Kehf Sûresi Açıklamalı Meali

¹Bütün övgüler ve şükür, insanlara dosdoğru tevhidi anlatan bu, Kitabı kulu Muhammed’e indiren Allah’a aittir. Allah, övgüye ve kulluk edilmeye layık yegâne kudrettir. O, kâinat ve içinde olan ne varsa hepsini yaratan, yaşatan, indirdiği Kur’an ile de kullarına yaratılış sebeplerini ve nasıl yaşamaları gerektiğini apaçık bildirendir. O ilahi kitabın içinde insanı kuşkuya düşürecek en ufak bir çelişki ve anlaşılmasını güçleştirecek hiçbir tutarsızlık yoktur.

²Allah, ilâhî hayat nizamı ile yaşamayı reddedenleri katından gelecek şiddetli bir azapla uyarmak için dosdoğru ve çelişkisiz bir kitap olarak Kur’an’ı indirdi. Ve bu kitap iman edip salih ameller işleyen mü’minleri cennet gibi güzel bir mükafatla müjdelemektedir.

³Onlar mutluluk içinde sonsuza kadar kalacaklardır.

⁴Yine “Allah çocuk edindi ve melekler Allah’ın kızları " diyenlerin hesabının sorulacağını bildirmek ve uyarmak üzere bu Kitabı indirmiştir.

⁵Halbuki bu çirkin iftirayı ortaya atan müşriklerin, bu konuda ne kendilerinin ne de atalarının böyle bir yalanı dayandıracakları gerçek bir bilgi ve delilleri yoktur. Allah’ın çocuğu olduğuna dair ağızlarından çıkan bu iftira ne kadar büyüktür! Onlar yalandan başka bir şey söylemiyorlar. Üstelik bütün uyarılara rağmen, inatla hakikatten yüz çeviriyorlar.

⁶Ey Peygamber! Şimdi sen Allah’ın Kur’an ile bildirdiği gerçeklere ve bu ilahî kelama inanmıyorlar diye arkalarından üzülüp kendini harap mı edeceksin? Hayır, kendini böylesine üzmene gerek yok, çünkü biz seni sadece uyarıcı bir elçi olarak gönderiyoruz. Şunu unutma, sen elinden geleni yaptıktan sonra onların hidayetlerinden sen sorumlu değilsin.e

⁷Biz mal, mülk ve evlat gibi yeryüzünde insanları cezbeden göz alıcı birçok nimet yarattık. Böylece kim daha iyi ve güzel işler ortaya koyacak ve bu nimetleri veren Allah' a ne kadar şükredecekler diye onları denemek istedik. Gönderdiğimiz Kitapla kimin mümin olmayı seçeceğini kimin de nankörlük edip müşrik olmayı tercih edeceğini ortaya çıkarıp, kendi amellerini kendilerine şahit kılmak için birer imtihan vesilesi kıldık.

⁸Biz sınama döneminin bittiği kıyamet vakti geldiğinde mutlaka yeryüzünde yarattığımız tüm güzellikleri yerle bir edip oradaki her şeyi bomboş ve kupkuru bir toprak haline getireceğiz. Ve zamanı gelince de, tüm evreni kıyâmetle yok edip yepyeni bir hayatı başlatacağız. Gün gelecek bu imtihan bitecek ve müşriklerin nimetlerle dolu yeryüzünden faydalanmaları sona erecek, hesap vermek üzere rabbinin huzurunda toplanacaklardır.

⁹Yoksa bizim sınırsız ilim ve kudretimizle yarattığımız kâinatın içinde yaşayıp dilediğimizi yapmaya kadir olduğumuzu görüp şahit olmana rağmen. Sen Ashab-ı Kehf adı verilen mağara arkadaşlarını, kaç kişi olduklarını, ne kadar mağarada kaldıklarını ve anıt kitabede isimleri yazılı olan gençlerin başından geçenleri çok mu hayret verici buldun. Ve bazı kimselerin o mağara arkadaşları ile ilgili kitabeden okuyup söylediklerine çok mu şaşırdın? Halbuki Allah’ın şu uçsuz bucaksız gökleri ve yeryüzünü yaratmasını, insanı su ve topraktan var etmesini ve ölüm sonrasında onu tekrar diriltecek olmasını düşündüğünde mağaraya sığınan gençlerin orada uzun yıllar boyunca uyuyup uyanmış olmaları çok da hayret edilecek bir şey değildir.

¹⁰Şimdi sana onların hikayesini maksada uygun olarak anlatacağız. Vakti zamanında putperest bir kavmin içinde, putlara tapmayı reddettikleri için hükümdarın baskısına maruz kalan bu gençler ülkelerindeki şirk ve küfür nizamının zulmüne başkaldırmışlardı. Bu yüzden de tevhit inancına mensup bu gençler, çok ağır baskılara maruz kalıp mağaraya sığınmış ve Rablerine şöyle demişlerdi: "Ey Rabbimiz! bizden rahmetini esirgeme ve koru. Ve içinde bulunduğumuz şu durumdan kurtaracak bir çıkış yolu göster diye dua etmişlerdi. Biz de onların bu cesur ve kararlı tavırlarına destek olarak kalplerini pekiştirmiş, kendilerine cesaret ve kararlılık vermiştik.

¹¹Bunun üzerine Biz de o gençlerin kulaklarını kapatıp işitmez yapıp, onları sığındıkları mağarada yıllarca süren derin bir uykuya daldırdık ve dış dünyanın telaş ve kaygılarından uzak kalmalarını sağladık. Terk ettikleri toplum onlardan habersiz kendi yaşamlarını devam ettiriyordu.

¹²Daha sonra mağarada geçen zamanın iki bakış açısından, hangisi tarafından daha iyi değerlendirildiğini, insanlara gösterelim diye onları uykularından uyandırdık. Yani bütün olay ve olgularda ilâhî kudretin imzasını görebilen müminler mi, yoksa kâinatı kör tesadüfler yumağı zanneden inkârcılar mı, bunlardan hangisinin onların mağarada bunca zaman kalışlarındaki hikmet ve amacı daha güzel değerlendirdiklerini ve dolayısıyla, bu iki bakış açısı arasındaki bariz farkı insanlara gösterelim. Uyanınca da o durumda ne kadar kaldıkları konusunda iki gruba ayrıldılar. Bu iki grup kendi aralarında ne kadar uyumuş olduklarını birbirlerine sormaya başladılar. Yaşadıkları yerden ne kadar ayrı kaldıklarını bile unutmuşlardı.

¹³Ey Peygamber! Biz sana onların başlarından geçen kıssalarını gerçek bir amaç doğrultusunda anlatıyoruz. Bu olayın nerede, ne zaman yaşandığı ve kahramanlarının hangi isimleri taşıdığı hiç önemli değil. Önemli olan, içinde barındırdığı ve tüm insanlığa ışık tutacak ibret dolu mesajlarıdır. Onlar Rablerine yürekten iman etmiş ve yaratılış sebeplerini kavrayıp hayatı davet olundukları gibi yaşamak için bütün güçleri ile gayret gösteren gençlerdi. Biz de onların doğru yoldaki duyarlılık ve bilinçlerini yani hidayetlerini artırmıştık.

¹⁴Bununla da kalmadık. Onların imanlarını güçlendirip kalplerine kuvvet ve metanet verdik. Bunun üzerine onlar da kendilerini mevcut nizam ile yaşamaya zorlayan hükümdarın karşısına dikilerek haykırmışlardı: "Bizim kendisine boyun eğeceğimiz Rabbimiz, göklerin ve yerin Rabbi olan Allah’tır. Bu yüzden biz yeri ve göğü yaratan Allah’a kulluk ederiz. O’ndan başkasını asla ilah olarak kabul etmeyiz ve O’ndan başkasına asla dua edip yardım da istemeyiz. O’ndan başka bir ilahın egemenliğini asla tanımayacak; zulüm sistemini ayakta tutmak için uydurduğunuz o sahte ilahlarınıza hiçbir zaman yalvarıp yakarmayacağız! Aksi takdirde, inancımıza ve bu sözlerimize ters düşerek doğru olandan sapmış oluruz ve gerçeğe aykırı çok saçma bir söz söylemiş oluruz.

