Nahl Sûresi Açıklamalı Meali

¹Ey insanlar! Allah’ın zamanını belirleyip, bir yasaya bağladığı Kıyamet ve Hesap Günü ile ilgili emri vâdesi dolduğunda mutlaka gelecektir. Artık onu istemekte acele etmeyin. Müşriklerin bir kısmının alay konusu ederek, “O gün bir an önce gelsin de görelim” demesiyle Allah onun zamanını değiştirecek değildir. Yarattıklarının nizamını kurmak yalnızca Allah’a mahsustur ve O’ndan başka gerçek ilah yoktur. Allah onların ortak koştuklarından çok uzaktır ve çok yücedir. Allah yarattığı hiçbir varlığı yaratma, hüküm ve yönetme konusunda kendine ortak etmez. O, sınırsız güç ve kuvvetiyle, her şeyden üstündür, eşi benzeri yoktur.

²O Allah ki, kullarından dilediği kimselere, peygamberlik bahşeder. Onlara “Ben’den başka ibadeti hak eden gerçek ilah yoktur. Benden başka insanların üzerinde hâkim ve otoriter yoktur. O halde Bana karşı gelmekten ve ortak koşmaktan sakının.” emriyle insanları uyarmak için melekler aracılığı ile vahiy indirir. Allah insanları kendisine karşı sorumlu ve bilinçli davranmaya çağırır. Böylece peygamberlerin insanları şirkten uzaklaşıp sadece Allah' a kulluk etmeleri için uyarmalarını sağlar.

³Allah, gökleri ve yeri insanlar için mükemmel bir nizam ve şaşmaz yasalara bağlı olarak gerçek bir amaç ve imtihan için yaratmıştır. O müşriklerin ilâhlık pâyesi vererek ortak koştukları bütün şirk unsurlarından ve her türlü eksiklikten münezzehtir. Allah hiç kimseye yaratma, yönetme, yasa koyma, yargılama ve cezalandırma hakkı vermemiştir. Bu yetkilerinde kimseyi kendine ortak etmemiştir. O, her şeyin üstünde ve ötesindedir.

⁴Allah insanları bir damla su olan meniden yaratıp bunca nimetlerle donatmıştır. Ne var ki bu kadar nimete rağmen insanların çoğu, büyüyüp gelişince Allah hakkında apaçık tartışmaya girer ve Allah’la birlikte başka ilahlar edinerek O’na isyan eder. Yaratıcısına karşı çıkma cüreti göstererek O’na apaçık bir düşman kesiliverir.

⁵Koyun, keçi, deve, sığır gibi evcil hayvanları da sizin yararınız için O yarattı. Onlardan sizi soğuktan koruyan giysiler yaparsınız. Gelir kazanmak gibi çeşitli faydalar sağlarsınız. Hem onların etlerinden sütlerinden yiyecek ihtiyacınızı karşılarsınız.

⁶Onları akşamleyin ağıllarına gelirken, sabahleyin otlaklara salarken seyredip neşelenir ve bambaşka bir zevk alırsınız

⁷Zorlukla varabileceğiniz uzak yerlere yüklerinizi onlar taşırsınız. Şüphesiz Rabbiniz kullarına karşı çok şefkatli ve çok merhametlidir.

⁸Yüklerinizi taşıttığınız atları, katırları ve merkepleri de üzerlerine binmeniz ve bir süs ve ziynet olarak hayatınıza renk katması için yarattı. Bilmediğiniz daha nice şeyleri de sizin için yaratan Allah’tır.

⁹Peygamber ve Kitap göndererek insanlığa doğru yolu göstermek sizin yaratıcınız olduğu için Allah’a düşer. İsteyen kimse Allah’ın dosdoğru yol olarak gösterdiği tevhit yoluna girer. Ama o doğru yoldan sapanlar da vardır. Allah doğru yolu bulmayı iradenize bırakmıştır. Şunu bilin ki O dileseydi ve seçim hürriyeti vermeyip insanları tek bir yolda gitmeğe zorunlu kılsaydı, hepinizi zorla imana getirip doğru yola iletebilirdi. O zaman sınavdan söz edilemezdi. Ancak dünya hayatı imtihandır. Her insan özgür aklıyla ve iradesiyle imtihan edilmektedir. Allah insana doğru ile yanlıştan birini tercih etme iradesi vermiştir ve iradesini kullanma biçiminden hesaba çekecektir. Şu hâlde seçiminizi yapın. Zira insan, ancak kendi özgür iradesiyle ve bilinçli olarak doğru yolu seçtiği takdirde gerçek anlamda ahlâk ve erdemliliğe ulaşabilir.

¹⁰Yarattığı muazzam düzen içerisinde tüm canlılar ve sizin için gökten yağmuru indiren Allah’tır. Bununla hem içme suyu temin eder hem de hayvanlarınızın su ihtiyacı karşılarsınız. Ve yine o suyla hayvanları otlattığınız yemyeşil meralar, bitkiler ve ağaçlar yetişir.

¹¹Bu sayede ekinler, hurmalıklar, zeytinlikler, üzüm bağları, türlü türlü meyveler ve ürünler de yetişir. Şüphesiz bütün bunlarda aklını kullanıp düşünen bir topluluk için Allah’ın ilmine, kudretine ve ilahlığına işaret eden nice ibretlik deliller vardır. Allah yarattığı varlıklara yasa koyar. Aklı başında insanlar bütün bunlardan ders alır ve O’na ortak koşmaz.

¹²Allah geceyi ve gündüzü yaratıp içinde yaşadığınız şu muazzam kâinatın tamamını, koyduğu yasalarla sizin hizmetinize sunmuştur. Güneş ay ve yıldızlar da O’nun emriyle ilâhî ve fiziki yasalara boyun eğmiş durumdadırlar. Dikkat edin! Bunda aklını kullanıp düşünenler için ilâhî sanatın ihtişâmını haykıran nice ibretlik dersler vardır.

¹³Yeryüzünde sizin için yaratılmış çeşit çeşit rengârenk yarattığı bitkiler de O’nun ilminin ve kudretinin yüceliğini göstermektedir. Şüphesiz bunda öğüt almasını bilen bir topluluk için gerçeğe ulaştıran deliller ve alınacak pek çok dersler vardır. Ancak gerçeği arayanlar bunları görüp Allah’ın davetine yönelirler.

¹⁴Allah denizleri de sizin istifadenize sunmuştur. Ki siz bu sayede ondan taze balık eti yer ve birçok deniz ürünü nimetler elde edersiniz. Hem de takı olarak kullandığınız inci, mercan gibi süs eşyaları çıkarır ve ticaretinizin bir kısmını onlarla yaparsınız. Suya verdiği kaldırma gücü ile gemilerin suyu yara yara gittiğini görürsün. Böylece Allah’ın ilminin eserlerinden ve cömertliğinden yararlanır, lütfuna nail olursunuz. İşte bütün bu nimetler yalnız Allah’ı ilah edinerek O’nun lütfundan nasip aramanız ve Allah’ı layıkıyla kavrayıp O’na sürekli şükretmeniz için apaçık delillerdir. Umulur ki bütün bu nimetlerin hakkını Allah’a iman ve itaat ederek verirsiniz.

¹⁵Allah yeryüzündeki dengeyi sağlayıp hayatın devamı için sarsılmaz dağlar yerleştirdi. Ayrıca gideceğiniz yerlere ulaşımı kolay sağlamanız için ırmaklar ve dağların eteklerine yollar açtı. Olur ki doğru yolu bulursunuz.

¹⁶Bütün bunların yanında, varlığına birliğine işaret eden daha nice alâmetler de yarattı. Bu alâmetler insanların doğru yolu bulmaları içindir. Nitekim karada ve denizde gece yolculuk yapan insanlar yön gösteren yıldızlar sayesinde yollarını kolaylıkla bulurlar. İnsanın gideceği hedefe rahatça ulaşabilmesi için evrene bunca alâmetler yerleştiren Allah’ın, doğru yolu gösterme işini başka varlıklara bıraktığı hiç düşünülebilir mi?

¹⁷O halde ey Allah' a şirk koşanlar! Her şeyi muazzam bir şekilde yaratan Allah ile hiçbir şey yaratma gücü bulunmayan ve kendisine şirk koştuğunuz âciz varlıklar bir olur mu? Yaratılmışı yaratana ortak koşmak sırf cehalet ve inattır. Siz artık aklınızı kullanıp ders almayacak mısınız? Sonra da düşünüp yanlış itikadınızdan vazgeçmeyecek misiniz?

¹⁸Allah’ın size lütfettiği nimetlerini saymaya kalksanız onları saymakla bitiremezsiniz. Şüphesiz Allah aklını kullanıp, bu gerçekleri idrak ederek tevbe edenlere karşı hata ve günahları çok bağışlayan ve çok merhametlidir.

¹⁹Unutmayın ki Allah sizin gizlediklerinizi de açığa vurduklarınızı da bilir. O hâlde, doğru inanç sistemini O’ndan almalısınız.

