar verip “Ol” dediğinde o da Allah’ın belirlediği yasaların sınırları içerisinde hemen oluverir. O’nun her sözü gerçektir haktır ve derhal yerine getirilir. İnsanların diriltilmeleri için İsrâfîl tarafından Sur’a ikinci kez üflendiği gün yine hükümranlık ve hüküm yetkisi yalnızca Allah’a aittir. Bugün otorite sahibiymiş gibi görünenlerin, gerçekte ne kadar zayıf ve âciz oldukları anlaşılacak ve hâkimiyetin, yalnızca Allah’a ait olduğu apaçık ortaya çıkacaktır. Çünkü görüleni ve görülmeyeni bilineni ve bilinmeyeni en iyi Allah bilir. O, her işini hikmetli yapan hakimdir, her şeyden hakkıyla haberi olandır. İşte insan Hesap Günü bu gerçeklerle yüz yüze gelecektir.

⁷⁴Bir zamanlar İbrahim babası Azer’e: “Sen kendi ellerinle yaptığın putları ve insanların putlaştırdıkları kimseleri kendine ilah edinip onların nizamlarına uymayı doğru mu sanıyorsun? Gerçek şu ki böyle yaptığınız için seni ve kavmini apaçık bir sapıklık içinde görüyorum ” demişti.

⁷⁵Biz İbrahim’e, şirkin çirkinliğini gösterdiğimiz gibi Allah’ın göklerde ve yerdeki yarattıkları üzerindeki hükümranlığını ve kurduğu nizamın mükemmelliğini deetrafındaki görsel âyetler üzerinden gösterdik. Ki böylece Allah İbrahim’in gerçeği kavrayışını güçlendirdi. O’nun ilmine, gücüne ve davetine yürekten teslim olup kesin bilgi edinenlerden oldu. İbrahim akıl ederek yarattıklarımız üzerine düşünüyor, gerçekçi hükümler veriyordu.

⁷⁶Derken İbrahim gece karanlık bastırınca parlak bir yıldız gördü, Çevresindeki yıldızlara bakarak onların görüntülerinden, hareketlerinden anlamlar çıkaran Babasının ve kavminin putlara, yıldızlara, aya ve güneşe tapmaları karşısında: “ Söyleyin bu muymuş benim Rabbim? Böyle batıp yok olanlar ilah olamaz ” dedi. Dolayısıyla neyi nasıl yapacağıma onlara bakarak karar vereceğim, davranışlarımı ona göre mi düzenleyeceğim? Ancak gündüz yıldızlar batıp kaybolunca da çevresindekilere doğan ve batanlardan ilah olamayacağı mesajını vermek için: “Ben öyle kaybolup gidenleri sevmem. Bunlardan Rab olmaz ” dedi.

⁷⁷Sonra gökyüzünde Ay çıkıp dolunay şeklinde doğmuş vaziyette görünce yıldızı, ayı, güneşi kutsayıp, onlardan medet uman kimselere bu anlayışın saçmalığını anlatıp açıklamak için: “ benim Rabbim bu olabilir mi? ” dedi. Ay da batınca etrafındakilere: “ Dinleyin ey insanlar. Eğer Rabbim gerçeği gösterip beni doğru yola eriştirmeseydi şüphesiz ben de sizler gibi yanlışın içinde debelenip Allah’tan başka ilahlar edinenler gibi doğru yolu şaşırmış sapıklardan biri olacaktım” dedi.

⁷⁸Daha sonra Güneşi doğarken görünce: Bu taptığınız diğer gökcisimlerine göre daha büyük ve daha da parlak “ Ne yani, şimdi kalkıp da Rabbimiz onlar değil de benim Rabbim bu muymuş diyeceğim dedi. Ama güneş da batınca nihayet asıl gerçeği ortaya koydu. “Bu da batıp gözden kayboldu” diyerek kavmini akıllarını kullanıp düşünmeye davet etti ve şöyle dedi: “Ey kavmim! Gördüğünüz gibi Allah’ın yarattığı hiçbir şey ilah olamaz. Ben sizin Allah’tan başka kendisine ilahlık yakıştırıp da O’na ortak koştuklarınızdan tamamen uzağım.

⁷⁹Şunu bilin ki ben dosdoğru bir inançla tevhide yöneldim. Batıl olan her şeyden uzaklaşıp, yüzümü gökleri ve yeri yoktan yaratan, her şeyi belli bir kanun ve sisteme bağlayan Allah’a çevirdim. Haberiniz olsun; ben yıldıza, aya, güneşe ve benzeri putlara tapan, Allah’tan başka otoriteler tanıyan şu müşriklerden değilim ve asla olmayacağım. Allah’tan başka gerçek Rab ve ilah yoktur dedi. Böylece İbrahim kavmine akıl etmeyi, doğru düşünmeyi, yalanlarından kurtulma yolunu gösteriyordu. Kavminin karşısında mantıklar yürüterek onların güneşi, ayı, yıldızları saçma bir şekilde ilah ilan ettiklerini gösteriyordu.

⁸⁰Bunun üzerine Biz de müşriklerden değiliz” demeleri gereken kavmi, böyle demek yerine, tahtlarının sallanmaya başladığını gören kavminden ileri gelenlerin kışkırtmasıyla İbrahim’le tartışmaya girdi. Amaçları İbrâhim’e gözdağı vermekti. O da tehditlerin kendisini etkilemeyeceğini hissettiren bir dille ve tek başına hepsine meydan okuyarak şöyle dedi: “ Rabbim beni doğru yola ilettiği halde, siz kalkmış Allah hakkında benimle tartışmaya mı giriyorsunuz? Şunu iyi bilin ki ben sizin O’na ilahlık yakıştırıp kendilerine bile fayda ve zararı olmayan ortak koştuklarınızdan, putlaştırdığınız şahıslardan korkmuyorum. Rabbim benim hakkımda kötü bir şey gelmesine izin vermedikçe hiç kimse bana zarar veremez. Ancak Rabbimin dilediği olur; O ne yazmışsa başıma ancak o gelir. Rabbimin sınırsız ilmi her şeyi kuşatmıştır. Ey halkım! Gerçekler ortadayken hala düşünüp kendinize gelmiyor ve öğüt almıyor musunuz?”