¹⁵Ama şu bizim halkımız; bu gerçeği kabul etmeyip Allah’tan başka birtakım sahte ilahlar edindiler. Bari bu ilahlar konusunda Allah’tan başka ibadete layık ilah olduğunu gösteren açık bir delil getirseler ya. Allah' tan başka edinmiş olduğunuz ilahların Allah' tan daha üstünlüğü hakkında, kesin bir kanıt getirebilir misiniz? Asla getiremezsiniz. Böyle bir delil olmadan nasıl şirk koşarsınız. Fakat bizim halkımız şirk nizamları ile onun yöneticilerini Rab ve ilah edinip uydurdukları yalan ve iftiraları da Allah’a mal etmeye çalıştılar. Bu durumda Allah’tan başka varlıklardan medet umarak O’na şirk koşan ve Allah’tan başka ilah olduğu yalanını söyleyerek Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kim olabilir demişlerdi. Bunu duyan zamanın hükümdarı, inançlarından vazgeçmeleri için onlara bir süre tanımış, hak dinden dönmedikleri takdirde idam edileceklerini söylemişti.

¹⁶Bunun üzerine, ne yapacaklarını aralarında görüşmeye başladılar. İçlerinden biri dedi ki: "Madem ki onların Allah ile aralarına koyup kulluk ettikleri ilahlarını terk ettik, o halde tekrar bizi kendi dinlerine döndürememeleri için mağaraya sığınalım. Umarız ki Rabbimiz bize rahmetini genişletir ve içinde bulunduğumuz sıkıntılı durumdan kurtarır. Bu teklif kabul edildi ve gizlice mağaraya sığındılar. Bir süre sonra da, uzun zaman sürecek bir uykuya daldılar.

¹⁷Ey Peygamber! Eğer orada olsaydın şu hayret verici manzaranın şahidi olacaktın; mağaranın girişi kuzey yönüne baktığı için güneşin sabah doğup yükselirken sığınıp uykuya daldıkları mağaranın içine değil, sağ tarafından nasıl yükselerek geçtiğini, akşam batarken de onların üzerine doğrudan vurmaksızın sol tarafından nasıl dönüp gittiğini ve içeriye güneş ışığının girmediğini görürdün. Böylece güneşin yakıcı ve kavurucu etkisine maruz kalmıyorlardı. Onlar ise her şeyden habersiz mağaranın dip tarafındaki geniş bir alanda uyuyorlardı. İşte bu Allah’ın sınırsız kudretini gösteren mucizelerindendir. O hâlde, bu delilleri doğru okuyarak Rabb’inizin gösterdiği yolda yürüyün. Unutmayın; Allah kimi doğru yola iletirse o doğru yoldadır. Kimi de tercihine bakarak şaşırtırsa artık ona doğru yolu gösterecek bir dost bulamazsın. Kim doğru olana talip olur, ona ulaşmak için gayret gösterirse, Allah da ona yardım eder, doğru olana kavuşturur.

¹⁸Ey Peygamber! Sen o gençleri görseydin bile uykuda oldukları halde uyanık sanırdın. Çünkü o kadar süre uyumuş olmalarına rağmen bedenlerinde hiçbir bozulma olmamıştı. Oysa onlar uykudadırlar. Zira biz onları vücutlarında uzun süre yatmaktan hâsıl olan çürümeler olmasın diye bazen sağ yana ve bazen de sol yana döndürüyorduk. Köpekleri de onları korumak için mağaranın girişinde ön ayaklarını uzatmış yatmakta idi. Onların bu hallerini görecek olsaydın kesinlikle korkudan arkanı dönüp kaçardın ve gördüklerin yüzünden büyük bir dehşete kapılırdın.

¹⁹Derken, aradan uzun yıllar geçti ve zamanı gelince Biz onları nasıl ki uzun süre uykuda bıraktıysak onları yeniden uyandırdık. Onlar uyandıktan sonra şaşkınlıkla neler olup bittiğine dair kendi aralarında tartışmaya başladılar. İçlerinden biri: " Acaba burada ne kadar uyuyup kalmışızdır?” diye sordu. Diğerleri “Olsa olsa " Bir gün, hatta daha kısa bir süre kaldık " dediler. Fakat kesin bir kanaate varamadıkları için hükmü Allah’a bırakarak dediler ki: "Ne kadar uyuyup kaldığımızı Rabbimiz daha iyi bilir dediler. Neticede bu tartışmayı bırakıp açlıklarını gidermenin yollarını aramaya koyuldular. İçlerinden biri: Şimdi, içimizden biri şu parayı alıp şehre gitsin. Şehirin hangi insanları haram karışmamış ve temiz gıdalar satıyorsa baksın da size ondan bir rızık getirsin. Ancak alışveriş yaparken çok çok dikkatli ve tedbirli davransın da dikkat çekmesin ve sakın başkası burada olduğumuzu anlamasın.

²⁰Eğer onlar sizi ele geçirirlerse ya taşlayarak öldürürler ya da işkence ederek kendi dinlerine döndürürler. Onların dinine ve nizamları ile yaşamaya dönersek işte o zaman da Allah’la birlikte başka Rab ve ilah da edinmiş oluruz. Tevhitten döndüğümüz takdirde, dünyada ve âhirette asla kurtuluşa eremeyiz ve ilahi azaptan asla kurtulamayız." Onlar her türlü tedbiri almalarına rağmen, gümüş para ile şehre giden arkadaşları insanlar tarafından fark edildi; elindeki para ve üzerindeki giysiler çok uzun yıllar öncesine ait olunca insanların dikkatini çekti. Onların zamanında zalim olan hükümdar ölmüş geçen zaman içinde onun yerine adil ve dindar bir hükümdar gelmişti. Sonra durum yöneticilere haber verildi. Hep birlikte mağaraya geldiler ve mağaradaki gençlerin durumunu görerek, hayret verici gerçeği öğrendiler. Bir süre sonra gençler, uyandıkları yerde Rabb’lerine ruhlarını teslim ettiler.

²¹İşte böylece şehre alışveriş için giden genç yoluyla halkın onlardan haberdar olmasını sağladık ve yıllar sonra uyandırılmış olan mağaradaki gençlerle buluşturduk. Allah’ın öldükten sonra tekrar diriltme vaadinin gerçek olduğunu, kıyametin şüphe götürmez bir gerçek olduğunu anlasınlar. Bir süre sonra halk, şehre inen gencin kullandığı paranın çok eski bir tarihe ait olduğunu görüp anlayınca, onlarla ilgili durumdan haberdar oldu. Bir müddet sonra da gençler ölünce, halk aralarında onlarla ilgili ne yapmaları gerektiğini tartışmaya başladı. İçlerinden bir kısmı “Onların uyuyakaldıkları mağaranın üstüne üzerine bir anıt dikelim, mağarayı da türbeye dönüştürelim dedi. Halk kendi aralarında böyle tartışırken, Rableri onların durumunu daha iyi biliyordu Bir kısmı da onların durumunu Allah daha iyi bilir” dedi.” Onların durumuna vâkıf olup gençlerin inanmış kişiler olduğuna inanmış mü’min grup ise: Kesinlikle oraya bir mescit inşa edeceğiz dediler. Sonuçta sözü geçenler bu ikinci görüşü desteklediler. Onların başına ne geldi, neler oldu, haklarındaki bilgiyi doğru olarak ancak Rabbimiz bilir. İşte, Ashab-ı Kehf kıssası bundan ibarettir ve kıssadan alınması gereken dersler bunlardır.