²⁰Oysa onların Allah ile aralarına koyup dua ile yardıma çağırdıkları kimselere gelince. Kendilerini şefaatçi kabul edip Allah’la birlikte canlı ya da cansız ne varsa ilah edindikleri, tüm varlıklar hiçbir şeyi yaratamazlar. Aksine onların kendileri Allah tarafından yaratılmışlardır. Onların yaptığı şey; sadece kendi akıllarıyla insanların üzerinde egemenlik kurmaktır.

²¹Üstelik onların çoğu da diri değil ölüdürler. Bir gün gelip sizinle yüzleştirilmek üzere diriltileceklerdir. Fakat ne zaman diriltileceklerini de bilmezler.

²²Ey insanlar! Sizin doğru yola davet eden ilâhınız tek gerçek ilâh olan Allah’tır. Gerçek bu olmasına rağmen âhirete inanmayan o müşriklerin kalpleri nankörlükleri ve kibirleri yüzünden yalnız Allah’ın ilah olduğunu belirten tevhid gerçeğini inkâr etmekte ve âhireti kabule yanaşmamaktadır

²³Şüphe yok ki, Allah onların kalplerinde gizlediklerini de açığa vurduklarını da bilir. Doğrusu O imana gelmeyi kibirlerine yediremeyen nankörleri ve böbürlenip büyüklük taslayanları asla sevmez.

²⁴Onlara: "Rabbiniz size ne indirdi sizi neye çağırıyor diye sorulduğunda, onlar da alaycı bir tavırla: öncekilerin masalları diye cevap verirler.

²⁵Onlar böyle demekle Kıyamet günü kendi günahlarını tastamam yüklendikleri gibi, bilgisizlikleri sebebiyle Allah’ın davetinden saptırdıklarının günahlarını da kısmen yüklenmiş olacaklar. Böylece çok ağır, çok da berbat bir yük yüklenmiş olurlar. Dikkat edin sırtlarında ne kötü bir yük taşıyorlar.

²⁶Onlardan önceki müşrikler de elçileri reddetmişler ve insanları saptırmak için Allah’ın peygamberlerine karşı tuzaklar kurmuşlardı. Ama Allah’ın azabı gelip onların sağlam sandıkları tuzaklarını boşa çıkardığı gibi binalarını da temellerinden yıkıp yerle bir ederek evlerinin çatıları başlarına geçirmişti. Üstelik başlarına böyle bir azabın geleceğini düşünmüyorlardı. Allah’ın azabı onları nereden geldiğini anlayamadan ve hiç beklemedikleri bir anda yakalayıverdi.

²⁷Fakat cezaları sadece bununla sınırlı kalmayacak. Sonra da kıyamet günü Allah onları rezil edip aşağılayacak ve diyecek ki: Hani dünyada kendilerini şefaatçi kabul edip Allah’a şirk koştuğunuz ve uğrunda mücadele ettiğiniz sözde ortaklarım tağuti nizamlarınız, evliyamız ve kurtarıcımız diye tabulaştırdıklarınız şimdi nerede? Söyleyin bakalım. Sorunlarımızı o çözer, kurtarıcımız odur dediğiniz ve onları savunmak adına, mü’minlere saldırıp zulümler ettiğiniz ilahlarınız şimdi neredeler. Haydi, şimdi gelsinler ve sizi kurtarsınlar diyecek. İşte O Gün kendilerine kitap ve peygamber aracılığı ile ilahi kaynaklardan bilgi verilerek Allah’ın davetine iman edenler de bu manzarayı gördüklerinde şöyle derler: "Gerçekten aşağılanmanın ve hak edilen azabın yaşanmaya başlandığı bugün, inkârcılar için ne kötü bir gündür. Şüphesiz ki bugün rezillik ve kötülük kâfirler için kaçınılmazdır" derler.

²⁸Allah’a ortak koşarak kendilerine yazık eden bu müşrikler ölüm anında pişman olacak ve şirke gömülmüş bir halde melekler de canlarını alacaklar. Hesap Günü cezalarını çekmek üzere teslim olmuş bir vaziyette çağrıldıklarında ise "Bizim Allah’a şirk koşmak gibi bir niyetimiz yoktu, dünyadayken kötü bir şey yapmadık ki " diyerek kurtulmaya çalışacaklar. O zaman melekler de onlara: Hayır boşuna kendinizi kurtarmaya çalışmayın. Yalan söylemeniz sizi kurtarmayacak. Sizler neyi yapmanız ve neyi yapmamanız konusunda uyarılmıştınız. Doğrusu Allah sizin neyi ne maksatla yaptığınızı elbette eksiksiz olarak bilir. Yapmadık dediklerinizi kibirlenerek yaptınız.

²⁹"O halde, içinde sonsuza kadar kalmak üzere hak ettiğiniz cehennemin kapılarından girin bakalım. Gerçekten büyüklük taslayıp kibirlenenlerin yeri ne kötüdür.

³⁰Allah’ın davetine iman O’na karşı gelmekten sakınanlara: "Rabbiniz ne indirdi sizi neye çağırdı?" diye sorulduğunda, onlarda. " Tümüyle iyilik hayır ve hakikati indirip bizi de ona teslim olarak yaşamaya çağırdı derler. İnanıp samimiyetle Allah’ın yasaları doğrultusunda güzel işler yapanlara ahirette güzel mükâfatlar vardır. İşte bu dünyada gerçeği kavrayıp Allah’ın emirlerine en güzel şekilde uyanlar nimetlerle ödüllendirilir ve böyle güzelliklere nail olurlar. Çünkü iyiliklerin yaygınlaştığı toplumlarda haksızlık ve zulüm en alt seviyeye indirilir, toplumsal adâlet sağlanarak karşılıklı güven ortamında huzur dolu bir hayat yaşanır. Hele ahiret yurdunda alacakları ödül ise onlar için çok daha güzel olacaktır. Allah’a itaatsizlikten sakınan takva sahiplerinin ebedi yurdu olan cennet gerçekten ne güzeldir!

³¹Onlar altından akan ırmakların çağladığı Adn cennetlerine girecekler. Orada diledikleri her şeyi bulacaklar. İşte Allah, emirlerine karşı gelmekten sakınarak yaşayan takva sahiplerini böyle mükâfatlandırır.

³²Bu müminler son nefeslerini verirken, melekler onları cennetle müjdeleyip canlarını hiç incitmeden alır ve onlara: "Size selâm olsun. Dünya hayatında yapmış olduğunuz iyi ve güzel işlere karşılık daimî kalmak üzere buyurun cennete!" diyecekler.

³³Ey Peygamber! Belli ki gerçeğin üstünü örtüp inkâr eden kafirler, canlarını almak üzere kendilerine ölüm meleklerinin gelmesini yahut bir an önce Rabbinin azap emriyle başlarına bir musibetin gelmesini mi bekliyorlar? Oysa geçmiş toplumları ibretle incelemiş olsalardı, kendilerini ne büyük bir felâketin beklediğini anlayacaklardı. Çünkü kendilerinden önceki kafirler de aynen böyle davranmışlardı ve yaptıklarının cezasını en ağır biçimde ödemişlerdi. Bilin ki Allah hak ettikleri cezayı vermekle onlara haksızlık yapıp zulmetmedi. Ancak onlar şirk ve inkârda bile bile ısrar ederek kendi kendilerine zulmettiler.

³⁴Nihayet Allah’a başkaldırmaları ve nankörlükleri sebebi ile azaba davetiye çıkardılar. Yaptıkları kötülükler hak edilmiş bir ceza olarak dönüp kendilerini buldu. Ve ne zaman gelecek diye hafife alıp alaya aldıkları azap kendilerini çepeçevre kuşatıverdi. Allah onları elbette haksız yere cezalandırmış değildi, çünkü onlar peygamberlerle alay etmişler ve ısrarla kendilerine ilahi azap gelmesini isteyerek meydan okumuşlardı.

³⁵Allah’a ait nitelikleri başkalarına yakıştırarak bazı varlıkları şefaatçi kabul edip onları Allah’a ortak koşanlar alaycı bir tavırla: " Eğer Allah isteseydi tercihlerimize müdahale eder, biz de atalarımız da Allah’tan başkasına kulluk etmez, Allah’a ortak koşmazdık. Ve O’nun harâm kıldığından başka hiçbir şeyi bir başkasının sözüyle harâm kılmazdık diyorlar. Bunlardan önceki şirk koşanlar da uyarılara rağmen tercihlerini Allah’ın razı olmadığı yönde yapıp aynen böyle alaycı sözler söyleyip O’na iftira etmişlerdi. Bilin ki onların bu tutumları karşısında peygamberlere düşen görev kafirleri zorla imana getirmek değil, Allah’ın ayetlerini açıkça tebliğdir. Hiçbir peygamberin insanları zorla inandırma gibi bir görevi yoktur.