⁸¹Tehditlerinizle beni korkutacağınızı zannediyorsanız nafile! “ Onların ortaklığı konusunda Allah size hiçbir delil vermemiş ve hiçbir yetki tanımamışken, O’na ortak koşmaktan korkmuyorsunuz da ben sizin şirk koştuğunuz sahte ilahlarınızdan neden korkacakmışım? Eğer biliyorsanız haydi cevap verin bakalım. Hak olan ilaha ortak koşan ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayan bu iki gruptan hangisi Allah’ın azabından emin olarak yaşamaya ve güvende olmaya daha layıktır, siz mi yoksa ben mi? Her şeyi yaratan, her şeye gücü yeten bir Allah’a inanan müminler mi yoksa âciz ve zayıf yaratılmışlara bel bağlayıp, onları Allah’a ortak koşan müşrikler mi? Rabbim bize akıl etmeyi, gerçekler üzerine düşünmeyi öğretiyor.”

⁸²Şüphesiz, İbrâhim gibi Allah’a yürekten iman edip de imanlarına şirk ve küfür gibi herhangi birzulüm karıştırmayanlar var ya; işte her türlü güven onlaradır ve hidayete erip doğru yolda olanlar yalnız onlardır.

⁸³İşte bu, kavmine karşı doğru olanı düşündürmesi ve ona davet etmesi için İbrahim’e verdiğimiz güçlü muhakeme yeteneği, gerçekleri ortaya koyan delillerimiz ve vahyettiğimiz ayetlerimizdir. Biz takdirde uygun ve layık gördüğümüz kimselerin ilmini artır, kavrayışını güçlendirip manevî derecelerini yükseltiriz. Şüphesiz senin Rabbin hüküm ve hikmet sahibi olan hakimdir, her şeyi ve kimin neye lâyık olduğunu en iyi bilendir.

⁸⁴İşte bu yüzden Biz İbrâhim’e evlat olarak eşi Sâre ’den de İshak’ı verdik ve ayrıca İshak’tan bir torun olarak Yakub’u armağan ettik. Hepsine de doğru yolu gösterdik ve insanları doğru yola çağıran nebî ve resuller kıldık. Bundan önce de bu silsilenin başlarından Nuh’u ve e İbrahim’in soyundan Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yusuf’u, Musa’yı ve Harun’u doğru yola iletip peygamberlik nimeti bahşettik. Biz, Allah’a yürekten yönelip teslim olan iyilik sahiplerini işte böyle ödüllendiririz.

⁸⁵Zekeriya’yı, Yahya’yı, İsa’yı ve İlyas’ı da aynı nimetle nimetlendirip doğru yolun öncüleri kılmıştık. Onların hepsi bozgunculuktan uzak, erdemli, faziletli ve görevlerini canla başla yerine getiren güzel insanlardı.

⁸⁶Yine onun soyundan İsmail’i, Elyesa’ı, Yunus’u ve Lut’u da doğru yola erdirip insanları Allah yoluna davet eden elçilerimiz kıldık. Hepsini erdemli, faziletli, görevlerini canla başla yerine getirdiklerinden dolayı yaşadıkları dönemin diğer insanlarından üstün kıldık.

⁸⁷Onların Babalarından, soylarından ve kardeşlerinden layık gördüklerimize de peygamberlik bahşedip Kitap ve hikmet vererek seçkin kullarımız arasına kattık. Biz onları seçtik ve sonu cennet olan dosdoğru bir yola ilettik.

⁸⁸İşte bu, Allah’ın hidayet ve rehberliğidir. Allah kendisini rehber edinip gerekeni yapan kulunu bu hidayete eriştirir. Şayet onlar Allah’tan başka Rab ve ilah edinip Allah’a şirk koşmuş olsalardı peygamber, peygamber eşi, çocuğu veya torunu olmak onları kurtarmaz ve iyilik adına yaptıklarının tümü boşa giderdi.

⁸⁹Ey Resûlüm! Bunlar da senin gibi kendilerine kitap, hikmet ve peygamberlik verdiklerimizdir. Sen de onlar gibi insanları şirkten arınmaya, tevhide, güzel ahlaka çağır. O hâlde, sen de o Peygamberlerin izinden gitmelisin. En yakınlarından başlayarak, çevrendeki insanları ve halkını imana davet etmelisin. Eğer onlar, Allah adına yapmakta olduğun daveti reddeder ve bu hakikatleri inkâr ederlerse, bilsinler ki biz onların yerine davetimize sarılıp inkâr etmeyen ve Peygamber’i asla yalanlamayan bir topluluğu onların yerine getiririz. Çünkü bu din, hiçbir ırkın, cemaatin tekelinde değildir. Emaneti taşıyamayanlar, hangi ırka veya topluma ait olursa olsun bertaraf edilir ve yerlerine, İslâm sancağını lâyık olduğu şekilde taşıyabilecek yeni toplumlar gelir.

⁹⁰İşte bu peygamberler Allah’ın hidayet edip doğru yola eriştirdiği kimselerdir. Ey hakikat yolunun yolcusu, Sen de İslâm’ı tebliğ ederek, onların izlediği yolu izle ve onlar gibi de ki: “ Ben Allah adına Kur’an ile yapmakta olduğum bu tebliğ ve davet için ben en büyük ücreti Allah’ın rızası biliyor ve sizden kesinlikle hiçbir ücret beklemiyorum. Çünkü bu Kur’an, bütün akıl sahibi insanlar ve alemler için kendisinden istifade edilecek bir uyarı, öğüt şeref ve onur kaynağıdır.” Keşke anlayıp öğüt alsanız.