²²Ey Peygamber! Bu olaydan asırlar sonra, bazıları rakamlar üzerinden tartışıp bilmedikleri bir konuda atıp tutarak "Onlar üç kişiydi, dördüncüsü de köpekleriydi " diyecekler. Yahut onlar beş kişiydi, altıncıları da köpekleriydi " diyecekler Birileri de " Onlar yedi kişiydiler, sekizincileri köpekleriydi " diyecekler. Sen onlara de ki: "Onların sayılarını en iyi Rabbim bilir. Zaten çok az kimse onlar hakkında bir bilgiye sahiptiler. Herkes ancak tahmin yürütüyor. Bu konuda Kur’an’ın verdiği bilgi ile yetin ve verilmek istenen mesajın dışındakilerle ilgilenme. Konunun özünü anlattıktan sonra çıkarılması gereken dersin dışında artık onlarla tartışmaya girme ve gereksiz sorularla, gereksiz bilgiler edinmeye de çalışma. Onlar hakkında da hiç kimseye bir şey sorma ve söylediklerine de itibar etme. Geçmişe yönelik bilinmeyen konularda tartışmaktan kaçındığın gibi, geleceğe yönelik gaybî konularda da aynı titizliği göster

²³Herhangi bir şeyi yapmaya karar verdiğin zaman, o işi ancak Allah’ın izniyle yapabileceğini unutma. Hiçbir konuda ve hiçbir iş için: " Allah’ın yardımını hesaba katmadan, sanki her istediğini yapmaya gücün yetermiş gibi ben bunu yarın mutlaka yapacağım" diyerek kesin konuşma.

²⁴Bunun yerine, "Allah izin verip dilerse inşallah yapacağım de. Çünkü Allah dilemedikçe sen hiçbir şey yapamazsın. Onun için, geleceğe yönelik plânlar, projeler üretirken, Allah’ın rızasını, olaylara yön veren iradesini hesaba katmayı, O’nun yardımı olmadan bir adım bile atamayacağını hiçbir zaman unutma! Şayet inşallah demeyi unutursan hatırlar hatırlamaz derhal Rabbini an ve de ki: " İnşallah bir daha unutmam ve Rabbim en yakın bir zamanda, beni bu sıkıntıdan kurtarır ve beni bundan böyle daha isabetli ve bilinçli davranmaya muvaffak kılar diye dua et.

²⁵Bir kısım kimseler o gençlerin mağarada güneş takvimine göre üç yüz yıl kaldıklarını söylerken, bir kısım kimseler de ay takvimini esas aldıkları için buna dokuz yıl daha ekleyerek üç yüz dokuz yıl kaldıklarını söylerler. Oysa bu konuda hiçbir bilgiye sahip değillerdi. Üstelik, onların mağarada kaç yıl kaldığını bilmek, bu kıssada verilmek istenen mesaja herhangi bir katkı sağlayacak da değildi.

²⁶Ey Peygamber! Sen yeterli bilgiye sahip olmadıkları halde ileri geri konuşan bu insanlara de ki: " Onların orada ne kadar uykuda kaldıklarını en iyi Allah bilir. Çünkü göklerde, yerde ve aralarında olup bitenlerin en doğrusunu yalnızca O bilir. O, size bilmeniz gerekenleri bildirmektedir. O ne güzel gören ve ne güzel duyandır. Göklerde ve yerde bulunanların Allah’tan başka dostu, koruyucusu ve yöneticisi yoktur. O’ndan başka gerçek dost da yoktur. O hükümranlığına otoritesine ve yönetimine yarattığı hiç kimseyi ortak etmez. Yarattıkları üzerinde hüküm koyma ve koyduğu hükümlerle onları yönetme hakkı yalnızca Allah’a aittir."

²⁷Ey Muhammed! Biz sana dosdoğru tevhit yolunu ortaya koyan ilahi kitabı vahyediyoruz, dolayısıyla sana verdiğimiz görevi yerine getir ve Rabbinin Kitabından sana vahyedileni tebliğ et ve insanları yaratılış sebepleri olan hayat nizamına davet et. Rabbinin bildirdiklerinden başkası ile ilgilenme, onlara ilaveler yapıp, eksiltenlerin tuzaklarına düşme. Rabbinin sözlerini kimse değiştiremez. Öyleyse, sakın Kur’an’la irtibatını koparma; aksi hâlde, dünya ve âhirette felâketlere uğrarsın. O’ndan başka sığınılacak kimse de yoktur. Yoksul ve gariban oldukları için hor ve hakir görülmüş mü’minleri kovarsan, seninle görüşebiliriz” diyen Mekke’nin kibirli zenginlerine de aldırma.

²⁸Şu halde sakın müşriklere meyledip de çevrendeki yoksul müminleri dışlama. Allah’ın rızasını isteyerek sabah ve akşam her vakit Rablerine dua eden mü’minlerle beraber sen de sabret ve onlardan uzak da durma. Sakın dünya hayatının cazibesine aldanıp da mü’minlerden yüz çevirme ve gözlerini o fakir müslümanların üzerinden bir an olsun ayırma. Şirki ve küfrü tabiatları haline getirip kendilerini şartlandırdıkları için kalbini bizi anmaktan mahrum bıraktığımız, boş arzularına uyan ve işi gücü azgınlık olan nankör kimselere boyun eğme. Yoksul ve zayıf müminleri yanından uzaklaştırdığın takdirde sana iman edeceklerini söyleyen bu kendini beğenmiş kâfirlerin teklifine uymayı aklından bile geçirme!

²⁹Ey Peygamber! İslâm’ın kendilerine muhtaç olduğunu zanneden ve çevrendeki zayıf müminleri uzaklaştırmanı şart koşan bu kibirli müşriklere de ki: " Bu Kur’an, Rabbinizin sizleri yaratmaktaki amacını bildirmek ve bu amaca uygun yaşamanıza rehberlik etmek için indirilmiştir Kur' an' dan size tebliğ ettiklerim Rabbinizden gelen bir hakikattir ve ben de onu tebliğ ediyorum. Artık gerçek ayan beyan ortadadır. İnsan bu dünyada tercihlerinde özgürdür. Allah tevhidi bütün açıklığı ile ortaya koymuştur ve ben de onu tebliğ ediyorum. İsteyen Kur’an ile indirilene inanıp ona göre yaşasın. İsteyen de bundan yüz çevirip inkâr etsin ve dilediği gibi yaşasın. Çünkü ahirette herkes dünyadaki tercihlerine göre muamele görecektir. Biz gereği, insanların hak-bâtıl tercihlerinde, iradelerine müdahalede bulunup da iman etmeleri için zorlayacak değiliz. Ama şunu bilin ki biz yanlışta ısrar edip kâfir olarak dünya hayatlarını tamamlayan zalimlere duvarları kendilerini çepeçevre kuşatacak bir ateş hazırladık. İşte o korkunç ateşin içinde susuzluktan feryat edip yardım istediklerinde kendilerine buharı yüzlerini yakıp kavuran demir eriyiğini andıran kaynar bir su sunulacak. O ne kötü bir içecektir ve o ateş ne kötü bir yerdir.

³⁰Diğer taraftan Allah’ın davetine iman edip imanlarına yakışır şekilde salih ameller işleyenlere gelince. Bilsinler ki biz böyle güzel ve yararlı işler yapanların emeklerini elbette boşa çıkarmayacağız. Allah davetine icabet edenlerin emeklerini asla zayi etmez.