³⁶Gerçek şu ki biz her topluma peygamber göndererek: " Yalnız Allah’a kulluk edin ve başka dinler, icat edip O’nun yolundan saptıran tağuti nizamlardan ve yeryüzünde Allah’ın hükümlerini hiçe sayarak şirk sistemini kurumsallaştırmaya çalışan şer güçlerden kaçının" diye bir peygamber gönderip öğüt verdik. Onlardan bir kısmı uyarıları dikkate alıp yapılan davete uydu ve Allah’ta onları doğru yola iletti. Bir kısmı da peygamberleri yalanlayarak davetten yüz çevirdikleri için kendi kararlarıyla sapıklığı hak ettiler. Ey insanlar! Bunun canlı örneklerini görmek istiyorsanız, şöyle yeryüzünde bir dolaşın da âyetlerimizi yalanlayan güçlü toplumların ve Allah adına yapılan daveti reddedenlerin sonlarının nasıl olduğunu ibret alıp bir düşünün.

³⁷Ey Peygamber! Müşrikleri imana getirmek için çok çalıştığını, adeta kendini paraladığını biliyoruz. Sen inatla direnenleri Allah’ın davetine uymaya ne kadar bilgi ve delil ile çağırsan da ikna edemez, inandıramazsın. Onların hidayete ermelerini çok arzulasan da Allah inatlarından vazgeçmeyip sapkınlıkta ısrar edenleri tövbe edip hakka yönelmedikleri müddetçe doğru yola yöneltmez. Ayrıca bile bile sapıklığı tercih eden bu insanlara Hesap Gününde yardım edecek kimse de bulunmaz.

³⁸Üstelik böyleleri: "Allah ölen bir kimseyi asla diriltmez" diye Allah’ın ismini anarak var güçleriyle yemin ediyorlar. Hayır ölüleri diriltmek bilakis Allah’ın gerçekleştirmeyi bizzat üzerine aldığı gerçek bir vaaddir ve zamanı gelince hesap vermek üzere herkesi diriltecektir. Ancak insanların çoğu bu gerçeği bilmek ve kabul etmek istemiyor.

³⁹Allah, âyetlerine inanmak istemeyenlerin ayrılığa düştükleri bütün tartışmalı konuları ve Hesap Günü’nün gerçek olduğunu, onlara gösterecektir. İşte o zaman inkâr edenler de yaptıkları ve söyledikleri ile yüzleştirilip yalancı olduklarını bizzat görecekler.

⁴⁰Kaldı k bizim için, ölmüş insanları yeniden diriltmek hiç de zor değildir. Bir şeyin olmasını istediğimizde bu iş için bir emrimiz yeterlidir. Ona sadece “Ol!” deriz. O da hemen oluş sürecine girer. O’nun ol dediğine hiç kimse engel olamaz, zamanı geldiğinde o mutlaka olur. Öyleyse, Rabb’inize sonsuz güven duyarak zulme karşı mücâdeleye devam edin. Gerekirse, bu uğurda tüm sevdiklerinizi fedâ etmeye hazır olun. Sizi bu yoldan çevirebilecek her şeyi terk ederek, İslâm’ı yaşayabileceğiniz yepyeni bir hayata geçiş yapın.

⁴¹Peygamberlerin Allah adına yaptıkları davete iman edip, onu yaşamak için gösterdikleri çaba sebebiyle müşrik ve kâfirlerin zulmüne uğratıldıktan sonra yurtlarını terk edip Allah yolunda hicret edenlere gelince. Onları bu dünyada daha güzel yerlere yerleştiririz. Ama onların ahiretteki mükâfatları ise çok daha güzel ve daha büyüktür. Keşke inkârcılar müminlerin inandıkları bu hakikati anlayabilselerdi!

⁴²Allah yolunda hicret eden o müminler sıkıntılara karşı göğüs gerip sabreden ve yalnız Rablerine iman edip güvenen kimselerdir.

⁴³Ey Muhammed! Şirk koşanlar, senin de onlar gibi bir insan olduğun için senin elçiliğini içlerine sindiremiyorlar. Melek bir peygamber bekleyenler bilsinler ki senden önce de kendilerine vahyettiğimiz adamlarda melek değil tıpkı senin gibi birer insandı. Sabırla, sebatla, zalimlere boyun eğmeden görevlerini yerine getirerek, insanları doğru olanı yaşamaya davet ettiler. Ey insanlar! Eğer bu gerçeği bilmiyorsanız gidin Tevrat ve İncil hakkında bilgi sahibi olan güvenilir insanlara, yani zikir ehlinin ileri gelenlerine sorun. Bunun böyle olduğunu, kendilerine daha önce kitap gönderilen nesillerin kitaplarında kalan gerçeklerden bilirler.

⁴⁴Biz o peygamberleri de insanlar içerisinden seçip apaçık delillerle ve kitaplarla gönderdik. Sana da Kur’an’ı indirdik ki, indirileni insanlara açıklayasın. Belki geçmiş toplumların başına gelenleri düşünüp öğüt alır ve doğruya yönelip akıllarını kullanırlar.

⁴⁵Ey Peygamber! Zulüm nizamlarını devam ettirmek istedikleri için sana çirkin tuzaklar kuran bu inkârcılar Allah’ın o tuzakları boşa çıkarıp kendilerini yerin dibine geçirmeyeceğinden veya hiç ummadıkları bir zamanda beklemedikleri bir yerden üzerlerine korkunç bir azabın birdenbire gelmeyeceğinden emin midirler ki şirk ve inkarlarından vazgeçmiyorlar?

⁴⁶Yahut yeryüzünde gündelik işlerinin peşinde dolaşıp dururlarken asla kaçamayacakları bir azabın kendilerini yakalamayacağından yana bir garantileri mi var? Şayet azap gelirse, böyle bir cezayı önlemeye kimsenin gücü yetmez. Allah cezalandırmak isterse onlar olacağa engel olamazlar.

⁴⁷Yahut Allah’ın verdiği nimetleri azaltarak onları adım adım felâketlere sürüklemeyeceğinden, sahip oldukları maddi imkanları yavaş yavaş tüketip, cezalandırmayacağından ve yüreklerine korku salınmak suretiyle yok edilmeyeceklerinden nasıl emin olabilirler? Bunlar, Allah adına yapılan davetten yüz çevirmeleri sebebi ile O’nun kendilerini içten içe çürütüp helak olmaya mahkûm ederek, kendi başlarına bırakacağını hiç düşünmezler mi? Fakat bunca nankörlüklerine karşılık Allah, onları derhal cezalandırmıyor, Eğer tevbe ederlerse şüphe yok ki sizin Rabbiniz kullarına karşı çok şefkatli, tevbe edenlere karşı çok merhametli ve bağışlayıcıdır. O yüzden tevbe edip doğru olana ulaşmaları için zaman tanır, onları hemen cezalandırmaz.

⁴⁸Kur’an ile yapılan davetten ısrarla kaçınanlar, Allah’ın yarattığı bitki ve hayvan gibi onca varlığa ve onlarla ilgili kurduğu nizamların mükemmelliğine dikkatle bakmazlar mı? Müşrikler, Allah’ın kâinatı ne kadar mükemmel bir düzen içerisinde yarattığını ve her şeyin yaratılıştan kendilerine verilen görevlerini yerine getirerek nasıl Allah’a kulluk ettiğini görüp de ibret almazlar mı? İşte onların gölgeleri bile, Allah’ın yasaları gereği gün boyunca bir sağa bir sola dönerek uzayıp kısalmakta ve Allah’ın tabiat kanununa secde edip nasıl da yere kapanmaktadır. Görmezler mi dağları, taşlan, bitkileri! Hepsi nasıl da sabahtan akşama kadar çeşitli şekillere bürünüyorlar. Bu tabloyu her an gördükleri halde nasıl olur da Allah’tan başka varlıklardan medet umarlar.

⁴⁹Zira şeytan ve onun izinden giden kimselerin dışında, göklerde ve yerde bulunan melekler ve tüm canlılar hiç büyüklük taslamadan kendilerini yaratan Allah'ın tabiat kanununa teslim olup Rablerinin hükümlerine boyun eğer ve asla kibirlenmezler. Diğer bir ifade ile sürekli olarak zaten Allah' a saygı ile secde ederler.

⁵⁰İşte onlar mutlak hükümranlık sahibi olarak azap göndermeye gücü yeten Allah’tan korkarlar ve kendilerine verilen emirleri itiraz etmeksizin aynen uygularlar.

⁵¹Çünkü Allah buyurmuştur ki: "Sakın Allah’tan başka bir varlıktan medet ummayın ve O’ndan başkasının otoritesine boyun eğmeyin. Onun emrine karşı büyüklük taslamayın ve Allah’la birlikte ikinci ilâh edinmeyin. Bilin ki O eşi ve ortağı olmayan bir tek ilâhtır. O halde sadece Bana kulluk edin ve tek gerçek ilah olarak yalnızca benden korkun. Sadece Allah’ın yasalarına uyun ve Ondan başka kurtarıcı aramayın.