⁹¹Mekke müşriklerine de danışmanlık yapan bir kısım Yahudiler “Allah hiçbir insana herhangi bir kitap indirmemiştir” derken Allah’a karşı sorumluluklarının neler olduğunu öğrenmek istemeyip O’nun adâlet, kudret, ilim, hikmet gibi vasıflarıyla gereği gibi tanımadıklarını ve şanına yakışır saygıyı göstermediklerini ortaya koydular. Resûlüm sen onlara de ki: “ Madem Allah hiçbir şey indirmedi o halde Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet rehberi olarak getirdiği, sizin de bir kısmını parça parça sayfalar halinde kağıtlara yazıp işine gelenleri halka açıklayıp gösterdiğiniz, çoğunu da işinize gelmediği için gizlediğiniz Tevrat’ı kim indirdi ne diyeceksiniz? Hâlbuki bu kitapla sizin ve atalarınızın bilmediği gerçekler açıklanmıştı. Sana cevap verirlerse ne âlâ! Susmayı tercih ederlerse itiraf edemedikleri cevabı onlara sen ver: ” Musa’ya vahyedip Tevrat’ı veren, İncil’i de Kur’an’ı da indiren Allah’tır de. Sonra onları kendi hallerine bırak asılsız iddialar ve boş laflarla daldıkları bataklıkta debelenip oynayadursunlar.

⁹²Bu Kur’an şehirlerin anası Mekke’de ve etrafında oturanları yaratılış sebepleri olan hayat nizamı ile yaşamaya davet edip uyarman için sana indirdiğimiz, kendinden önce indirilmiş olan Tevrat gibi ilahi kitapları değiştirilmiş kısımlarını düzelterek aslî halleri ile onaylayan mübarek bir Kitap’tır. Ahirete inananlar bu kitaba da inanırlar ve onlar Allah’a itaat edip namazlarını vaktinde ve sürekli kılarlar. Rabbinin huzurunda kendileriyle yüzleşirler. Hatalarından döner doğruluk üzerinde yaşamaya söz verirler.

⁹³Din adına asılsız ve saptırıcı fetvalar üreterek Allah hakkında yalan uyduran veya uydurduğu yalanı Allah’a isnat edip kendine bir şey vahyedilmediği halde, yalan yere “bana da vahiy geldi” diyenden ve “Allah’ın indirdiğinin benzerini ben de söyleyebilirim. Ben de hayatı düzenleyecek kanunlar, kurallar koyabilir, Allah’ın yol göstericiliğine ihtiyaç duymaksızın, insanı mutluluğa ulaştıracak hayat sistemi oluşturabilirim ” diyenden daha sapık, cahil ve zalim kim olabilir? Keşke o zalimlerin, ölüm anında can çekişirken hallerini bir görseydin. Canlarını almakla vazifeli melekler yakalarına yapışıp şöyle derler: “ Haydi ruhlarınızı teslim edin. Elinizden geliyorsa canlarınızı kurtarın da görelim bakalım. Bugün, Allah hakkında iftira atıp doğru olmayanı söylemenizden ve O’nun ayetlerine yüz çevirip karşı büyüklük taslamanızdan dolayı sizi rezil eden alçaltıcı bir azapla cezalandırılacaksınız.

⁹⁴Allah Hesap Günü onlara şöyle diyecek: İşte sizi daha önce ilk kez yarattığımız gibi yine bize tek tek ve yapayalnız geldiniz ve size dünyadayken nimet olarak verdiklerimizi de arkanızda bıraktınız. Geldiniz ama hani neredeler. Ahirette “şefaate” nail olup cennete girmenizleilgili konularda Allah’ın yetki ve egemenliğine ortakları olduğunu iddia ettiğiniz ve Allah’a ulaşmak için aracı kılıp yardımını umduğunuz şefaatçilerinizi yanınızda görmüyoruz! Belli ki onlarlaaranızdaki bütün bağlar kopmuş ve Allah’ın ilahlığına ortak olup size fayda vereceğini sandıklarınız sizi çoktan terk edip gitmişler. Keşke onların peşinden gitmeseydim diyeceksiniz. Ama iş işten geçmiş olacak.

⁹⁵Tohumu ve çekirdeği çatlatıp yaran filizlendirip yetiştiren ve çeşitli nimetler yaratan şüphesiz Allah’tır. İşte cansız tohumlardan yararlı bitki ve meyveler yarattığı gibi cansıza can vermekle ölüden diriyi, ecel geldiğinde canlının canını almakla diriden de ölüyü çıkaran Rabb’iniz Allah budur. Bütün bunlar Allah’ın yasasıyla olmaktadır. Bu gerçeklere rağmen siz nasıl olur da kandırılıp sanki ölümden sonra diriliş yokmuş gibi şirke mahkûm şekilde yaşayarak Allah’ın davetinden yüz çeviriyorsunuz ve bâtıl sevdalar peşinde başka vadilere yöneliyorsunuz?

⁹⁶Gecenin karanlığını yarıp tan yerini ağartan ve sabahı ortaya çıkaran O’dur. Allah geceyi sizler için ruhen ve bedenen bir dinlenme zamanı yapmış güneş ve ayı da yörüngesinde döndürerek vakitlerin tayinindebirer hesaplama ölçüsü yapmıştır. Bu, her işte yüce ve her şeyi bilmesiyle alim olan Allah’ın takdiridir. O halde hiçbir bilgiye, delile dayanmadan, O’ndan başkasını nasıl olur da hayatınız üzerinde yetkili kılarsınız.

⁹⁷Dahası gecenin karanlığında karada ve denizde yönünüzü tayin edip yolunuzu bulabilesiniz diye yıldızları sizin için doğal birer pusula olarak yaratan Allah’tır. Bilen ve araştıran bir topluluk için ilmimizi ve kudretimizi akledesiniz diye gerçeğin işaretlerini ve delillerini işte böyle detaylarıyla sergiledik ve ilgili ayetlerimizi de etraflıca açıklıyoruz. O halde bunları görüp aklınızı kullanarak Allah’ın davetine yönelmeniz gerekmez mi?

⁹⁸Sizi ilkin bir tek candan yaratan O’dur ve hepinizin mayası, özü aynıdır. Sizin için bir süreliğine dünyada kalacak bir yer ve ölüm sonrası kabirde emanet olarak duracağınız bir yer vardır. Herkesin bir geçici olarak kalacağı, bir de Ahirette sürekli yerleştiği yer vardır. Artık sizin için ilk yaratılıştan itibaren cennet veya cehenneme varıncaya kadar uzanan yolculuğunuzun her basamağında, içinde bulunacağınız bir konum ve kalacağınız bir süre, bir de her basamağın sonunda veda edeceğiniz bir konum ve süre vardır.) Biz, ince düşünüp anlayan bir topluluk için ayetleri genişçe açıkladık.

