İsrâ Sûresi Açıklamalı Meali

¹İlmi ve gücü sınırsız olan yüce Allah, gecenin bir vaktinde, bazı büyük mucizelerinden bir kısmını göstermek için, Muhammed kulunu Mekke’deki Mescid-i Harâm’dan, çevresini bereketlendirip mübarek kıldığı Mescid-i Aksâ’ya ulaştırdı. Böylece, bugüne kadar elden ele taşınan tevhid sancağını devralan son elçi, yeryüzünde kendisini bekleyen çetin mücadeleye hazırlanmak üzere, Rabb’inin huzurunda muhteşem mucizelere şahit oldu. Ve tüm insanlığı aydınlatacak mesajlarla yeniden aranıza döndü. Şüphesiz Allah her türlü acizlikten ve noksan sıfatlardan uzaktır. Allah, kalplerden geçen her şeyi her an hakkıyla işiten ve görendir. Dilediği her şeyi de yapmaya güç yetirendir.

²Biz, gecenin bir vaktinde Musa’ya vahiyle Tevrat adındaki Kitab’ı verdik ve: «Allah’tan başkasını hayatınıza yön verecek bir rab ve koruyucu olarak vekil edinmeyin. Allah’tan başkasının himayesine girip yasalarına uyarak onları ilah edinmeyin diyerek bu Kitab’ı İsrailoğulları için doğru yolu gösteren bir hidayet rehberi kıldık. Kitabımız onlara bütün gerçekleri anlatıyor, onlara doğru yolu gösteriyordu.

³Ey Nuh ile birlikte gemiye bindirip taşıdığımız kimselerin soyundan gelenler ve ona ikinci atamız diyenler. Siz de zulüm ve haksızlıklardan kurtulup dünya ve âhiret saadetine ulaşmak istiyorsanız, kendinize atanız Nûh’u örnek almalısınız. Unutmayın Nuh da doğrulara çağıran ve Rabbine çok şükreden bir kul idi. Onun sabrını ve sadakatini örnek almalısınız.

⁴Biz, Mûsâ’ya verdiğimiz Kitap’ta İsrailoğullarına uyarı amacıyla, ileride meydana gelecek şu olayları da anlattık: Büyük bir yükselişle ekonomik, askeri ve siyasi gücü ele geçirecek ve bölgeye hükümran olacaksınız. Ne var ki bununla şımaracak; haksızlığa ve ahlâksızlığa başlayacaksınız. Egemenlik kurduklarınıza haksızlık yaparak zulüm edeceksiniz. Fakat yaptığınız her bozgunculuğun ardından sizler, uyarılarımıza aldırış etmeyip davet edildiğiniz hayat nizamına sırt dönerek yeryüzünde iki defa fesat ve bozgunculuk çıkaracaksınız. Ve sahip olduğunuz güç ve servetle kibirlenip büyüklendikçe azgınlık yapacaksınız diye bildirdik.

⁵Azgınlaşıp başkaldırmanız sebebiyle bu çıkaracağınız fesat ve bozgunlardan ilkinin cezalandırma zamanı gelince, azap için üzerinize Babil kralı olan Buhtunnasr komutasında, çok güçlü kuvvetli ve savaşçı kullarımızı gönderdik. Onlar da Kudüs’te evlerinizin aralarına kadar girip sizi yok etmek için kapı kapı aradılar, köşe bucak talan edip, yakıp yıktılar. Bu, uyarılara kulak asmayanlar için Allah’ın koyduğu yasa ve iki fesattan ilki olarak yerine getirilmesi gereken bir vaat idi. Elbette biz zalim toplulukları onlardan daha zalimleriyle yok ederiz.

⁶Bu musibetten sonra aradan zaman geçti ve aklınız başınıza geldi. Tövbe edip yeniden Allah’ın kitabına sarıldınız. Kendinizi düzeltmeniz için gereken dersleri alınca da düşmanlarınıza üstün gelmenizi sağladık. Onlara karşı size tekrar galibiyet ve zafer verdik. Servet ve oğullar verip ekonomik, toplumsal, siyasi ve askerî bakımından gücünüzü arttırdık. Genç ve dinamik bir nüfusla sayınızı daha da çoğalttık ve eskisinden daha güçlü kıldık.

⁷Ayrıca şu temel kuralı bir kez daha hatırlattık. Eğer başınıza gelen bunca musibetten sonra, Allah adına yapılmakta olan davete uyar ve O’nun ahlakı ile ahlaklanıp iyilik ederseniz, aslında kendinize iyilik etmiş olursunuz. Yani Allah’ın emirlerine uygun hareket ederseniz, bunun güzel sonuçlarını görürsünüz. Yok eğer biz bildiğimizi yapıp kendi nizam ve ahlakımızı kendimiz oluşturacağız diyerek, Rabbinize isyan edip başkaldırır ve kötülük ederseniz ikinci uyarının da vaktini çabuk getirip yine kendinize kötülük etmiş olursunuz. Yani O’nun emirlerine karşı gelirseniz, bu isyankarlığın da bedelini ödersiniz. Kötülüğü, iyiliğe tercih etmeniz, Allah’ın ikinci vaadine davetiye çıkarır. Nitekim siz bu uyarıyı da dikkate almadığınız için, ikinci vaadin gerçekleşme zamanı gelince, acınız yüzlerinize yansısın da yüzünüz kararsın diye, şeref ve itibarınız, düşmanlarınız tarafından ayaklar altına alındı. Daha önce Babil kralı Buhtunnasr zamanında Süleyman Mâbedi’ne yani Mescid-i Aksa’ya girdikleri gibi yine girsinler ve tüm kutsal değerlerinizi çiğneyerek ellerine geçirdikleri her şeyi büsbütün tahrip etsinler diye, başınıza Romalı Titus ve orduları gibi güçlü ve acımasız düşmanları musallat kıldık.