⁵²Göklerde ve yerde ne varsa hepsinin gerçek sahibi Allah’tır, din de yalnız O’nundur. Bu yüzden İtaat ibadet ve kulluğun da sadece O’nun hakkıdır. O’ndan başka gerçek ilah ve sakınılması gereken yoktur. Gerçek böyleyken Allah’tan başkasından mı çekiniyorsunuz? Onların size bir zarar veya bir fayda sağlama imkânları yoktur.

⁵³Size ulaşan her nimet Allah’tandır. Sahibi olduğunu zannettiğiniz her şeyi emanet eden Allah’tır. Sonra başınıza ne zaman bir sıkıntı gelse ve azıcık zorda kalsanız hemen O’na sığınır ve el açıp yalvarırsınız. Demek ki O’ndan başka varlıkların size yardım edemeyeceğini siz de biliyorsunuz.

⁵⁴Ama O, dualarınıza karşılık verip sizden sıkıntıyı giderdiğinde içinizden bir grup hemen Rablerine ettiği duâları unutur ve başka varlıklardan medet umarak tekrar ortak koşmaya başlar.

⁵⁵Böylece kendilerine verdiğimiz onca nimete nankörlük etmiş olurlar. Ey müşrikler! Bir süre daha Allah’ın bahşettiği nimetlerden faydalanıp keyfini sürün bakalım. Hesap Günü nasıl olsa hak ettiğiniz gerçeği yakında göreceksiniz. Böyle yapan o nankör müşrikler şunu iyi bilsinler ki eğer tövbe edip tevhide dönmezlerse, şimdilik refah içinde olmalarına rağmen ileride bu yaptıklarının cezasını çekeceklerdir.

⁵⁶Bu müşrikler kendilerine verdiğimiz rızıklardan ve kazançlarından bir kısmını Allah ile birlikte ilah edindiklerine ve gerçekte ne işe yaradıklarını bilmedikleri varlıklara pay olarak ayırırlar. Bunları da Allah’ın emri üzere yaptıklarını iddia ederler. Fakat bu ayırdıklarının ne kendilerine ne de ilah edindikleri putlarına hiçbir yararı olmaz. Allah şahittir ki, uydurduklarınızın hesabı sizden mutlaka sorulacak ve hak ettiğiniz ceza verilecektir.

⁵⁷Cahillik ve küstahlıkları yetmezmiş gibi, onlar bir de hoşlarına giden erkek çocuklarını kendilerine layık görürken, kendilerine yakıştıramadıkları ve sırtlarında bir yük gibi görüp utanç duydukları kız çocuklarını ise Allah’a evlat olarak yakıştırmaktan çekinmiyorlar! Hâşâ olacak şey mi bu? Allah ancak yaratıklara yakıştırılabilecek olan bütün bu sıfatlardan münezzehtir ve yaptıklarının bedelini onlara ödetecektir.

⁵⁸Nitekim onlardan birine kız çocuğunun dünyaya geldiği müjdelendiği zaman kendisinin yüzü üzüntüden kapkara kesilirken, hanımına karşı da pek öfkeli olur.

⁵⁹Sanki kız çocuğu sahibi olmak utanç verici bir şeymiş gibi kendisine verilen kötü haberden dolayı halkın içine çıkamaz ve o yüzden kavminden bile gizlenir. Bir kız çocuğu babası olmanın verdiği aşağılık duygusu içinde çocuğu evimde büyüteyim mi yoksa bu zilletten kurtulmak için diri diri toprağa mı gömeyim diye, kara kara düşünür? Bak Allah’a çocuk isnat etmekle ne kadar kötü düşüncelere saplanıyorlar. Yazıklar olsun bu iğrenç örflerine ve hükümlerine.

⁶⁰Müşriklerle kâfirler bu zulümleri, âhirete ve Hesap Günü’ne inanmadıkları için yaparlar. Böylesine iğrenç düşünceler ve kötü örneklerin tamamı ahirete inanmayan müşrik ve kafirlere aittir. Halbuki en yüce sıfatlar ise Allah’a aittir. Çünkü O üstün kudret sahibi ve her kararı doğru olan hakimdir. Allah her hükmünde mutlak isabetlidir ve kulları üzerinde hüküm yetkisi de yalnız O’na aittir. O hâlde, inanç, düşünce ve davranışlarınızı Allah’ın gönderdiği kitaba göre düzenlemelisiniz.

⁶¹Gerçek şu ki Allah son derece merhametlidir. Eğer zulümlerinden dolayı insanları hemen cezalandıracak olsaydı yeryüzünde bir tek canlı kimse kalmazdı. Fakat imtihan dünyasının bir gereği olarak Allah, bu insanlara yaptıklarından tevbe etmeleri ve doğruya dönmeleri için belirli bir süre doluncaya kadar zaman tanır. Artık tanıdığı süre dolup ecelleri gelince artık ne bir an geciktirebilir ne de bir an öne alabilirler. Hala iman etmemiş olanlar için ceza kesinleşir ve artık iş işten geçmiş olur.

⁶²Onlar utanmadan hem hoşlanmadıkları kız çocuklarını Allah’a layık görürler, hem de inanmadıkları halde ahirette en güzel akıbetin ve cennetin kendilerini beklediği yalanını dillerine dolayıp küstahça saçmalayıp dururlar. Oysa akıbet olarak onları cennet değil cehennem ateşi beklemektedir ve onlar şirkleri sebebiyle ateşe en önce gireceklerdir.

⁶³Allah' a yemin olsun ki Biz senden önceki toplumlara da peygamberler gönderdik. Onlar da senin gibi hakka davet etti. Ancak şeytan Allah yolundan alıkoymak için o toplumlara şirk, küfür ve zulüm gibi yaptıkları kötü işleri cazip gösterdi. Ona uymaya istekli olan çoğunluk da şeytana yoldaş olup, azgınlaştılar ve peygamberlerini yalanladılar. Nitekim aynı şeytan geçmişte olduğu gibi bugün de onların dostudur. İşte bu yüzden onlara acıklı bir azap vardır.

⁶⁴Ey Peygamber! Biz ilahi bir kitabı sana vahyetmekle insanlara yaratılış sebeplerini ve ona uygun olan hayat nizamını gösterip onları tevhide sevk etmeni istiyoruz. Bu Kur’an’ı, özellikle, tartışıp durdukları sorunların çözümünü Kur' an' a göre açıklaman için ve iman eden bir topluluğa doğru yolu gösteren bir rehber ve rahmet kaynağı olsun diye indirdik. Ancak doğruyu arayanlar bundan yararlanır.

⁶⁵Görmez misiniz, Allah öyle muazzam bir kâinat yaratmıştır ki gökten indirdiği yağmurla kupkuru ölü toprağa hayat verir sonra da onu yeşillendirip canlandırır. Şüphesiz bunda aklını kullanıp da düşünen bir topluluk için Allah’ın kudretine ve rahmetine işaret eden ibretlik dersler vardır. Fakat Kur’an’ın, ölü kalpleri nasıl dirilttiğini hakikatin sesine kulak veren kimseler anlar.

⁶⁶Şüphesiz sizin için koyun, keçi, sığır ve deve gibi sağmal hayvanlarda da büyük bir ibret vardır. Zira size, onların karınlarındaki yarı sindirilmiş gıdalar ile kan arasından süzülüp gelen ve içenlerin boğazından kolayca geçen halis bir süt içiriyoruz. Salgılanan sütün mükemmel bir sistemle hazırlanışını, size ikram edilişindeki ilim ve kudreti bir düşünün.

⁶⁷Öte yandan Rabbiniz olan Allah’ın sizin için yarattığı hurma ve üzüm meyvelerinden kimileriniz sarhoş edici zararlı içecekler imal edersiniz. Kimileriniz de kurutulmuş meyve, reçel sirke ve helva gibi temiz ve helal gıdalar edinirsiniz. İşte Kur’an’a karşı tavrınız da böyledir: Kiminiz onu inkâr ederek azaba uğrar, kiminiz de onunla hidayet bularak dünya ve ahirette kurtuluşa erişir. Şüphesiz bunda Allah’ı layıkıyla tanımak isteyip akıl eden topluluk için hakîkati gösteren nice ibretlik deliller vardır.

⁶⁸Rabbiniz Allah bal arısına: Dağlarda, ağaçlarda ve insanların kurdukları çardak ve kovanlarda kendine peteklerden yuva yap.

⁶⁹Sonra bal yapmak için her türlü meyvenin çiçeğinden ye ve Rabbinin sana rızık bulman için öğrettiği yol güzergâhlarını harfiyen takip ederek çiçek özlerini topla diye vahyetti." Arılarda, Allah’ın vahyine teslim olur. Onların karınlarında yediklerinden insanlar için şifa bulunan, farklı renk ve lezzette bir şerbet olan bal çıkar. Şüphesiz bunda düşünen bir topluluk için Allah’ın ilminin, kudretinin ve kurduğu nizamının mükemmelliğini gösteren ibretlik dersler vardır. Fakat bunu aklını kullanıp sağduyuyla düşünen kimseler anlar ve başka varlıkları O’na ortak koşmaz.