⁹⁹O Allah ’ki Gökten yağan yağmurla su indirendir. O suyla her tür bitkiyi çıkartıp mevsimi geldiğinde yemyeşil çimenler yetiştiririz. O yeşilliklerden de birbirinin üstüne binmiş başaklar taneler çıkarırız. Hurmaların tomurcuklarından yere sarkan birbirlerine yakın salkımlar oluştururuz. Yine kimisi birbirine benzeyen, kimisi de benzemeyen üzüm bağları, zeytin ve nar bahçeleri meydana getiririz. O bahçeler ürün verdiğinde bunların meyvelerine bir ham iken bir de olgunlaştıkları zaman ibretle bir bakın. Aynı topraktan aynı gıda ile beslenmelerine rağmen tadı, lezzeti birbirinden farklı meyveleri size ikram eden Allah’tır. Şüphesiz Allah’ın azamet ve gücünün anlaşılması adına iman edip Allah’ı layıkıyla kavramak isteyen bir topluluk için bunlardan alınacak nice ibretlik dersler vardır.

¹⁰⁰Allah’ın ilminin ve kudretinin yüceliği bu kadar açık görülüp, anlaşılır olmasına rağmen yine de birtakım cahil insanlar, kendileri gibi yaratılmış kimseleri yahut bir kısım görünmez varlıklardan olan cinleri ve melekleri Allah’la birlikte ilah edinip O’na ortak koşmaktan geri durmuyorlar. Yine hiçbir doğru bilgiye dayanmaksızın, melekler Allah’ın kızlarıdır, Üzeyr ve İsa Allah’ın oğludur diyerek Allah’a oğullar ve kızlar yakıştırdılar. Oysa erkeğiyle, kadınıyla, insanların, cinlerin ve meleklerin hepsini de yaratan Allah’tır, hiçbir şey O’na denk değildir. Allah asla çocuk edinmemiştir. Hâşâ! Allah, müşrik ve kâfirlerin ileri sürdükleri yakıştırmalardan ve noksanlık ifade eden bütün beşerî vasıflardan uzak ve yücedir.

¹⁰¹Gökleri ve yeri mükemmel bir biçimde yoktan yaratan, nizamlarını kurup, yasalarına bağlı yaşatan O’dur. O’nun bir eşi benzeri yokken nasıl olur da çocuğu olur? Allah’ın ne yardıma ne ortağa ne de eşe ve çocuk edinmeye ihtiyacı yoktur. Her şeyi Allah yaratmıştır ve O her şeyin tek doğrusunu hakkıyla bilendir.

¹⁰²İşte kulluk etmeniz gereken Rabbiniz olan Allah budur. O’ndan başka ibadeti hak eden yasalarına uyulacak hiçbir gerçek ilah yoktur. O her şeyi yaratan rızıklarını veren, yaşatan, görüp gözeten ve yaratılanların idaresi O’nun elinde olan Allah’tır. O halde yalnız O’na ibadet ve kulluk edin. O, her şeyin üstünde görüp gözeten ve yöneten bir vekildir.

¹⁰³Her özelliği ile sınırlı olan insana ait gözler O’nu göremez, idrak edip kuşatamaz. Hiçbir beşerî göz, Allah’ı görebilme özelliği ile yaratılmamıştır. O ise her şeyi görüp gözetir, bütün akılları, bütün gözleri ve o gözlerin gördüklerini çepeçevre kuşatır. Allah’ın mahiyeti kavranamaz, O her türlü tasavvurun üstündedir. O her şeyin içyüzünü en ince ayrıntılarıyla bilip her şeye nüfuz eden latiftir, ilmiyle her şeyden haberdar olandır.

¹⁰⁴Ey Resûlüm de ki: “ İşte, bu ilahi kitapla Rabbinizden size yaratılış sebebinizi açıklayan açık deliller gerçeği görmeniz için gelmiştir ve size okunanları, söylenenleri anlayıp kavrayabilmeniz için akıl, hissedebilecek gönül, duyacak kulak ve görecek gözle birlikte derin görüş kazandıracak basiret bahşetmiştir. Artık kim vahyin rehberliğinde bu gerçekleri görür duyar, akleder, davet edildiği doğru yola yönelirse kendi yararına bir iş yapmış olur. Kim de aklını işletmeyip inkâr eder, ısrarla gerçeklere gözlerini kapatıp görmek istemezse, kendi zararına bir iş yapmış olur. O halde de ki: “Benim görevim tebliğ ve temsildir. Ben sizi azaptan korumak ve zorla gerçeklere inandırmak için başınıza dikilmiş bekçi değilim.”

¹⁰⁵İşte böylece ayetlerimizi çeşitli biçimlerde ve etraflıca açıklıyoruz. İnkârcılar kibir ve inatlarından dolayı “ Senin bu muhteşem ayetleri uydurmana imkân yok. Sen bu sözleri Ehl-i Kitap’tan birilerinden ders alıp iyi öğrenmişin sonra da bize anlatıyorsun. Sen peygamber değilsin, başkalarının etkisinde kalmışsın ” diyorlar. Ey Resûlüm! Ne derlerse desinler sen onlara aldırma. Biz âyetlerimizi hakikati idrak edipanlayan, yaratılışlarının sebebini düşünen ve ona uygun yaşamayı isteyen kimseler için ayrıntılı olarak açıklarız.

¹⁰⁶Rabbinden sana vahyedilen Kur’an’ın hükümlerine uy. O’ndan başka ibadeti hak eden hiçbir ilah hükmüne boyun eğilecek hiçbir gerçek otorite yoktur. Kişi kimin hükümlerine kanunlarına uyarsa, onun ilahı odur. Gerekçeleri ne olursa olsun, Allah’tan başka ilâhlara itaat eden, Allah ile beraber başka ilahlara yasama, yönetme, yargılama, cezalandırma hakkı veren o müşriklerden yüz çevir onlardan uzak dur. Çünkü onlar şirk içindedirler.