³¹Onlar için içlerinden çeşitli ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Onlara orada altın bilezikler takılır. İnce ve kalın ipekten yeşil elbiseler giyerek tahtlar üzerine zevkle kurulup zevk içinde yaşatılacaklar. İşte bu ne güzel bir mükâfattır ve cennet ne yüce bir makamdır.

³²Ey Peygamber! Allah’ın davetinden yüz çeviren müşriklere örnek olarak şu iki adamın ders çıkarılması gereken ibretlik kıssasını anlat: Vakti zamanında iki adam vardı. Biz bu adamlardan birine iki üzüm bağı vermiş, bağların etrafını hurma ağaçlarıyla donatmış ve iki bağın arasında ekinler ve meyvelikler yetiştirmiştik.

³³Her iki bağ da eksiksiz ürün veriyordu ve bu iki bağın aralarından bir de ırmak akıtmıştık. Ayrıca bahçeler iyi sulandıkları için verimlilikte en küçük bir düşüş yaşanmıyordu.

³⁴Dolayısıyla bahçelerinden bol bol ürün kaldırıp, bolluk içinde de yaşıyordu. Üstelik onun başka gelir kaynakları da vardı. Derken verdiğimiz bu nimetlerle o adam her geçen gün zenginleşti ve sonunda onun büyük bir serveti oldu. Fakat bu durum onu şımarıklığa sevk etmişti. Tıpkı Mekkeli müşriklerin yoksul müminlere dedikleri gibi kendisi gibi varlıklı olmayan komşusuyla konuşurken ona dedi ki: "Benim malım mülküm seninkinden daha çok. Üstelik akrabalarım, emrimdeki adamlar ve itibar bakımından da daha güçlüyüm, sen de kimsin diyerek gururlanıp, böbürlendi. "

³⁵Böyle kibir ve gururla düşünüp konuşarak kendine yazık eden bu adam bağına girdi ve arkadaşına dedi ki: " Şu bahçemdeki nimetlerin bir gün kuruyup yok olacağını hiç mi hiç sanmıyorum diyerek gaflete yöneldi. Ardından da şunu söyledi:

³⁶Aslında ben Kıyamet denilen günün de gelip çatacağına inanmıyorum. Şayet böyle bir şey gerçek olur da yeniden diriltilip Rabbime huzuruna çıkarılırsam bile hiçbir kaybım olmaz, üstelik orada şu an sahip olduklarımdan daha güzel nimetler bulacağımdan da eminim dedi."

³⁷Bunun üzerine arkadaşı ona cevaben dedi ki: "Seni önce topraktan sonra da bir damla sudan yaratıp mükemmel bir insan haline getiren ve rızıklandıran Rabbinin gücünü ve ahireti inkâr mı ediyorsun ve böylece Allah’a nankörlük etmiş olmuyor musun?” dedikten sonra da sözlerine şöyle devam etti:

³⁸Ben senin gibi Allah’a karşı nankör değilim. Ben çok iyi biliyor ve inanıyorum ki benim rabbim Allah’tır. Senin de, benim de sahibi olduğumuzu söylediğimiz şeylerin gerçek sahibi Allah’tır. Ve ben Rabbimden başka hiçbir güce inanmam hiç kimseyi ortak ederek şirk koşmam. Keşke sen de Allah’ın sana lütfettiği bağ ve bahçelerin birer nimet olduğunu kabul etseydin de, O’na ortak koşmasaydın. Yarattığı nimetlerin nasıl kullanılması gerektiğini bildiren O’dur ve O’ndan başka gerçek ilah yoktur.

³⁹Sana kibrinden, nankörlüğünden dolayı da yazıklar olsun. Zenginliğine bakıp kendini benden daha güçlü ve nüfuzlu görsen de, bunun sürekli olmadığını unutma Keşke bağına girdiğin zaman böbürlenip küstahlaşmak yerine: "Maşallah Allah ne güzel yaratmış ve bana lütfetmiş. Ondan başka gerçek güç ve kuvvet sahibi yoktur. O’nun gücü ve kuvveti olmadan hiçbir şey olmaz. İnşallah ben de O’nun razı olacağı gibi kullanıp, şükredenlerden olurum " demen gerekmez miydi? Halbuki sen bu bahçelerini Allah’ın bir nimeti değil de, kendi gücünden görüyorsun. Gerçi sen Rabbimin sana bahşettiği nimetlerle şımarıp mal ve evlat bakımından beni kendinden daha zayıf ve güçsüz görüp küçümsüyorsun ya.

⁴⁰Hiç belli olmaz belki Rabbim dilerse bana senin bağından bahçenden daha güzelini verir ve bana daha büyük servet ve soy nasip edebilir. Yahut dilerse senin bağına da gökten bir afet gönderip yerle bir edebilir de şu güzelim bahçen kupkuru bir toprak haline gelebilir.

⁴¹Yahut bağının suyu dibe çekilip kökünü kurutabilir de bir daha tekrardan su bulmaya güç yetiremezsin veya bunlar olmadan önce ecel gelir sen toprak olursun diyerek cevap verir ve onu bir nevi ikaz da eder."

⁴²Nihayet öyle de oldu ve hiç beklenmedik bir zamanda bir afet geldi ve onun övünmesine ve şımarmasına sebep olan bağı, bahçesi ve serveti kül oldu. Kendisine verilen nimetlerin, Allah tarafından verildiğini unutarak, her şeyi kendinden bilen ve yeniden diriltilmeyi inkâr eden o kâfir adam tarumar olmuş bağına girince boşa giden emeklere, çökmüş çardaklara baktı ve diz üstü çöküp ellerini ovuştura ovuştura pişmanlığını şöyle dile getirdi “Ah keşke uyarılara kulak verseydim de Rabbime karşı kibirlenip küstahça o lafları etmeseydim ve Allah’la birlikte nefsimi ilah edinip de hiç kimseyi O’na ortak koşmasaydım. Ne olurdu, arkadaşımın tavsiyesini dinleyip yalnızca Rabbime kulluk etseydim diyordu. Ama iş işten geçmişti.”

⁴³Servetinin ve emrindeki adamlarının çokluğuna güvenmişti. Kendilerinden medet umduğu varlıklar da ona fayda vermedi. Hâlbuki akledip de bilmeliydi ki, bunca nimeti veren Allah’tan başka ona, yardım edecek bir çevresi yoktu. Kendisini Allah’ın azabından kurtarabilecek ve hiçbir güç de yoktu. İnsanın kendi kendine yetmesi ve kendi sorunlarını kendi başına çözmesi de mümkün değildir. Ne kendini tekrar toparlayacak gücü kalmıştı ne de kendi başının çaresine bakabilecek durumdaydı ve bir yardım da görmedi.

⁴⁴İşte bu örnekten de anlaşılacağı gibi insan; malına mülküne, evladına, makamına ya da kendisine arka çıkan bir topluluğa değil, ancak Allah’a güvenmelidir. Bunun içindir ki hüküm verme ve egemenlik yetkisi de koruyup kollamak da yar ve yardımcı olmak da yalnızca tek ve gerçek ilah olan Allah’a mahsustur. Şüphesiz Allah kendisine sığınanların gerçek dostu, yardımcısı ve koruyup kollayıcısıdır. En güzel mükâfatı veren de, en güzel akıbetlerle karşılaştıran da O’dur. Gerçekten de yegâne mabut olan Allah, cezayı da ödülü de verecek olan kudrettir.