⁷⁰Sizi yoktan yaratıp yaşatan sonra da zamanı geldiğinde canınızı alacak olan Allah’tır. Allah içinizden bazılarını genç yaşta vefat ettirir. Bazılarına da elden ayaktan düşüp hiçbir şey hatırlamaz hale geleceği uzun bir yaşam verir. Yani ne söylediğini ve ne yaptığını dahi bilemez hale geleceği, ihtiyarlık çağına ulaştırır. Şüphesiz Allah sonsuz ilmiyle her şeyi hakkıyla bilendir, her şeye güç yetirendir.

⁷¹Allah rızık ve maddi imkânlar bakımından kiminizi kiminizden varlıklı kılar. Hal böyleyken kendilerine zenginlik nasip edilenler sahip oldukları zenginliği emirleri altındaki çalışanlarla eşit olarak paylaşmazlar. Böylece onlarla denk hale gelmeye yanaşmazlar. Yoksa onlara verdiklerimizi kendilerinin kazandıklarını mı sanıyorlar? Hâlbuki rızık konusunda bunlarla onlar eşit hakka sahiptir. Fakat emrindekileri servetlerine ortak etmeyen müşrikler, her şeyi yaratan Allah ile, hiçbir şey yaratamadığı gibi kendisi de yaratılan putları Allah’a denk tutuyorlar? Kendi mülk ve nüfuz alanınızda başka bir ortağa tahammül edemeyen sizler, nasıl olur da Allah’ın birer âciz kulu olan sözde “yüce şahsiyetleri” ya da uydurduğunuz sahte ilâhları Allah’ın mülk ve egemenliğinde O’na ortak kabul edersiniz. Şimdi bu müşrikler, böyle yaparak Allah’ın onca nimetini göz göre göre inkâr ediyor ve emirlerini duymazdan gelerek Allah’a nankörlük ediyorlar?

⁷²Allah size kendi cinsinizden eşler yarattı. Eşlerinizden de size çocuklar ve torunlar verdi. Ve size tertemiz geçim kaynaklarıyla rızıklar ihsan etti. Bütün bunlara rağmen müşrikler nasıl oluyor da duâlarına cevap verme, hayatlarında kanun koyma gibi güç ve yetkilere sahip Allah’tan başka varlıklar bulunduğuna dâir batıl bir inanç besliyorlar. Ve hâlâ bu tür asılsız şeylere inanıp da Allah’ın bunca nimetine karşı nasıl yüz çevirip nankörlük edebiliyorlar?

⁷³Allah’ın yanı sıra başka ilahlar edinen müşrikler, kendilerine göklerden ve yerden herhangi bir rızık verme imkânı olmayan ve hiçbir şeye gücü yetmeyenlerin peşine düşerek onlara kulluk ediyorlar ve Allah’ın yasalarını terk ederek onların yasalarına uyuyorlar?

⁷⁴Ey müşrikler! Allah’ın benzeri olan bir şey yoktur. O yüzden Allah’ın daveti olan hayat nizamının içine kendi uydurduklarınızı katmayın ve Allah ile o medet umduğunuz varlıklar arasında benzerlikler kurup şirk koşmayın. Hiç Yaratan ile yaratılan kıyaslanır mı? Şüphesiz Allah her şeyin en doğrusunu ve tüm niyetlerinizi çok iyi bilendir. Ama böyle benzetmeler yapmanızdan dolayı ne büyük bir azaba çarptırılacağınızı siz bilemezsiniz. Çünkü Allah, sizin sınırlı ilminize karşı, sonsuz ilim sahibidir.

⁷⁵Allah, gerçeği daha iyi anlamanız için bakın size şu iki insanın misalini veriyor: Birisi hiçbir şeye gücü yetmeyen ve birinin boyunduruğu altında olan köle. Diğeri ise kendisine katımızdan güzel bir rızık olarak bolca mal-mülk verdiğimiz ilim sahibi ve ondan açık ya da gizli olarak özgürce Allah yolunda infak edip harcayan hür bir kimse. Bunların durumu hiç eşit olur mu? Aralarında benzerlik ya da denklik söz konusu edilebilir mi? Elbette hayır! Nasıl bu insanlar eşit olamıyorsa, Allah’ın yarattıklarından herhangi bir şey de asla O’na eşit ve denk olamaz. İşte bu yüzden her türlü övgü ve şükür yalnızca bu nimetleri yaratıp kullarına bahşeden Allah’a mahsustur. Fakat onların çoğu bu nimetlerin kıymetini bilmezler.

⁷⁶Allah bununla birlikte bir de şu iki kişiyi daha örnek vermektedir: İki kişi düşünün. Bunlardan birisi sizin taptığınız şu putlar gibi sağır ve dilsizdir. Doğruyu göstermek adına hiçbir şey söyleyemez ve bir şeye gücü yetmez. Sahibi üzerine yük olmaktan başka bir işe yaramaz ve efendisi ona hangi işi verirse versin beceremez. Söyleyin bakalım şimdi bu adamla, hak ve adaleti emreden, kendisi de dosdoğru bir yolda olup başkalarını da doğruya çağıran kimsenin durumu birbirine benzer mi ya da bunlar birbirlerine denk olur mu? Siz bunlardan hangisi olmak isterdiniz? Seçimi erken yapmak gerekir, zira ecelin ne zaman geleceği bilinmez ve Allah gerçeklere karşı dilsiz olanları sevmez. Ancak müşrikler bunu bir türlü anlamak istemiyor.

⁷⁷Göklerin ve yerin yaratıcısı, nizamlarının kurucusu Allah’tır ve görünüp bilinmeyen gizliliklerini bilmek sadece Allah’a aittir. Şunu bilin ki yerde ve gökte hiçbir şey Allah’tan gizli kalamaz. Bilin ki o gaybi gerçeklerden biri olan Kıyâmet hadisesi göz açıp kapayıncaya kadar hatta ondan daha kısa bir zaman da gerçekleşecektir. O güne kadar size verilen bu hayat süresi de göz açıp kapayıncaya kadar geçmiş olacaktır. Şüphesiz Allah sonsuz ilim ve kudretiyle her şeye güç yetirendir.

⁷⁸Allah sizi annelerinizin karınlarından hiçbir şey bilmez halde çıkardı. Ve bahşedilen nimetler için Rabbinize şükredip itaat edesiniz diye size işitmek için kulaklar, görmek için gözler ve düşünmek için akletme yeteneği bahşetti. Size bu nimetleri bahşeden Allah’a şükretmeniz gerekirken nasıl olur da başka varlıkları O’na ortak koşarsınız?

⁷⁹Size bahşedilen bu yetenekleri kullanarak çevrenizi dikkat ve ibretle inceleyin. Hiç düşünmeden Kur’an âyetlerini inkâr edenler göğün boşluğunda Allah’ın kurduğu nizam sayesinde kuşların Allah’ın emrine boyun eğerek nasıl süzülüp uçtuklarını görmüyorlar mı? Ağırlıklarından ötürü düşmeleri gerekirken koyduğu yasalarla onların havada uçmasını sağlayan ancak Allah’tır. Şüphesiz bunda Allah’ın ilmini, kudretini görüp inanan bir topluluk için çıkarılacak nice dersler vardır.

⁸⁰Yaşamınız içerisinde Allah’ın size bahşettiği nimetlere bir göz atınız! Size huzur içinde oturacağınız evler yapabilme bilgi ve becerisi, hayvanların derilerinden gerek konup göçerken gerekse yerleşme sırasında kolayca taşıyıp kurabileceğiniz çadırlar yapma kabiliyet ve imkânlarını lütfeden Allah’tır. Onların yünlerinden, kürklerinden ve kıllarından kısa veya uzun süreli kullanacağınız döşemelik kumaşlar, dayanıklı ev eşyaları ve ticaret malları üretme yeteneği veren de Allah’tır.

⁸¹Allah yarattıklarından sizin için güneşin sıcağından korunacağınız ağaçlar gölgelikler ve dağlarda sizin için yolculuk esnasında sığınabileceğiniz doğal mağaralar var etti. Yine sizi sıcaktan ve soğuktan koruyacak elbiseler ve savaşta sizi düşmandan koruyacak zırhlar yapmanız için demiri ve onu işleme becerisini verdi. İşte Allah size böyle mükemmel nimetler bahşediyor. Dünya hayatınızda ihtiyacınız olan her türlü nimeti bahşeden Rabbiniz, bu nimetlerden doğru yararlanabilmeniz ve kendisine şükretmeniz için de peygamberler ve kitaplar göndermiştir. Umulur ki aklınızı kullanıp Allah’a ortak koşmaya son verir ve O’nun emirlerine itaat edip tam manasıyla Allah’ın dinine teslim olursunuz.

⁸²Ey Peygamber! Ey Müslüman! Ancak onlar bunca nimete rağmen Rabbinin davetinden yine de yüz çevirirlerse, bil ki sen onları zorla doğruya yöneltemezsin. Çünkü senin üzerine düşen vazife insanları Allah adına doğru olana davet ederek, onlara açık bir şekilde hakkı tebliğ etmektir.