¹⁰⁷İnsanları hak ve bâtıl olanı, seçme konusunda irade verip imtihan etmek üzere yaratmamış olsaydı ve dilediği tercihi Allah yapsaydı onları zorla imana getirir ve hiç kimse Allah’tan başkasını ilah edinemez ve O’na şirk koşamazlardı. Fakat Allah, akıllarını kullanarak kendi özgür irâdeleriyle iman etmelerini istiyor. Yine de onlar, gerçeği anlama konusunda en ufak bir gayret göstermiyorlar. O hâlde, bırak ne hâlleri varsa görsünler; Biz seni zorla inandırmak için onların üzerine bekçi dikmedik. Sen onların üzerine vekil de değilsin. Senin görevin, hakîkati onlara ulaştırmaktan ibarettir.

¹⁰⁸Ey iman edenler! Siz müşriklerin, Allah’la birlikte başka ilah edinip yardım umarak peşlerinden gittiklerine ve dua edip yalvardıkları, Allah ile aralarına koyarak yardıma çağırdıkları kutsallarına, uğrunda kurbanlar kestikleri putlarına önderlerine, sakın hakaretler edip sövmeyin. Aksi takdirde onlar da cehaletlerinden dolayı size öfkelenip haddi aşarak Allah’a hakaret ederler. Böylece Allah’ın yasalarından başka yasalara uyanların sizlere sövmelerini meşru hale getirmiş ve bundan dolayı da büyük suç işlemiş olursunuz. Birçoğunuz itibariyle inandığınız değerleri tanımadan önce siz de onlar gibiydiniz. Biz her topluma doğru diye yaptıklarını ve vazgeçmek istemediği nizamlarını cazip ve sevimli gösteririz. Allah tarafından ortaya konulan yasalar gereğince, insanlar sürekli yaptıkları kötülükleri zamanla doğal ve olağan davranışlar olarak algılamaya, hatta bir süre sonra onları savunmaya başlarlar. Ne yaparlarsa yapsınlar, eninde sonunda dönüşleri Rablerinedir, Rablerinin huzurunda toplanıp tercihlerinden hesaba çekileceklerdir. O zaman Allah ne yaptıklarını ve ne hak ettiklerini bütün ayrıntılarıyla kendilerine bildirecektir.

¹⁰⁹Müşrikler kendilerine bir mucizenin gelmesi durumunda senin peygamberliğine ve Kur’an’ın Allah’tan gönderilmekte olan ilahi bir kitap olduğuna iman edecekleri konusunda bütün güçleriyle Allah’a yemin ediyorlar. Bu sözleri duyan bazı ml’minler de onların imana gelmesi ümidiyle mucize göstermeni arzu ediyorlar. Sen onlara de ki: “ Mucize gösterip göstermemek tamamen Allah’ın elinde ve O’nun yetkisindedir.” Ey müminler! Onların mucize istemelerine bakmayın. İstedikleri tüm mucizeler gelse de kibir ve inatları yüzünden yine davet edildiklerine yönelip iman etmeyeceklerini bilmiyor musunuz?

¹¹⁰Biz azgınlıkları, nankörlükleri sebebiyle onların kalplerini ve gözlerini perdeleyip hakikate karşı tersine çeviririz ve onları bataklıklarında azgınlıkları içinde bocalamaya terk ederiz. Onca delile rağmen davet edildiklerinde tıpkı ilkin iman etmedikleri gibi mucizeyi gördükten sonra da yine inanmazlardı.

¹¹¹Biz o şirk ve küfrün batağından çıkmayı göze alamayanlara onlar istedi diye, bir mucize olarak melekleri indirip göstersek, ölüleri de mezarlarından çıkıp onlarla konuştursak ve hakikatin şahitleri olarak mucize türünden vadedilen her şeyi önceden önlerine sersek de Allah adına yapılan davete karşı kör ve sağır gibi davranırlar. Ve Allah zorla Müslüman olmalarını dilemedikçe yine iman etmezler. Allah onların ilahi nizam ile yaşamaya layık olmadıklarını bilmektedir. Ancak onların kendileri bu gerçeği bilmediği gibi, onların mucize görüp Müslüman olmalarını arzu edenlerin de çoğu bu gerçeği bilmiyorlar. Biz inkârlarıyla kalplerine mührümüzü vurmuşuzdur. Ancak önyargılarından kurtuldukları zaman mührümüzü açarız. Fakat sizler, bu tip insanların asla iman etmeyeceğini, kıyâmete kadar onlarla mücâdelenin kaçınılmaz olduğunu bileceksiniz.

¹¹²Bu şekilde her peygambere ve peygamberlerin Allah adına yapmakta oldukları davetin karşısında şeytanlaşan insan ve cinlerin şeytan olanlarından düşman bir şebeke var etmişizdir. Onlar günahı cazip gösterip aldatmak için, birbirlerine yaldızlı sözler fısıldarlar. Gerçi Rabbin zorlayıcı düzen koysaydı da onları imtihan için serbest bırakmayı dilemeseydi ve tercihi onlara bırakmasaydı bunu yapamazlardı. Ama o zaman da imtihan olmazdı. O halde sen onların kışkırtmalarından uzak dur ve uydurdukları iftiralarıyla baş başa bırak. Rahatça inkârlarının özgürlüğünü yaşasınlar. Nasılsa hesabımıza gelecekler.

¹¹³Bu şeytanlar ve onların izinden gitmekte olanların amacı; ahirete inanmak istemeyenlerin kalpleri o yalan yaldızlı sözlere kansın, boş hayallerle onlardan hoşlansınlar ve işledikleri suçu işlemeye devam etsinler, böylece de Allah’tan uzaklaşıp kendilerine kul, köle olsunlar diye böyle sözler fısıldarlar.

¹¹⁴Ey Resûlüm! Sen onlara de ki: “Allah size niçin yaratıldığınızı ve nasıl yaşamanız gerektiğini apaçık ortaya koyan bir Kitap indirmişken hayatıma yön verecek ilkeleri belirlemek için O’ndan başkasının hakemliğini mi isteyeceğim!” Ey Resûlüm! Kendilerine daha önce İncil, Tevrat gibi kutsal kitap verdiğimiz kimseler de iyi bilirler ki. Bu Kur’an Rabbin tarafından insanları en doğru olanı yaşamaya davet için hak üzere indirilmiştir ve gerçeğin ta kendisidir. Dolayısıyla, yolunun doğruluğu konusundasakın şüpheye düşenlerden olma.