⁴⁵Ey Peygamber! Kendilerine dünya hayatlarında nasip ettiğimiz mal, mülk ve servetle övünüp şımaranlara dünya hayatının fâniliği hakkında şu misali de anlat: Kısacık dünya hayatınızda sahip olduğunuzu zannettikleriniz tıpkı gökten indirdiğimiz yağmur suyuyla yeryüzünde yeşertip gürleştirdiğimiz bitkiler gibidir. Daha sonra bu yeşillikler kuruyup rüzgârın savurduğu çer çöp haline dönüşürler. İşte aynı şekilde insanlar da canlanıyor ve bir süre sonra ceset oluyorlar. Tabiat nizamının yasalarını Allah böyle takdir etmiştir. Unutmayın ki tüm bunları gerçekleştiren Allah her şey üzerinde mutlak güç ve kudret sahibidir.

⁴⁶Sahip olduğunuz mal mülk ve çocuklar dünya hayatının gelip geçici güzellikleridir. Asıl kalıcı olan iyi işler ve güzellikler Allah’ın rızasına uygun yaşamakla elde edilecek olan daimi cennet hayatının güzellikleridir. Rabbinin katında hem mükâfat bakımından daha hayırlı hem de ümit bağlamaya daha lâyıktır. Çünkü gün gelecek, dünyadaki her şey kıyametle yok edilecektir.

⁴⁷Bugün kendilerini büyük gören müşrikler, ahirette bütün servet ve nüfuzlarını kaybetmiş bir şekilde Allah’ın huzuruna çıkıp hesap vereceklerini unutmasınlar. O gün geldiğinde dağları yerlerinden söküp yerle bir edeceğiz. Yeryüzünün dümdüz ve çırılçıplak hale geldiğini göreceksin. İşte O Gün istisnasız bütün insanları yeniden diriltip Mahşer Yeri’nde bir araya toplayacağız.

⁴⁸İnsanlar birbiri ardınca dünyada iken hakimiyetini kabul etmek istemedikleri Rabbinin huzuruna sıra sıra saflar hâlinde getirilecekler. Rableri onlara şöyle diyecek: Evet, sizi daha önce nasıl yarattıysak bugün de yapayalnız huzurumuza geldiniz. Oysa size bu uyarıyı yapan elçimizi inkâr etmiştiniz. Dünyada iken çoğunuz huzurumuza çıkıp hesap vereceğinize inanmıyor ve sizin için bir buluşma zamanı tayin etmediğimizi ve yaptıklarınızın hesabını vermek üzere asla diriltilmeyeceğinizi iddia ediyordunuz değil mi?

⁴⁹Ve o gün her insanın dünya hayatındaki bütün iyi ve kötü amellerin yazılı olduğu kitap önlerine konulacak. İşte o zaman suçlu günahkârların o kitapta olandan dolayı korku ve endişe içinde olduğunu göreceksin. Allah’ın davetini görmezden gelerek yaşamış olanlar amel defterlerindeki kayıtları görünce, dehşetle: " Vay başımıza gelenler! Eyvah! Bu nasıl bir defter ki, büyük küçük dememiş ne varsa her sözümüz kayda geçirilmiş" diye feryat edecekler. Böylece dünyadayken yaptıkları her şeyle yüzleşecekler. Gerçek şu ki, Rabbin hiç kimseye zerre kadar haksızlık etmez ve asla sebepsiz yere azap ederek cezalandırmaz.

⁵⁰Ey Muhammed! Yoksul müminleri küçük gören kibirli müşriklere ibret olmak üzere, tıpkı kendileri gibi kibirlenip cezaya maruz kalan İblis ‘in kıssasını anlat! Vaktiyle biz Âdem’i yarattığımızda Meleklere: " Adem’e yaşatacağımız hayatta Adem’in üstünlüğünü kabul edip saygı gösterin, ona yardıma, hizmete hazır olun " diye emretmiştik. Bunun üzerine bütün melekler Bize secde ederek emrimize itaat edeceklerini gösterdiler. Fakat sadece İblis kibirlenip emrimize itaate yanaşmayıp karşı çıktı. İblis dışında hepsi üstünlüğünü kabul ettiler. Meleklerin arasında yaşamakta olan O İblis, aslen cinlerdendi ve rabbinin emrine karşı geldi. Ey müşrik ve kâfirler! Şimdi sizler İblis’in kibirlenip, Rabbinin emrine karşı çıkışı gibi benim dışımda İblis ve avenesine itaat ediyorsunuz öyle mi? Onu ve soyunu dostlar mı ediniyorsunuz? Düşmanınız olan şeytanın ve yandaşlarının yolunu mu izlemek niyetindesiniz. Oysa onlar sizin hem dünyanızı hem de ahiretinizi kaybettirmeye çalışan düşmanlarınızdır. Şimdi buna rağmen yine de İblis’in izinden giderek ne kötü bir değiş tokuş yapıyorsunuz? İnkârından ötürü sonsuz cehennemi hak etmekle kendine yazık eden zalimlerin yaptığı bu dost değişimi ne kötü bir tercihtir.

⁵¹Ey müşrikler! Sizlere, Allah katında yardımcı olacağını iddia ettiğiniz şu varlıklar sanki yerin ve göğün yaratılışına tanık mı olmuşlar, sanki yaratıcılık güçleri mi var? Ne göklerin, ne yerin, ne de arasında olanların yaratılışlarında hiç kimsenin bir bilgisi ve payı olmadığı gibi, onlar yaratılışa tanık da olmadılar. Ben kâinatı yaratırken onlar ortada yoktu. Ben insanları yoldan çıkaran bu varlıkları hiçbir zaman görevli de kılmadım ve kendime yardımcı da edinmedim. Yarattıklarımız üzerinde hüküm koyma ve hükmetme yetkisi de vermedik. Böyleyken siz nasıl olur da sizin gibi yaratılmış varlıkların hükmüne boyun eğer ve onları benim ilahlığıma ortak koşarsınız?

⁵²O Hesap günü şeytanın izinden giderek şeytanları ve daha başkalarını dost edinen, böylece de Allah’a şirk koşarak Rablerine başkaldıran o müşriklere Allah şöyle seslenecek: " Haydi bakalım. Benim davetime karşı çıkıp arkasına düşüp ilah edindiğiniz ve yetkilerime ortak olduğunu iddia ettiğiniz ve şefaatçılarınız zannettiğiniz şu varlıkları yardımınıza çağırın. Yasa koyup insanları yönetme ve yasalara uymadığı için insanlara ceza verme konusunda Allah’a ortak kabul ettiklerinizi yardıma çağırın da, gelip sizi azaptan kurtarsınlar. Katımızda size yardımcı olacaklarını iddia ettiğiniz varlıklara dua edin de size yardım etsinler." diyeceğiz. Onları çağıracaklar fakat çağırdıklarından hiç ses çıkmayacak ve dünyadayken yasalarına uydukları sahte ilâhlar onların çağrısına cevap bile veremeyecekler. O zaman dualarınızın işe yaramadığını, medet umduğunuz varlıkların size yardım edemeyeceklerini anlayacaksınız. Çünkü Biz onlarla kendi aralarına ateşle doldurulmuş bir nefret perdesini andıran ve kavuşmalarına engel olan aşılamaz çukurlar koymuşuzdur.

⁵³İşte dünyada uyarıları ciddiye almayıp şirke saplanan suçlular ateş çukurlarının başına getirildiklerinde ve tüm dehşetiyle ateşi karşılarında gördüklerinde, onun içine atılacaklarını anlayacaklar. Kurtulmak için çırpınacaklar fakat ondan kaçacak ne bir yer ne de kurtulacak bir çare bulamayacaklar.

⁵⁴Gerçek şu ki, insanlar için bu Kur’an’da şirkten ve cehennem azabından muhafaza edecek her şeyi açıkça ortaya koyduk. Akıllarını kullanıp düşünsünler diye her tür ibret verici örneği tekrar tekrar ve ayrıntılı biçimde ve delilleriyle açıkladık. Ne var ki bu delilleri reddetmelerinin bir sebebi olarak insanların çoğu her konuda kavga ve tartışmaya o kadar düşkün ki, inanmamakta ısrar ediyorlar. Ve ayetlerimiz üzerinde düşünüp gerçeğe ulaşmak yerine itiraz edip karşı çıkma ve körü körüne reddetme yolunu seçiyorlar.