⁸³Aslında şirk koşan insanlar sahip oldukları bütün bu nimetlerin kendilerine Allah tarafından verilmiş olduğunu biliyor. Ama nankör olan çoğunluk buna rağmen Allah’ın daveti olan hayat nizamına uymamakta direnip onu bile bile inkâr ediyorlar. Ya doğrudan başkasına ibadet ediyorlar veya araya başka kişi, nefis veya eşyayı koyup böylece sözde Allah' a ibadet etmiş gibi görünüyorlar. Dolayısıyla onların çoğu nimetlere karşı nankörlük yaparak küfre düşüyorlar.

⁸⁴O Hesap günü gelecek ve her ümmetten onlara gönderdiğimiz peygamberleri de bir şahit olarak huzurumuza getireceğiz. İşte her şeyin hesabının sorulduğu O Gün, dünya hayatını hakikate gözlerini kapatarak tamamlamış olanlar, Allah’ın davetinden habersiz olduklarını beyan edemez, böyle bir mazeretin arkasına da sığınamazlar. Artık inkâr edenlere mazeret beyan etmeleri için herhangi bir izin verilmeyeceği gibi tövbeleri de asla kabul edilmez.

⁸⁵Şirk batağındaki o zalimler kendilerini bekleyen azabı gördüklerinde dünya hayatlarında ateşin şiddetli azabı ile uyarıldıkları halde umursamadıklarına çok pişman olacaklar ve azaplarının hafifletilmesini isteyecekler. Ama artık iş işten geçmiştir. Onlardan azap hafifletilmeyecek ve af dilemeleri için kendilerine bir süre de tanınmayacak. Yeniden dünyaya döndürülüp, Allah’ın davetine uygun yaşama istekleri için çırpınışları onlara fayda vermeyecek ve yüzlerine de bakılmayacak.

⁸⁶Ve dünyadayken Allah’ın yasalarını terk edip insanların yasalarına uyarak Allah’a şirk koşanlar, peşlerinden gittikleri ortaklarını cehennemde gördüklerinde: "Rabbimiz! İşte bunlar yalvarıp medet umarak seninle birlikte ilah olarak kabul ettiğimiz ve böylece bizi yoldan çıkaran suç ortaklarımız. Biz bunların şefaat yetkisine sahip olduğunu düşünüyorduk. Bunlar bizim Senin davetinden yüz çevirmemize sebep oldular ve kendilerini Seninle birlikte ilah gibi gösterdiler " diyecekler ve böylece kendilerini temize çıkarmaya çalışacaklar. Fakat şefaatçi kabul edip ilah edindikleri kimseler de onlara: " Hayır! Biz sizi zorla kendimize itaat etmeye mecbur etmedik. Hattâ bizi ilah edindiğinizden haberimiz bile yoktu. Bizim yasalarımız çıkarınıza geldiği için Allah’ın yasalarını terk etmiştiniz. Siz asıl kendi çıkarlarınıza tapıyordunuz. Yalan söyleyip kendinizi suçsuzmuş gibi göstermeyin. Asıl yalancı kesinlikle sizsiniz "diyerek müşriklere cevap verecekler.

⁸⁷Artık O gün Allah’tan başka ilah edinenlerin ve ilah edindiklerinin birbirlerine hiç faydası yoktur. O gün kafirlerin hepsi kayıtsız şartsız Allah’a boyun eğecekler. Çünkü uydurdukları ve şefaatini umdukları sözde ilahları da kendilerini yüzüstü bırakıp gidecek ve hepsinin asılsız olduğu gün gibi ortaya çıkacaktır.

⁸⁸Kendileri inkâr edip de müşrik ve nankör olarak yaşamakta inatla direndikleri gibi, başkalarını da Allah’ın yolunda yaşanmaktan alıkoyanlar ve Allah’ın yasalarına karşı çıkıp kendi yasalarını insanlara zorla dayatanlar var ya. Bozgunculuk yapmaları ve sebep oldukları bozulma ve toplumsal çürüme yüzünden onların azabını kat kat arttıracağız. Böylece hem kendi işledikleri suçların hem de başkalarının işlemesine sebep oldukları günahların cezasını çekecekler.

⁸⁹Ey Muhammed! Hesap Günü her ümmet için kendilerinden olan bir peygamberi şahit olarak göndereceğiz ve inkarcılarla yüzleştireceğiz. İşte o zaman seni de davet ettiğin bu insanlar hakkında şahit tutacağız. Çünkü sana yaratılış sebepleri adına her şeyi açıklayan ve hiç kimsenin bahanesi kalmasın diye de doğru yolu gösteren bir rehber, tevhide gönülden bağlanmış müslümanlara da bir rahmet kaynağı ve iman edenlere bir müjde olan bu Kur’an’ı indirdik.

⁹⁰Şüphesiz Allah insanlara adaleti, iyilik yapmayı ve ihtiyacı olan akrabaya yardım etmeyi emreder. Zina, fuhuş gibi her türlü ahlaksızlığı, kötülüğü, azgınlığı ve cimriliği de yasaklar. Aklınızı başınıza alıp düşünürsünüz diye Allah tekrar tekrar size öğüt verip bilgilendiriyor

⁹¹Ey Müminler! Bir antlaşma yaptığınız zaman Allah’a ve insanlara verdiğiniz sözleri yerine getirin ve sözünüzde duracağınıza dâir Allah’ı şahit tutarak pekiştirdiğiniz yeminlerinizi asla sonradan bozmayın. İman edip tevhide sapasağlam sarıldıktan sonra da sakın şirke geri dönmeyin. Unutmayın ki Allah bütün yaptıklarınızı çok iyi bilir ve her şeyden haberdardır.

⁹²İçinizden bir topluluğun diğerinden daha güçlü ve nüfuzlu olması sebebi ile onlardan korkarak ya da menfaat umarak yeminlerinizi aranızda zayıfı aldatma ve bir çıkar aracı olarak kullanmayın Böyle yaparak ipliğini sıkıca sarılmış güzel bir yumak haline getirip sağlamca büktükten sonra onu tekrar söküp bozan kadın gibi olmayın. Şüphesiz Allah yeminlerinize sadakatinizle sizi imtihan eder. Allah o kafirlerle tartıştığınız anlaşmazlığa düştüğünüz şeyleri ve bütün amellerinizi kıyamet günü zaten karşınıza çıkarıp size açıklayacak ve kimin doğru yolda kimin yanlış yolda olduğu konusunda gereken hükmü verecektir.

⁹³Allah isteseydi size hayat tarzınızı seçme iradesi vermez ve hepinizi tevhid inancına bağlı tek bir ümmet yapardı. Ancak böyle yapmadı; bunun yerine, size iyiyi kötüyü ayırt etme yeteneği vererek dilediğiniz inanç ve hayat tarzını seçme konusunda sizi özgür bıraktı. Allah, imtihân gereği doğru yoldan uzaklaşmak isteyeni sapık sayar ve sapıklığıyla baş başa bırakır. Samimi olarak doğruya ve gerçeğe ulaşmak isteyeni de doğru yola iletir. İyi bilin ki, Allah sizi doğruya da yanlışa da mecbur etmez. O İnsanları zorlamaz ve herkese iman etmesi için fırsat verir. Bu nedenle yaptıklarınızdan ve tercih ettiğiniz yaşayış biçiminden mutlaka hesaba çekileceksiniz.

⁹⁴Ey Müminler! Bilinçli bir Müslüman olmanızın göstergesi olan yeminlerinizi aranızda birbirinizi aldatma aracına dönüştürmeyin. Yemin ederek insanlar arasında fitne fesat çıkarmayın ve Allah’ın yasalarıyla oluşturulan düzenine karşı çıkmayın! Aksi halde ahlaki yapınız sarsılıp yere sağlam bastığını sandığınız ayağınız kayıverir ve Allah yolundan ayrılmanız sebebiyle dünyada bunun cezasını çekersiniz. Böylece Allah’ın adını basit çıkarlarınıza alet etmiş olup hem dünyada hem de âhirette kaybedenlerden olursunuz. Üstelik âhirette korkunç bir azapla da cezalandırılırsınız.

⁹⁵Ey mü’minler! Yalnız Allah’ı ilah edinip, O’nun davetine iman etme konusunda Allah’a verdiğiniz sözleşmeye sımsıkı bağlı kalın. Sözünüzü mevkiler, makam gibi geçici dünya menfaatleri uğruna değiştirmeyin ki aldanıp imanınızdan dönmeyin. Eğer sözünüze bağlı kalmanın önemini bilirseniz Allah’ın katında size verilecek olan ödül sizin için dünyada kazanacaklarınızdan çok daha büyük ve değerlidir.

⁹⁶Zira Sizin dünya hayatında sahip olduğunuz geçici nimetler eninde sonunda tükenir. Ama Allah katındaki sizi bekleyen nimetler asla tükenmez. Hiç şüpheniz olmasın ki verdiği söze bağlı kalarak, taviz vermeden mücadele edenlerin ve güçlüklere karşı sabredenlerin ödüllerini muhakkak en güzel şekilde vereceğiz.