¹¹⁵Rabbinin sözü olan bu Kur’an ayetleri, yasaları doğruluk ve adalet bakımından hayat tarzının kaynağı ve sözlerin en mükemmelidir. Onun yasalarında değişiklik olmaz. O’nun sözlerini hiçbir gerekçe ile geçersiz kılıp değiştirebilecek yoktur. O, her şeye güç yetirip dualara icabet eden her şeyi duyandır, her şeyin en doğru olanını bilendir.

¹¹⁶Yeryüzünde bulunanların çoğunluğa uyarsan seni Allah’ın doğru yolundan saptırırlar. Zira onların çoğu aklın ilmin ve vahyin gereklerine göre değil sadece zanna asılsız ve bâtıl olana uyuyorlar ve sadece menfaatlerine göre tahminde bulunup kendi uydurdukları yalanlarını doğru sanıyorlar.

¹¹⁷Şüphesiz ki Rabbin, İslâm’dan uzaklaşarak yolundan sapanları da doğru yolda olanların neler yaptığını da en iyi bilendir.

¹¹⁸Doğru yolu bulan biri olarak Allah’ın ayetlerine yürekten inanıyorsanız size helâl kılınan hayvanlardan olmak şartıyla üzerine Allah’ın adı anılan şeylerden ve Besmele ile kesilen hayvanların etlerinden yiyin. O bakımdan, yeme-içmenizde de başkalarının haram kıldıklarına uymayın. Çünkü o müşrikler size inat; kendi ilahlarının adını anarak hayvanlarını kesiyorlar. Hâlbuki onlar da Allah’a inanıyorlardı.

¹¹⁹Allah açlıktan ölme tehlikesi gibi zorunluluk halleri dışında size haram olan şeyleri tek tek ayrıntılı olarak açıklamış olduğu halde siz hâlâ üzerine Allah’ın adı anılmış olanları niçin yemeyeceksiniz? Bilin ki insanların pek çoğu, hiçbir ilâhî bilgiye ve delile dayanmadan kendi kuruntu ve arzularına uyarak “rastgele şu haramdır yenilmez, şu helaldir yenilir” diyorlar. Böylece insanların kafalarını karıştırıp, kendi hükümlerini doğru olarak göstermeye çalışarak bilmeden insanları saptırıyorlar. Hâlbuki yarattıkları hakkında helal ve haram hükümleri koymak hakkı ve yetkisi yalnızca Allah’a aittir. Şüphesiz ki Rabbin, helale haram diyerek sınırı aşan haddini bilmezleri çok iyi bilmektedir.

¹²⁰Ey mü’minler! Allah’ın her şeyi bildiğine iman eden biri olarak ister insan öldürme, yalan, dedikodu, iftira gibi açık olsun ister kalpte işlenen küfür, şirk, inkâr gibi gizli olsun, günahın her türlüsünden uzak durup kaçının. Unutmayın ki bilerek ve sürekli günah işleyenler mutlaka yaptıklarının cezasını çekeceklerdir.

¹²¹Üzerine Allah’ın adı anılmadan Besmelesiz ve başkasının adı anılarak kesilen hayvanların etlerini yemeyin. Şüphesiz bu büyük bir günah ve isyan olup yoldan çıkmaktır ve insanı Allah’a karşı duyarsızlaştırır. Doğrusu şeytanlar ve şeytanı dost edinmiş insanlar kafanızı karıştırıp sizinle tartışmaları için kendileriyle iş birliği halindeki dostlarına fısıldayıp telkinde bulunmaktadırlar. Bu telkinlerden biri de helal-haram konusunda hassasiyetin kaybolmasıdır. Eğer verdikleri hükmü benimseyerek onlara itaat ederseniz o zaman siz de onlar gibi Allah’tan başka varlıkların otoritesine boyun eğen müşriklerden olursunuz.

¹²²Hiç henüz hidayetle ermediği için manevî anlamda ölü iken hidâyete ulaşmak üzere gayret sarf etmesinden dolayı imanla tanıştırıp dirilttiğimiz ve Allah’ın kendisine insanlar arasında doğru yolda yürümesini için kendisine ışık tuttuğu kimseyle, manen karanlıklar içinde kalıp da oradan bir türlüçıkamayan kimsenin durumu bir olur mu? İşte haramı-helal, çirkini-güzel gören kâfirlere yaptıkları ameller ve işledikleri günahlar bu şekilde önyargılarıyla süslü ve cazip gösterilmiştir. Ama gel gör kişeytana uydukları için, karanlıktan aydınlığa çıkmak istemeyen, bataklıkta yaşamak kendisine güzel görünen kimseyi hakikate inandıramazsın.

¹²³Biz halkın değer yargılarının bozulduğu her ülkenin helale-haram diyen önde gelen müşrik kimselerini kötü planlar yapmaları için iktidar imkânı vererek oranın suçluları kılarız ve şirk sistemleri kurmalarına engel olmayız. Derken onlar kendi memleketlerinde her türlü hile ve entrikalar çevirip zulüm yapmaya başlarlar. Kendini beğenmiş kibirli yöneticiler, yaptıkları her işin doğru olduğunu zanneder, öğüt ve uyarılara kulak vermezler. Bu yüzden de, sürekli fesat çıkarır, entrikalar çevirip dururlar. Halbuki onlar böyle yapmakla kendi kuyularını kazarlar çevirdikleri entrikalar, yalnız kendi aleyhlerine olur ama bunun farkında olmazlar. Zira yaptıkları her kötülük, yarın Diriliş Gününde cehennem azabı olarak karşılarına çıkacaktır.

¹²⁴Böylelerine her ne zaman Allah’tan bir ayet tebliğ edilip de ona uymaya davet edilse: “Allah’ın peygamberlerine gelen âyetlerin benzeri bize de gelmedikçe asla iman etmeyeceğiz” Muhammed’den ne eksiğimiz var? Bu dünyada güç, servet ve şöhret sahibi olan bizler, Peygamberliğe ondan daha lâyık değil miyiz? derler. Oysa onlar ne derse desin Allah peygamberlik görevini kime vereceğini ve neye göre belirleyeceğini çok iyi bilir. Hadlerini aşmakla suç işleyen o kimseler kibir ve küstahlıklarına denk bir ceza olarak Allah katında aşağılık bir duruma düşecekler ve kurdukları tuzaklardan ve çevirdikleri entrikalardan dolayı Hesap Günü Allah’ın huzurunda toplandıklarında şiddetli bir azaba çarptırılacaklardır.