⁵⁵Nitekim kendilerine hidayet kaynağı olarak, doğru yolu gösteren kitap ve peygamberler gelmesine rağmen. İnsanları, iman etmekten ve Rablerinin kendilerini bağışlamasını dilemekten alıkoyan şey; geçmişteki atalarının inanç ve geleneklerini aynen uygulamaktan vazgeçmeyip helak olan kâfirler gibi davranmaları yahut ahiret azabının gözle görecek şekilde başlarına aniden gelmesini beklemeleri, fakat bu istekleri hemen gerçekleşmeyince de elçileri yalancılıkla itham etmeleridir.

⁵⁶Oysa Biz peygamberleri ve kitabı azap ve helak vesilesi olarak göndermeyiz. Ancak iman eden kullarımızı cennetle müjdelemek ve bundan yüz çevirenleri de cehennem ateşiyle uyarmak için göndeririz. Fakat Allah’ın davetine başkaldırıp gerçeği örtbas eden kafirler ise aslı esası olmayan batıl inanç ve ideolojilerle, güya hakkı çürütmek ve Allah’ın ayetlerini hükümsüz kılıp ortadan kaldırmak için mücadele ederler. Hatta bununla da kalmaz zulme dayalı beşerî nizamların peşlerine düşüp ayetlerimizi ve kendilerine yapılan azap uyarılarını da alaya alırlar.

⁵⁷Kendisine Rabbinin ayetleri ulaştırıldıktan sonra onca nasihate karşı umursamaz davranıp yüz çeviren ve daha önceden işlediği günahlarını unutup görmezden gelen kimseden daha cahil ve zalim kim olabilir? Çünkü biz, yaratılış gayesi dışında yaşamaya kendini şartlandırmış nankörlerin kalplerinin üstüne Kur’an’ı anlamalarına engel olan manevî perdeler gerdik. Gerçekleri işitmemeleri için kulaklarına da manevi bir ön yargı yasası koyup sağırlık verdik. Ey Peygamber! Onların iman etmemelerine üzülme! Sen onları en ikna edici delillerle doğru yola davet etsen de fayda etmez. Çünkü bu inatçı tavırları devam ettiği müddetçe asla doğru yola gelmezler. Onların kalpleri iyice kararmış, basiretleri de körelmiş durumdadır.

⁵⁸Bütün bunlara rağmen senin Rabbin gerçeği kavrayıp, şirkinden ve küfründen tövbe ederek doğruya yönelenler için çok bağışlayıcı ve sonsuz merhamet sahibidir. Şayet Rabbin dileseydi ve onları işledikleri günahlar yüzünden hemen cezalandıracak olsaydı elbette cezalarını çoktan verirdi ve hepsini derhal helak ederdi. Fakat; onların cezalandırması için yasa ile belirlenmiş bir süre vardır. İşte o gün gelip de süre dolana kadar durumlarını düzeltmezlerse, Allah’ın azabından kaçıp kurtulmaları mümkün değildir ve sığınacak hiçbir yer de bulamazlar.

⁵⁹Tıpkı şirk ve küfürleri sebebiyle sonsuz cehennemi hak etmekle kendilerine zulmedip yazık ettikleri için helak ettiğimiz nice toplumlara tanıdığımız süre gibi. Onların helâk edilmesi için de yollarını düzeltmeleri için önceden belirlenmiş bir zaman belirlemiştik.

⁶⁰Ey Muhammed! Mal ve sayı çokluğuna güvenerek müminleri küçük gören müşriklere ibret olmak üzere vaktiyle elçimiz Musa’nın yaşadığı şu olayı anlat. Umarım üzerinde dikkatli düşünür ve gereken dersleri çıkarırlar. Hani bir zamanlar Musa Allah’ın kendisine lütufta bulunup, üstün ilim bahşettiği âlim bir zat ile buluşmak ve onun bilgisinden istifade etmek amacıyla Yuşa bin Nun isimli arkadaşıyla birlikte yola koyulmuştu. Genç yol arkadaşına: " Ömrümün sonuna kadar yıllarca yürümem gerekse bile iki denizin birbirine birleştiği yere varıncaya dek yoluma devam edeceğim " demişti.

⁶¹Böylece dinlenmek için konakladıkları iki denizin birleştiği yere vardıklarında bu yerin aradıkları yer olduğunu fark etmeksizin bir kayanın dibinde mola verdiler. Fakat orada yemek için yanlarında bulundurdukları balıklarını kayalıkların yanında unuttular. Zaten o sırada balık da denize düşüp denizde kaybolmuştu.

⁶²İki denizin birleştiği yeri geçince Musa yanındaki gence dedi ki: " Bu yolculuk bizi epeyce yordu. Azığımızı getir de yiyelim.

⁶³Genç arkadaşı ona dedi ki: "Gördün mü! Hani en son dinlenmek için oturduğumuz kaya var ya. İşte orada balık şaşılacak biçimde denize düşüp kayboldu. Biz kayanın yanında mola verdiğimizde balığın kaçıp gittiğini sana söylemeyi unutmuşum. Bunu sana söylemeyi de galiba şeytan bana unutturdu dedi.

⁶⁴Bunun üzerine Musa heyecanla: " İşte aradığımız yer olan buluşma noktası orasıydı " dedi. Böylece geldikleri yoldan sevinç içinde geriye doğru yürümeye başladılar.

⁶⁵Derken orada kullarımızdan kendisine katımızdan bir bilgelik ve rahmet verdiğimiz ve tarafımızdan üstün bir ilim öğrettiğimiz bir kulumuzla karşılaştılar.

⁶⁶Musa hemen ona: " Yaşanmakta olanların gerçek mahiyetini öğrenmek ve doğru karar verebilmem için Allah tarafından sana öğretilen bu özel ilimden, bana da öğretmen ve bu konuda beni eğitmen için seninle birlikte gelebilir miyim?” diye sordu.

⁶⁷İlim verdiğimiz o kişi de dedi ki: "Doğrusu sen benimle birlikteyken karşılaşacaklarımıza, olup biteceklere asla katlanıp sabredemezsin ve yaptıklarıma doğal olarak karşı çıkarsın.

⁶⁸İç yüzünü etraflıca bilmediğin ve gerçek mahiyetini anlayamadığın işlere nasıl katlanabilirsin ki dedi."

⁶⁹Musa da ona dedi ki: " İnşallah benim sabırlı biri olduğumu göreceksin ve hiçbir işte sana itiraz etmeyeceğim."

⁷⁰Bunun üzerine ilim verdiğimiz kulumuz da Musa’ya dedi ki: " Şayet benimle birlikte gelip bana uyacaksan hangi konuda olursa olsun ben sana o konuda bilgi verinceye kadar bana hiçbir şey sormayacaksın."

⁷¹Mûsâ, özel ilimle donatılan ve özel görevler verilen bu kişinin şartlarını kabul etti. Böylece ikisi anlaştılar ve birlikte yola koyuldular. Nihayet bir kıyı şehrine varınca da yollarına devam etmek üzere gemiye bindiler. Gemiden inecekleri sırada, âlim zat geminin hasarlanıp su alması için tabanındaki tahtalardan birkaçını söktü ve gemiyi deldi. Bunun üzerine Musa: "Sen içindeki yolcuları boğmak için mi gemiyi deldin? Andolsun sen çok kötü bir şey yaptın. Bu yaptığın hiç de doğru olmayan bir iştir " dedi.