⁹⁷İster erkek olsun ister kadın olsun her kim mü’min olarak iffetli, erdemli, dürüst davranıp imanına yaraşır güzellikte iyi ve yararlı işler yaparsa, elbette ona bu dünyada da temiz ve güzel bir hayat yaşatacağız. Âhirette ise elbette onların mükâfatlarını daha güzeliyle ve kat kat fazlasıyla ebedi cennet olarak vereceğiz.

⁹⁸Ey müminler! Kafirler, sinsi propagandalarla Kur’an üzerinde şüpheler oluşturmaya ve sizi Allah’ın kitabından koparmaya çalışacaklar. Bunu başaramayınca, en azından onu doğru anlamanı engellemek için ayetlerin anlamını çarpıtıp hak ile bâtılı uzlaştırma yoluna gidecekler. İşte bütün bu saldırılara karşı: Sizleri dünya ve âhiret hayatında mutluluğa ulaştıracak olan bu Kur’an’ı okuyup anlamaya ve yaşamaya çalışırken, ilâhî rahmetten kovulmuş şeytanın aklınızı karıştırıp, duygularınızı bulandırmasından “eûzübillahi mine’şşeytânirracîm” diyerek Allah’a sığının. Kuranın hükümlerine aykırı davranma hususunda şeytanın, aklınızı çelmesine fırsat vermeyin.

⁹⁹Şunu da iyi bilin ki şeytan Allah’a kesin olarak güvenmeyenlere musallat olur. Allah’a yürekten iman eden ve yalnız Rablerine güvenenler üzerinde şeytanın hiçbir yaptırım gücü yoktur.

¹⁰⁰Şeytan ancak Allah’la birlikte başka ilahlar edinen, onlara güvenip yardım bekleyenleri kendine dost edinir ve kendi yandaşları olan müşrikler üzerinde etkili olup dilediğini yaptırır. Onun gücü ancak Allah’ın razı olmadığı şeyleri yaparak zaten yoldan çıkmış olup da kendisini dost edinenlere ve para, şöhret, makam, itibar gibi azdırıcı şeylere tapınırcasına bağlanarak Allah’a ortak koşanlar üzerindedir. Şeytan; şeytanı dost edinenlere, şeytanlaşan insanlara, Allah’ın yasalarına karşı yasa yapanlara egemen olur. Siz Allah’a tam güvenip imanınızda sebat ediniz ve şeytanın fısıltılarına aldırmayınız.

¹⁰¹Önceki toplumlar gönderdiğimiz âyetlerin hükümlerini terk edip ortadan kaldırınca Biz de geçmiş kitaplardaki bir ayetin yerine Kur’ân ile başka bir yeni ayet getirdiğimizde Allah ne indirdiğini pek iyi bilir ve ayetlerin hükümlerinin uygulanmasının zamanını ve şartlarını da Allah belirler. Müşrikler de Peygamber’e " Bütün bunları sen uydurup söylüyorsun, işine gelmeyeni de değiştiriyorsun " dediler. Hayır hiç de öyle değil! Aslında onların çoğu vahiy gerçeğini duymak ve bilmek istemiyorlar.

¹⁰²Ey Peygamber! Sen onların bu sözlerine aldırma ve de ki: Bunları ben uydurmuyorum. Bu Kur’an Ruhu’l-Kudüs yani Cebrail aracılığıyla iman edenlerin imanlarını güçlü kılıp sağlamlaştırsın ve Müslümanlar için bir rehber ve müjde olsun diye Allah adına doğru yolu göstermek gibi gerçek bir amaç için indirilmektedir.

¹⁰³Sen müşriklere aldırma ve onları ciddiye de alma. Çünkü Biz müşriklerin: " Bu Kur’an’ı Muhammed’e ehli kitaptan bir insan öğretiyor, o da gelip bize okuyor " dediklerini elbette biliyoruz. Fakat kastettikleri kişinin dili Arapça değil ki yabancı bir dildir. Bu Kur’an ise Arap diliyle apaçık ve anlaşılır olarak indirilmektedir.

¹⁰⁴Gördüğün gibi müşrikler bu kitabın ilahi vahiy olduğunu reddetmek için bahane bulayım derken iyice şaşırmışlardır. Allah’ın ayetlerini inkâr edip inanmayanlar ve bu şekilde zulümde diretenler var ya. Allah inkârda ısrar ettikleri için onları asla amaçlarına ulaştırmaz ve yaratılışlarının sebebi olan hayat nizamını yaşamayı onlara nasip etmez. Ahirette de onlar için acıklı bir azap vardır.

¹⁰⁵Gerçek şu ki Kur’an’ı Muhammed’e birileri öğretti gibi bir yalanı ancak Allah’ın ayetlerine inanmayanlar uydurur. İşte onlar iftiracı ve yalancıların ta kendileridir.

¹⁰⁶Gönülden iman etmiş olmasına rağmen baskı ve şiddet altında Allah’a imanından vazgeçtiğini söylemek zorunda kalan ve bu yüzden istemediği halde sadece dilleri ile küfür sözü söyleyenlere bir azap olmayacaktır. Fakat bu kimseler hariç, iman ettikten sonra hiçbir zorlama olmadan imanından vazgeçer ve İslâm dışı herhangi bir inanç veya ideolojiyi bilerek ve isteyerek onaylayıp küfre dönenler dünyada Allah’ın gazabını hak etmişlerdir. Bunlar için âhirette de çok büyük bir azap vardır.

¹⁰⁷Peki bir insan, niçin inkâra yönelir? Çünkü onlar imandan sonra tekrar küfre dönmekle geçici olan dünya hayatını ahirete tercih etmiş ve basit çıkarlar peşinde koşarak bu cezayı hak etmişlerdir. Hiç şüphe yok ki, Allah bile bile inkârda ısrar eden nankörleri hiçbir zaman doğru yola ulaştırmaz ve umduklarına kavuşturmaz.

¹⁰⁸Allah tarafından konulan yasalar gereğince, doğru olan hayat nizamı ile yaşamak bunlara nasip olmaz. Allah onların bu nankörce yönelişleri sebebi ile kalplerini, kulaklarını ve gözlerini mühürler. Kalpleri katılaşmış, basiretleri körelmiş ve hakikate karşı sağır kesilmiş olanları Allah zorla doğru yola getirecek değildir. Rabbiniz inanan hiç kimsenin kalbini, gözünü, kulağını hidayete kapatmaz. Rabbiniz insanın iradesiyle verdiği kararı tasdik ederek sorumlu tutar. Böyleleri başlarına gelecekleri hiç düşünmedikleri için gerçeği görme, işitme ve anlamaktan mahrum gafillerin ta kendileridir.

¹⁰⁹Şüphe yok ki, onlar dünyada ömürlerini boşuna geçirmişlerdir. Ahirette de mutlaka bunun cezası ile karşılaşıp hüsrana uğrayacaklardır.

¹¹⁰Ey Peygamber! Senin Rabbin, iman edip sorumluluklarını yerine getirmek için mücadele ederken, baskı ve zulme maruz kaldıktan sonra inandıkları gibi yaşayabilmek için yurtlarından hicret edenlerin ve sonra da karşılaştıkları zorluklara sabredip Allah yolunda cihad edenlerin yardımcısıdır. Bunun da ötesinde yaptıkları hatalar yüzünden Rabbin inananları ortada bırakmaz. Senin Rabbin elbette mü’minlere karşı merhametli ve bu güzel davranışlarına karşılık olarak günahları bağışlayandır.

¹¹¹Sonunda öyle bir gün gelecek ki. O kıyamet günü herkes yalnız kendi canının derdine düşecek ve gözü başkasını görmeyip yapayalnız olarak hesap verecektir. Zira o gün herkese yaptığının karşılığı Allah’ın huzurunda eksiksiz ve tam olarak verilecek ve hiç kimseye asla haksızlık yapılmayacaktır.

¹¹²Allah ders alıp düşünmeniz için halkı güven ve refah içinde yaşayan ve her asırda benzerini görebileceğiniz bir şehrin başına gelenlerini örnek olarak veriyor. Allah’ın verdiği nimetler ve rızıkları oraya her taraftan bol miktarda geliyordu. Ancak onlar davet edildikleri hayat nizamından yüz çevirip Allah’ın emirlerine başkaldırarak, O’nun nimetlerine karşı nankörlük ettiler. Hem kibirlenerek yanlışa saptılar hem de şirk koşup, inkâr ederek küfre sapmaya da başladılar. Allah da işledikleri günahlar ve yaptıkları nankörlük sebebi ile onlara tüm ülkeyi kasıp kavuran açlık kıtlık ve korku belasını tattırdı.