¹²⁵Allah doğru davranışlarından dolayı layık gördüğü ve yola geldiğini onaylamak istediği kimsenin gönlünü doğru yol olan İslam’a yöneltir. Yanlış davranışlarından dolayı niyet ve ameline göre sapmak isteyen ve yoldan saptığını onaylamak istediği kişinin de kalbini adeta göğe yükseliyormuş da nefes almakta zorlanıyormuş gibi daraltıp sıkıştırır ve sapıklığında bırakır. İşte Allah davetine sırt dönerek her türlü âyet ve delil karşısında bile iman etmeyen nankörleri böyle pislik ve azap içinde bırakır ve bocalayarak içinden çıkılmaz sıkıntılara sokar. İnsan göğe doğru yükseldikçe oksijen azalıp basınç düştüğünden göğsü daralıp teneffüs etmesi nasıl güçleşiyorsa, İslâm’ı içine sindiremeyenlerin de İslâm’a karşı içleri daralacak, İslâm’ı yaşayanlar çoğaldıkça daha da bunalacaktır.

¹²⁶İşte Rabbinin Kur’an ile gösterdiği dosdoğru yolu İslâm budur ve daha doğru yol da yoktur. Biz aklını kullanıp düşünen öğüt ve ibret alan böylece de doğru yolu bulmak isteyen bir toplum için doğru ve eğri yolları işaret eden âyetlerimizi detaylıca açıklıyoruz.

¹²⁷O öğüt alıp Allah’ın âyetleri ışığında yürümeye çalışanlara Rabblerinin katında dert, tasa ve üzüntünün olmadığı esenlik ve mutluluk yurdu olan cennet vardır. Bu seçimlerinden ve sürekli yapmakta oldukları hayırlı işlerden dolayı Allah onların yardımcısı ve gerçek dostudur.

¹²⁸Allah mahşerde cinlerin ve insanların hepsini bir araya topladığı Hesap günü: “Ey cin taifesinden olan şeytan ve şeytanı kendine dost edinmişler topluluğu! Siz dünyada kendiniz Allah’ın davetinden yüz çevirdiğiniz gibi insanlardan birçoğunu da bu günahın pençesine düşürüp peşinize takmak ve azdırmak için çok uğraştınız Birçoğunu da tuzağınıza düşürmek suretiyle kendinize kul köle edindirip aldatarak aranıza kattınız ” diyecek. O insanlardan şeytanlara uyan ve veli edinip yoldaşı olan işbirlikçi dostları da Allah’a suçlarını itiraf ederek: “Ey Rabbimiz! Biz dünyada iken şeytanlarla karşılıklı yardımlaşarak birbirimizden çok yararlandık. Onlar bizi kandırmanın mutluluğunu yaşadı, biz de kandırılıp dünya zevklerine dalmanın mutluluğunu yaşadık. Biz, dünyaya ve cazibelerine kapılmada onların vesvese ve telkinlerine uyduk; onlar da bizi kandırmakla lezzet aldılar. Böylece zulüm ve haksızlıklarla dolu bir hayat sürdük ve sonunda, bizim için belirlemiş olduğun sürenin sonuna geldik. Ama yolumuzun yanlış olduğunu gördük ve inanmayıp yüz çevirdiğimiz gerçeklerle karşılaştık ” diyecekler. Allah da onlara şöyle diyecek: Artık çok geç Allah’ın dileyip belirledikleri dışında, sonsuza kadar kalmak üzere yerleşeceğiniz yeriniz yurdunuz içinde ölmeyeceğiniz cehennemdir. Allah’ın sizin hakkınızdaki takdiri budur ” Şüphesiz Rabbin tam hüküm ve hikmet sahibi hakimdir, ilminde sınır olmayan ve her şeyi hakkıyla alimdir.

¹²⁹İşte böylece, işledikleri günahlar yüzünden, Allah’ın, davetinden yüz çevirip gerçeklerin üstünü örten zalimlerin bir kısmını halktan diğer bir kısmı ile dost edip onların başına idareci yaparız. Böylece inatları yüzünden birbirlerini ayartıp felakete götürürler

¹³⁰Allah, Hesap Günü de bunlara şöyle seslenecek: “Ey cin ve insan topluluğundan müşrik ve kâfir olmayı seçen sapkınlar. İçinizden, size ayetlerimi okuyup anlatan ve bugünle karşılaşacağınıza dair sizi doğru olana davet edip uyaran peygamberler gelmedi mi?” Bu soru üzerine onlar da: “ Ey Rabbimiz geldiler ve bizi bugünün geleceği ile de uyardılar ama biz onlara kulak vermedik Evet kendi aleyhimize ve haksız olduğumuza bizzat kendimiz şahitlik ediyoruz ” derler. Onlar zaten dünyada iken de kâfir olduklarını vicdanlarında hissediyor, fakat bilerek inkârı tercih ediyorlardı. İşte dünya hayatı onları aldattı ve geçici dünya hayatına olan düşkünlüklerinin, kendilerinin müşrik ve kâfir olmalarına sebep olduklarını itiraf edip kendi aleyhlerine şahitlik ettiler.

¹³¹İşte bu da göstermektedir ki, senin Rabbin peygamber ve kitap gönderip uyarmadıkça halkı gerçeklerden ve Allah’ın kendilerinden ne istediğinden habersiz yaşayıp giderken hiçbir ülkeyi asla haksızlıkla helak etmez.

¹³²İyi bilin ki Allah katında herkesin bilerek ve isteyerek yaptığı amellerine göre cennet ya da cehennemde elde ettikleri türlü türlü dereceleri vardır ve Allah katında buna göre muamele görecektir. Senin Rabbin onların hangi ameli hangi niyetle yaptıklarından habersiz ve yapılanlara karşı da kayıtsız değildir. O hâlde, ey insan, en yüksek dereceyi kazanmak için Rabb’ine kulluk et!

¹³³Ey insanlar! Sizin Rabbiniz hiçbir şeye muhtaç değildir, her şey O’na muhtaçtır. Hem de şefkat ve merhamet sahibidir. Gerekli görüp de dilerse sizi ortadan kaldırır ve yerinize başka bir topluluk getirir. Tıpkı sizi başka bir topluluğun soyundan yarattığı gibi.