⁷²Kendisine ilim verilmiş olan kişi de Musa’ya verdiği sözü hatırlatarak: "Ben, sana benimle birlikte olmaya katlanamazsın dememiş miydim?" diye cevap verdi.

⁷³Musa özür dileyerek dedi ki: " Bir an sözümü unuttum, boş bulunup sordum. Unuttuğum şeyden dolayı beni azarlama ve bilginden yararlanma konusunda bana güçlük çıkarma!"

⁷⁴Mûsâ’nın özrü kabul edilince, gemiden inip yeniden yola koyuldular. Nihayet yol üstünde bir erkek çocuğa rastladıklarında alim zat sorgusuz sualsiz hemen oracıkta onu öldürdü. Bunun üzerine Musa öfkeyle: " Bir başka cana karşılık olmaksızın sebepsiz yere suçsuz birinin canına nasıl kıyarsın? Doğrusu çok kötü bir şey yaptın!" dedi.

⁷⁵Kendisine ilim verilmiş olan âlim zat tekrar Musa’ya dönüp yolculuğun başındaki sözü hatırlatarak: " Ben sana, benimle birlikte olmaya katlanamazsın dememiş miydim?" dedi.

⁷⁶Musa hemen kendini toplayıp dedi ki: " Bana son bir şans daha ver. Bundan sonra sana bir şey soracak olursam artık benimle arkadaşlık yoldaşlık etme. Zaten senden özür dileyecek yüzüm de kalmadı dedi ve yollarına devam ettiler.

⁷⁷Bunun ardından yeniden yola koyuldular. Karınları acıkmıştı. Nihayet yol üzerinde uğradıkları bir kasaba halkının yanına varıp onlardan biraz yiyecek istediler. Ancak belde halkı, onları misafir etmekten kaçındı ve onlara yiyecek vermedi. Orada dolaşırken geçmekte oldukları bir sokakta yıkılmak üzere bir duvara rastladılar ve bilge kişi yıkılmak _üzere olan duvarı hemen onarıp sağlamlaştırdı. Musa yine konuşmadan edemedi ve dedi ki: " Bu işe karşılık bir ücret isteseydin, fena mı olurdu? Hem bu sayede karnımızı da doyurmuş olurduk "

⁷⁸Bunun üzerine âlim zat Musa’ya dedi ki: " Üç hadise yaşadık, söz vermene rağmen –balığı unuttuğun gibi– üçünde de verdiğin sözü unuttun. Artık yollarımızı ayırmanın zamanı geldi. Şimdi sana, katlanamayıp müdahale ettiğin olayların içyüzünü tek tek açıklayacağım.

⁷⁹Gemi olayından başlayalım. O sağlam olarak gördüğün gemi, denizde çalışan birtakım engelli kimselere aitti. Ben onu özellikle hasarlı hale getirdim. Çünkü onların varacağı yerde gördüğü her sağlam gemiye zorla el koyan ve sahiplerini esir eden zalim bir kral vardı. Bu yüzden onu birazcık delip kusurlu hale getirdim ki hükümdar el koymasın.

⁸⁰Öldürdüğüm gence gelince: Onun anne babası yalnız Allah’ı Rab ve ilah edinmiş, O’nun davetine iman etmiş mü’min kimselerdi. O gencin anne ve babasına derin acılar yaşatması sebebiyle öldürülmesi gerektiği bilgisi bana ulaştırılmıştı. Biz onun ileride ana babasını azgınlığa ve küfre sürükleyeceğinden endişe ettik.

⁸¹Böylece Rablerinin bu gencin yerine kendilerine ahlakça daha temiz ve daha merhametli evlat vermesini istedik. Allah, onlara bu çocuk yerine hayırlı ve merhametli bir evlat nasip etsin.

⁸²Yıkılmak üzere olan duvara gelince: O duvar şehirdeki iki yetim çocuğun evlerinin duvarı idi ve duvarın altında onlara ait anne ve babasından miras kalmış bir hazine vardı. Babaları da yalnız Allah’ı Rab ve ilah edinip O’na iman etmiş temiz ve iyi bir insandı. Eğer yıkılsaydı insanlar hazineyi fark eder ve çocuklardan gasp ederlerdi. Rabbin onların erişkin birer insan olunca ve Rabbinden bir rahmet olarak hazinelerine kavuşmalarını diledi. Bunun için de duvarın bir müddet daha ayakta kalması gerekiyordu. Bu yüzden, rabbin, çocuklar büyüyüp kendi mallarına sahip çıkıncaya kadar duvarın sağlam kalmasını istedi. Demek ki, biz o duvarı düzeltmekle, misafirlerinden bir lokma yiyeceği esirgeyecek derecede alçalan o kasaba halkına mükâfat değil, ceza vermiş olduk ve aynı zamanda, yetimlere ait hazinenin korunmasını sağladık. Dolayısıyla ben bütün bunları kendi irademle yapmadım. İşte senin sabredemeyip katlanamadığın işlerin iç yüzü ve merak ettiğin soruların cevapları bunlardır. Musa’nın bu yaşadıkları ile Allah bizlere karşılaşılan yahut yaşanılan olayları içyüzünü peygamberlerin dahi bilip anlayamayacağı gerçeğini bildirmektedir. Şimdi sen düşün! Rabbin sana muhakeme yürütmen, olayların arka perdesini Allah’a bırakman gerektiği hakkında iman etmen için örnekler veriyor. Senin akıl yürütmeni, muhakemene kurmanı istiyor.

⁸³Ey Peygamber! Sana bir zamanlar yeryüzünün doğusuna ve batısına hükmetmiş adil ve güçlü bir hükümdar ve salih bir kul olan Zülkarneyn’i soruyorlar. De ki: " Şimdi ben size ders almanız için onun hakkında bana bildirilenleri bahsedeceğim."

⁸⁴Allah buyuruyor ki, Gerçekten biz ona yeryüzünde geniş imkânlar, güç ve iktidar bahşettik ve ona ihtiyacı olan her şeye ulaşma imkânı lütfettik ve gideceği yerlerin bilgisini verip yollarını gösterdik.

⁸⁵O da sahip olduğu bu bilgi ve güç ile görevlerini yerine getirmek üzere bir yola koyuldu.

⁸⁶Nihayet arka arkaya ülkeler fethederek batıya doğru giderek güneşin battığı yere ulaştı. Gidebildiği en uzak yere ulaştığında güneşi sanki koyu bulanık balçıklı bir suya batar vaziyette gördü. Zülkarneyn orada müşrik, ahlaksız bir kavim ile karşılaştı. Bunun üzerine biz de ona şöyle buyurduk: "Ey Zülkarneyn! İstersen savaşıp onları cezalandırırsın, istersen de merhamet edip iyi davranırsın.

⁸⁷Zülkarneyn de onlara dedi ki: " Her kim şirk inancında direnirse ve Allah’ın daveti olan doğru yolda yaşamayı reddedip zulüm ve haksızlık yaparsa onu dünyada cezalandıracağız. Sonra Hesap Günü gelince o kimseler Rabbinin huzuruna çıkarılacak. Ve Rabbimde onu korkunç azapla cezalandırılacak.

⁸⁸Ancak iman edip, o imana yaraşır güzel işler yapanlara ve yaratılış sebebine uygun yaşamak gayreti içinde olanlara gelince. Onlar Allah’a yönelmelerine karşılık olarak ahirette en güzel ikramlarla mükâfatlandırılacaklar. Ve biz bu gayretleri sırasında yardım edip onlara her türlü kolaylığı göstereceğiz.

⁸⁹Zülkarneyn, batıda işini bitirdikten bir süre sonra oradan ayrılıp yeni bir görev için doğuya doğru yine yola koyuldu.