¹¹³Üstelik onlara kendi içlerinden ve kendi dillerini konuşan bir peygamber veya peygamberin mesajını duyuran bir davetçi de gelmişti. Ama onu da yalancılıkla suçlamışlardı. Sonunda onlar Allah’a şirk koşmak ve peygamberi yalanlamak sûretiyle nankörlük edip zulümlerine devam ederken açlık ve korku yaşatan azap kendilerini kıskıvrak yakalayıverdi. İşte bu fecî âkıbete uğramak istemiyorsanız, Allah’ın emirlerine sımsıkı sarılmalı, haram helâl konusunda, yalnızca O’nun verdiği hükümleri ölçü almalısınız.

¹¹⁴Allah’ın size verdiği rızıklardan helal ve temiz olanlarından yiyin ve eğer gerçekten O’na kulluk ediyor ve O’nun koyduğu hükümlere boyun eğiyorsanız, verdiği nimetler söz ve davranışlarınızla Allah’a şükredin ki kurtulasınız. Ve sakın, Allah’ın helâl kıldığı nîmetleri haram kılmaya kalkışmayın.

¹¹⁵Allah, size Sayısız nimet helal iken, kendiliğinden ölüp murdar olmuş hayvanın leşini, hayvan boğazlanırken akan kanı, domuz etini ve Allah’tan başkasının adına kesilen hayvanların etini haram kılmıştır. Fakat kim açlıktan ölme tehlikesi gibi bir zorlukla karşı karşıya kalırsa, ihtiyacının dışına çıkmamak şartıyla sınırı aşmadan ve zaruret miktarını aşmamak şartıyla bunlardan yiyebilir. Allah böyle bir mecburiyetle karşılaşanları bağışlar. O, mü’min kullarına karşı çok bağışlayıcı ve sonsuz merhametlidir.

¹¹⁶Allah’tan gelen bir bilgiye ve delile dayanmadan, ağzınıza geldiği gibi yalan yanlış ve gelişi güzel hükümler koyarak: " Bu helaldir, bu da haramdır" demeyin, Aksi halde kendi kafanıza göre hüküm koyarak Allah’a iftira etmiş ve bilgisizce konuşarak O’na karşı yalan uydurmuş olursunuz. Helal ve haramı belirleme yetkisi yalnızca Allah’a aittir. Kim bundan saparsa, helal haram hükmü koyma hakkı verdiklerini ilahlaştırmış, Rabbine ilahlıkta onları ortak ederek şirke düşmüştür. Unutmayın ki Allah’a karşı yalan uyduranlar ve kendi uydurdukları yalanlarla hüküm koymaya kalkanlar asla kurtuluşa eremezler. Ayrıca O’na ortak koşan ve putları adına bazı şeyleri haram kılıp Allah’a isnat edenler, böyle yapmakla hiçbir hayırlı sonuç da elde edemezler.

¹¹⁷Gerçi bu yalanları söyleyenler bu dünyada kazandıklarıyla azıcık bir menfaat elde edip az çok bir sefa sürerler. Fakat geçici dünya hayatında bir miktar çıkar elde etmek için, kendi koydukları hükümlere uyan ve başkalarını da buna uymaya teşvik edenler var ya. İşte onlar için ahirette şiddetli azap vardır.

¹¹⁸En’âm süresinin 146. âyetinde saydığımız ve size bildirdiklerimizin dışında aslında helâl olan bir kısım yiyecekleri Yahudilere ceza olarak daha önce haram kılmıştık. Fakat Biz bu haram hükmümüzle onlara haksızlık yapıp zulmetmedik. Ama onlar sürekli suç işlemekle bu cezayı hak ediyor ve kendi kendilerine zulmediyorlardı.

¹¹⁹Ey müşrikler! Şirkten tövbe edin! Allah’ın af kapısı açıktır. Şunu iyi bilin ki sizin Rabbiniz, bilerek veya bilmeyerek cahillik edip günah işleyen, sonra da bunun ardından günah olduğunu öğrenince içtenlikle doğru olana yönelip tevbe eden ve durumlarını düzeltenlerin yanındadır. Çünkü Rabbiniz bu dönüşünden sonra teslim olup imanın gereğini yerine getirenlere karşı çok bağışlayıcıdır. Allah’tan ümit kesmeyip pişmanlıkla tevbe eden ve kendisine yönelen kullarına da çok merhametlidir.

¹²⁰Ey müşrikler! Doğrusu atamız dediğiniz İbrahim yalnızca Allah’a boyun eğip yalnızca O’nu ilah edinmişti. Allah’ın daveti olan hayat nizamına iman eden müminler için örnek bir önder ve dosdoğru çizgide âdeta tek başına bütün gücüyle cihat eden, bir ümmetti. O, Allah’a yürekten bağlanmış, şirkten arınmış bir inanca sahipti ve asla ortak koşan müşriklerden olmadı.

¹²¹İbrahim kendisine doğru yolu gösteren Allah’ın nimetlerine daima şükreden ve sorumluluklarını yerine getirmeye çalışan biriydi. Allah onu peygamber olarak seçti ve doğru yola iletti.

¹²²Biz ona bu dünyada vahiy, peygamberlik, hayırlı evlat gibi iyilik ve güzellikler nasip ettik. Şüphesiz o tevhit ehli bir önder olarak ahirette de Allah’ın seçkin kulları arasında yer alacaktır.

¹²³Yahudilerin, Hıristiyanların ve hattâ müşriklerin iftiharla sahiplendikleri İbrahim, işte böyle bir inanca sahiptir. Ne var ki, bu dupduru tevhid inancı onun izinden gittiğini öne süren insanlar tarafından zamanla değiştirildi. Ey Peygamber! İşte bu yüzden Biz sana: tevhid inancına sahip biri olarak sen de yürekten Rabbine bağlanmış ve yalnız O’nu ilah edinmiş olan İbrahim’in tebliğ ettiği o mükemmel inanç sistemine tâbi ol ve bu mesajı anlat. Çünkü o hiçbir zaman Rabbinin yasalarını inkâr eden müşriklerden olmadı" diye vahyettik.

¹²⁴Cumartesi günü çalışma ve avlanma yasağı herkes için geçerli olan bir yasak değildir. O yasak ancak İbrahim’in soyundan oluşlarını üstün bir ırk diye yorumlayıp birtakım asılsız iddialarda bulunan ve ilahi emirlere muhalefet eden Yahudiler içindir. O günü tatil edip ibadet günü yapmak ve o tatil günündeki ağır hükümler, Yahudilere farz kılınmıştı. Dahası Cumartesi günüyle ilgili yasaklar, ibadetle emrolundukları Cuma gününe itiraz edip Allah’ın emirlerine karşı gelmeleri sebebiyle sırf Yahudilere mahsus bir cezadır. Dolayısıyla bu cezanın İbrahim’in diniyle hiçbir ilgisi yoktur. Çünkü onların dedikleri gibi İbrahim’in davet ettiği dinde böyle yasaklar yoktu. Muhakkak Rabbin ayrılığa düştükleri yasaklar konusunda kıyamet günü kimin haklı olduğunu tartışıp duranlarla ilgili hükmü bildirecek ve gereken cezayı verecektir.

¹²⁵Ey Peygamber! Sen insanları Rabbinin yoluna ilimle hikmetle, güzel öğüt ve nasihatle tevhide davet etmeye devam et. Rabbinin mesajını tebliğ etmekten sakın geri durma. Gerektiği zaman da onlarla en güzel yöntemle ve bilgiye dayalı mücadeleyi sürdür ve uyarılarını yap. Bütün bunlara rağmen, yine de inat edip yüz çevirirlerse, üzülme. Sana düşen ancak tebliğ ve dâvettir. Muhakkak Rabbin yolundan sapanları da davetine yürekten iman edip doğru yolda olanları da en iyi bilendir.

¹²⁶Ey mü’minler! Eğer size karşı zor kullanan zulmedenlere bir ceza ya da karşılık verecekseniz size yapılanın aynısıyla karşılık verin. Size karşı yapılan saldırılara cevap vereyim derken ölçüyü kaçırmayın ve size yapılandan fazlasını yapmayın. Ama bunlara göğüs gerer ve ceza verecek bir güce sahip olduğunuz hâlde sabredip af yolunu seçerseniz elbette bu, sabredenler için daha hayırlı sonuçlara sebep olacakdır.

¹²⁷Allah yolunda karşılaşılan eziyetlere taviz vermeden sabredip direnin. Unutma ki Allah sabır gösterenlerin gücünü artırır. Sen elinden geleni yaptın. Israrla senin peygamberliğini yalanlayan müşriklerin sana yaptıklarına üzülme. Hele seni bertaraf etmek için kurdukları tuzaklara ve yaptıkları eziyetlere de aldırma. Allah’ın dinine karşı uydurdukları asılsız iddialardan dolayı da sakın için daralmasın.

¹²⁸Şundan emîn ol; zafer, eninde sonunda inananların olacaktır. Çünkü Allah samimiyetle gayret edip kötülüklerden sakınanlar ve iyiliği ilke edinerek hoşgörülü davrananlarla beraberdir. Allah onları destekleyecek ve zafere ulaştıracaktır.