¹³⁴Allah tarafından başta kıyâmet ve Hesap Günü gibi size vaad edilen ne varsa mutlaka gelecektir ve sakın şüpheniz olmasın ki siz ona asla engel olamazsınız

¹³⁵Ey Peygamber! Çağırıldıkları gerçeklere iman etmeyip davana iman edenlere düşmanlık edip saldıranlara meydan okuyarak de ki: “Ey kavmim! Elinizden geleni ardınıza koymayıp yapın, ben de insanları Allah adına davet konusunda elimden geleni yapacağım. Sonunda bu dünya yurdunda üstünlük ve şeref, âhirette ise cennet kimin olacak yakında göreceksiniz. Şüphe yok ki, varoluş gayesine aykırı hareket eden zalim nankör, müşrik ve kâfirler asla mutluluğa, şeytani amaçlarına ve kurtuluşa eremezler.”

¹³⁶Bunlar bir de kalkıp Allah’ın yarattığı ekin ve koyun, keçi gibi evcil hayvanlardan Allah için bir pay ayırıp bu Allah’ın hakkıdır diyerek güya yakınlığımızı umuyorlar. Diğer taraftan da kendi bâtıl iddialarınca “Bu pay, Allah’a ait; şu da Allah’la birlikte bizi koruyan, yöneten ve ortak yaptığımız ilâhlarımızın hakkıdır” bölüştürmede bulunurlar. Fakat yine de işlerine geldiği gibi davranır ve kendi ilâhlarına ayırdıklarını onlar için harcarken, Allah için ayrılan payı ise Allah zengindir, ihtiyacı yoktur gerekçesiyle Allah için sarf etmeyip, put edindikleri ilâhları uğruna kullanırlar. İlah edindikleri için ayırdıkları paylar onları putperest yaptığı gibi, Allah için ayırdıkları payın da hiçbir anlamı ve değeri yoktur. Böyle yapmakla ne kötü hüküm verip, kendi kanunlarını da ne kötü uyguluyorlar!

¹³⁷Müşriklerin, Allah’la birlikte ilah edinip ortak koştukları o putlara hizmetle görevli kimseler birçoğuna fakirlik korkusu, nüfus plânlaması, namus temizleme gibi ahmakça bahanelerle kız çocuklarını bile öldürmeyi cazip gösterdiler. Böylece hem kendilerini hüsrana sürükleyip mahvettiler hem de dinlerini bozuk anlayışlarıyla karmakarışık hale getirdiler. Allah onları kendi iradelerine bırakmamayı dileseydi, insanların irâdesine müdahalede bulunup, onları zorla îmâna getirirdi de bunları yapamazlardı. Ey Resûlüm! Sen elinden geleni yaptıktan sonra, baktın olmuyor onları uydurdukları şirk, küfür ve hurafeye dayalı yalanlarıyla baş başa bırak. İmtihan nedeniyle verdiğimiz sürede ne yapabiliyorlarsa yapsınlar! Nasılsa dönüp dolaşacakları hesabımızdır.

¹³⁸Yine kendi uydurdukları düzmece bâtıl inançları sebebi ile bazı hayvanları ve mahsulleri kutsal kabul ederek: “ İlâhlarımıza ait olan bu ekinler ve koyun, keçi gibi hayvanlar haram ve dokunulmazdır. Bunları bizim belirlediğimiz ve izin verdiğimiz kutsal kimselerden başkası yiyemez diyerek insanlara verdiğimiz rızkın önüne geçtiler. Ayrıca putlara adadığımız Bâhire, Sâibe, Vâsile ve Hâmi gibi isimlerle anılan bu hayvanların sırtlarına binilmesi ve yük yüklenilmesi de yasaklanmıştır, bunlar bizim helal ve haram sınırlarımızdır ” dediler. Bununla birlikte sanki o hükümleri Allah koymuşçasına Allah’a iftirada bulunarak bazı hayvanları keserken de özellikle üzerlerine Allah’ın adını anmazlar. Besmelesiz keser veya öldürürler. Üstelik bunun böyle olmasını, “Allah diledi.” diyerek Allah’a iftira atarlar. Allah onları bütün bu mesnetsiz hurafeleri ve iftiralarından dolayı hak ettikleri ile cezalandıracaktır.

¹³⁹Bu müşrikler bunlarla da kalmayıp, bir yana ayırdıkları bazı küçük ve büyük baş hayvanlar için yine iftiraya devam ederek: “Şu hayvanların karınlarından canlı olarak doğmuş olanlar yalnız erkeklerimize helaldir, kadınlarımıza ise haramdır. Eğer yavru ölü olarak doğarsa veya doğar doğmaz ölürse o zaman kadın-erkek hepsi de ona ortaktır. Onun etini her ikisi de yiyebilir ” dediler. Hâlbuki yarattıkları üzerinde helal ve haram hükümlerini belirlemek yalnızca Allah’a aittir. Allah’tan başka hiç kimsenin helali ve haramı belirleme hakkı ve yetkisi yoktur. Allah o yarattıkları ile ilgili kendi kafalarına göre bu helal”, “şu haram” diye sınırlar koymaya çalışanlara bu tür yakıştırmalarının cezasını çok çetin bir azap ile verecektir. O hüküm ve hikmet sahibi olan hakimdir ve her şeyin en doğrusunu bilen alimdir

¹⁴⁰Akılsızlıkları cehaletleri yüzünden çocuklarını öldürenler, kürtajla bebeklerini katledenler, nesillerini ahlâk ve maneviyatla terbiye etmeyenler ve Rabbimiz bize böyle emretti” diyerek bir kısım hayvanları keserken üzerlerine Allah’ın adını anmayıp Allah’a iftirada bulunanlar, Allah’ın onlara helal olarak verdiği rızkı kendi kendilerine haram kılanlar, elbette dünya ve âhirette hüsrana uğramışlardır. Onlar öyle bir sapıklığa düştüler ki Allah’ın yaratılış yasasına sırtlarını döndükleri için bir daha kesinlikle doğru yolu bulacak değillerdir. Onlar elbette ki Allah’ın âyetlerinden yüz çevirmelerinin cezasını çekeceklerdir.