⁹⁰Nihayet güneşin doğduğu yöne doğru ulaşabildiği en son yere ulaştı. Oraya varınca güneşin üzerlerinden hiç eksik olmadığı ve gölgelik yapacak bir bitki örtüsünden mahrum bir coğrafyada yaşadıkları için kendilerini güneşten muhafaza edecek çadır ve yapılara sahip olmayan bir kavim ile karşılaştı. Zülkarneyn batıdakileri eğittiği gibi bunları da eğitti.

⁹¹İşte Zülkarneyn böylesine güçlü bir hükümranlığa sahipti. Biz, Zülkarneyn’e buralara ve böylesi toplumlara ulaşabilecek kadar ilim, güç ve imkân vermiştik. Onun sahip olduğu her şeyi ve neler yapıp ettiğini bütün ayrıntısıyla biliyorduk ve bahşettiklerimizin sınırını ve neler olduğunu da Biz biliriz.

⁹²Zülkarneyn batıya da doğuya da hâkim olduktan sonra başka bir yola daha koyuldu.

⁹³Zülkarneyn yönünü değiştirip, yoluna devam ederken nihayet iki dağ arasında bir mevkiye vardı. Dağın eteğinde kendi dillerinden başka bir dil bilmedikleri için çok farklı bir dil ile konuşan ve neredeyse hiçbir sözü anlamayan bir topluluğa ulaştı. Bunlar çok az da olsa onun konuştuğu dili zor da olsa anlıyorlardı.

⁹⁴Onlarla anlaşmanın bir yolunu bulan Zülkarneyn’e dediler ki: "Ey Zulkarneyn! Doğrusu Ye’cuc ve Me’cuc sürekli aramıza sızıp, memleketimizde fesat çıkarıyor ve bozgunculuğa sebep oluyorlar. Bizimle onların arasına bir set yapıp kurtarman karşılığında sana vergi verelim mi?"

⁹⁵Zülkarneyn de onlara dedi ki: " Vergiye gerek yok. Rabbimin bana verdiği ilim güç ve nimet sizin bana vereceğiniz vergiden çok daha değerlidir. Siz bana işçi ve malzeme verin. Sadece beden ve iş gücüyle yardım edin. Ben de sizinle onların arasına istediğiniz gibi sağlam aşılmaz bir engel yapayım.

⁹⁶Şimdi bana demir madeninin kütleleri getirin." İşçiler iki dağın arasını getirilen demir kütleleriyle doldurunca odunlarla ateş yakıldı. Zülkarneyn onlara: "Ateşi körükleyin" dedi ve ateşi körüklerle güçlendirerek, demir madenini eritti. Sonunda demir külçeleri iyice eriyip akkor haline gelince: "Şimdi de bana diğer tarafta eritilmekte olan bakırı getirip, üzerine dökün " dedi.

⁹⁷Böylece arada aşılması mümkün olmayan bir set yaptı. İşte bundan sonra Ye’cuc ve Me’cuc ne o seddi ne aşabildi ne de oradan bir delik açabildi.

⁹⁸Zülkarneyn seddin bitmesinin ardından halkı toplayıp onlara dedi ki: " Bu olanlar bana, Rabbimden bir lütuftur. Bunun yapılmasının bilgisini ve gücünü lütfeden Rabbime şükürler olsun. Artık güvendesiniz ama unutmayınız ki Rabbim kıyamet vakti geldiğinde onu yerle bir eder. Rabbimin kıyamet vaadi gerçektir ve o gün mutlaka gelecektir."

⁹⁹O gün insanları birbirleri içinde dalgalanır gibi çalkalanır halde bırakırız. Onlar da korku ve dehşet içinde oradan oraya koşuşup dururlar. Nihayet Sur’a bir kere daha üflenir ve artık onların hepsini bir araya toplarız.

¹⁰⁰İşte o gün Allah’ın davetinden yüz çeviren kâfirleri cehennemle yüz yüze getireceğiz.

¹⁰¹Çünkü onlar dünyadayken hakikate karşı kör kesilip Kur’an’dan yüz çeviriyordu. Ve beni hatırlatan âyetlere karşı kibir, önyargı ve inat örtüleriyle sanki gözleri perdelenmişti. Ayetlerimi duymaya bile tahammülleri yoktu.

¹⁰²İnkâr edenler Allah’ın dostluğunu bırakıp, O’nun kullarını veliler edinerek onlardan yardım umuyorlardı. Yoksa o müşrikler, Beni ilâh edinmekle birlikte yaratmış olduğum kullarımı aralarına veliler koyarak, onların şefaati sayesinde kurtuluşa ereceklerini mi sanıyorlar? Kullarımın dostluğunun kendilerine bir fayda verebileceğini ya da kendilerini kurtaracağını mı sanıyorlar? Bazı varlıkları şefaatçi kabul edip onları Allah’a ortak koştukları halde cezasız kalacaklarını mı sanıyorlar? İşte biz böylesi kâfirlere cehennemi ebedî kalacakları bir yer olarak hazırladık.

¹⁰³Ey Peygamber de ki: "Ameller bakımından sizi cehenneme attıracak şeyleri ve kıyamet günü en çok ziyana uğrayacakları size haber verelim mi?

¹⁰⁴Bunlar, bizim kalbimizde hiçbir kötülük yok deyip gerçekte iyi ve doğru işler yaptıklarını zanneden fakat dünya hayatındaki bütün emekleri ahirette boşa giden kimselerdir.

¹⁰⁵İşte onlar dünya hayatının hesabını vermeyecekmiş gibi yaşamışlardı. Rablerinin ayetleri ile bildirdiği gerçekleri umursamayıp yalanlamış Hesap Günü’nü ve Allah’ın huzuruna çıkmayı hesaba katmayıp inkâr etmişlerdi. İşte bu yüzden de iyilik adına dünyada yaptıkları işler boşa gitmiştir. Artık kıyamet günü onların amellerini tartmak için bir teraziye bile gerek görmeyiz ve onlara hiçbir değer vermeyiz.

¹⁰⁶İşte, hakikati inkâr ederek ayetlerimi ve peygamberlerimi alaya aldıkları için onların cezaları içerisinde ebedi kalacakları cehennem ateşidir.

¹⁰⁷İman edip salih ameller işleyenlerin konakları ise mükâfat olarak her türlü nimetlerle donatılmış Firdevs cennetleridir.

¹⁰⁸Onlar Firdevs cennetlerinde sonsuza kadar kalacaklar, oradan hiç ayrılmak da istemeyecekler ve hiç çıkarılmayacaklardır.

¹⁰⁹Ey Peygamber! Bu hatırlatma ve uyarmayı yeterli görmeyip de daha fazla açıklama isteyenlere de ki: "Rabbimin ilim ve hikmet dolu sözlerini yazmak için denizler mürekkep olsa, hatta o denizlere bir o kadarını daha üzerine ilave etsek denizler biter tükenir de Rabbimin sözleri bitip tükenmezdi."

¹¹⁰Ey Peygamber de ki: Ben de sizin gibi ölümlü bir insanım. Ancak bana Rabbimiz ve ilahımızın yalnız Allah olduğu ve şirk inancını terk edip sadece Allah’ın yasalarına uymanız gerektiği vahyolunuyor. Artık kim Rabbine kavuşmayı umuyorsa O’nu razı edecek salih amel işlesin ve Allah’ın yasalarına uygun yaşamak için gayret etsin. Rabbine olan kullukta hiç kimseyi hiç kimseyi araya sokmasın ve O’na ortak etmesin. Kim Rabbinin rızasını kazanmak istiyorsa Allah’ın hükmünü bırakıp insanların hükmüne uyarak şirke girmesin ve O’ndan başkasından medet ummasın ve böylece de kula kulluk etmekten kurtulsun.