⁸Ey Yahudiler! Geçmişte olanlar geçmişte kaldı. Fakat her şeye rağmen, yine de tövbe edip kurtulmak için geç kalmış sayılmazsınız. Tarihte yaşananlardan gereken dersleri çıkarıp, tevbe ederek küfür ve zulmü terk eder ve Rabbinizin davetine yönelirseniz, umulur ki Rabbiniz size merhamet eder ve rahmetiyle muamele eder. Fakat siz yine bildiğinizi yapmaya kalkıp, fesatçılığa zulüm ve bozgunculuğa dönerseniz, biz de merhamet vaadimizden vazgeçip, azap etmeye geri döneriz ve yine cezalandırırız. Şunu unutmayın ki Biz, cehennemi Allah’tan gelen gerçekleri örtbas eden kâfirler için, olan ebedi bir zindan kılmışızdır. Kaldı ki ilahi emirlere uymayan ve peygamberleri inkâr edenlerin sonunda varacakları yer cehennemdir. Fakat bu zindandan kurtuluş yolunu da size göstermekteyiz.

⁹Hiç şüphesiz ki gönderilmekte olan bu Kur’an, dileyeni ve onunla amel edenleri her konuda en güzel ve en isabetli olan dosdoğru yola iletir. Ve Kuranın gösterdiği yolda yürüyerek imanlarına yaraşır güzellikte iyi ve dürüst davranışlarda bulunup, salih ameller işleyen müminlere hem dünyada hem de ahirette büyük bir mükâfat olduğunu müjdeler. Kur’an’a inanır, yasalarımıza uyarak yaşarsanız mükâfatla müjdelenirsiniz.

¹⁰Bu müjdelere kulak tıkayan ve dünya hayatında yaptıklarının karşılığını, ahirette göreceklerine inanmayanlara gelince. Onlar için de çok dehşetli bir azap hazırladığımızı haber verir ve onları uyarırız.

¹¹Hal böyle iken insan bazen dua ederken hayrı istediği gibi kendisi için iyi mi olur, kötü mü olur bilmeden dünyasına ve ahiretine zarar verecek kötülüğü de ister. Çünkü kafir insan pek acelecidir, çabucak karar verir. Haberi verilen azabı, “Şimdiden getir de görelim.” Diyerek, iyi bir şey ister gibi kötülükleri de ister. Bu yüzden o acıklı azâbı hiç hesaba katmadan, felâketle sonuçlanacak dileklerde bulunur. Kötülükle karşılaşacağını bildiği hâlde, kendisine hâkim olamayıp Rabb’ine isyan eder. İşte bu yüzden dünyayı ahirete tercih eder ve cenneti dünyada yaşamak ister.

¹²Allah’a ortak koşan müşrikler, Allah’ın kendilerine verdiği nimetleri bilmezler mi? Baksanıza, Biz, geceyi ve gündüzü birbirinden farklı yarattık. Onları kudretimizi gözler önüne seren apaçık birer alamet ve ibretli delil kıldık. Ayı, karanlığı ve yıldızları gecenin işareti, Güneş ve aydınlığı ise gündüzün işareti yaptık. Kurduğumuz nizam ve ona uygun yasa gereği her yeni günün başlangıcında, gecenin alâmeti olan karanlığı kaldırıp ayı görünmez kılıyoruz. Yerine ise gündüzün işareti olan güneşi meydana çıkartıp gündüzü aydınlık yapıyoruz. Böylece, Rabbinizin nimetlerinden payınıza düşeni arayıp çalışarak geçiminizi sağlayabilirsiniz. Ayrıca geçip giden yılların sayısını, vakitleri ve takvim hesabını bilebilirsiniz. Nasıl ki gündüzün ardından gece gelmekte ise dünya hayatının ardından âhiret hayatı onu takip etmektedir. İşte biz, bu gerçekleri anlamanız için, insanı hakikate ulaştıracak her şeyi açık açık misallerle anlattık.

¹³Her insanın cennet veya cehennemle noktalanan kaderini, kendi çabasına, özgür seçimine ve kararına bıraktık. Dolayısıyla her insanın sorumluluğunu kendi omuzlarına yükledik. İnsanın yaptığı her amel, kendi nefsine aittir ve yaptıklarından dolayı da hesabını bizzat kendisi verir. Kıyamet günü, insanın karşısına dünyadayken yapmış olduğu her şeyin en ince ayrıntılarına kadar bir bir kaydedildiği sicilini, boynuna asarız ve apaçık yazılmış bir kitap olarak önüne koyarız. Herkes ne yapmışsa, hepsini o kitapta yazılmış bulacaktır.

¹⁴O Gün size, İşte amel defteriniz! Artık başka şahide gerek yok. Tercih ve eylemlerinle yazmış olduğun amel kitabını ve sicilini oku, yaşadıklarını da seyret bakalım. Çünkü bugün kendi hesabını kendin görecek durumdasın. O gün kendi hesabı sormaya kendi nefsin yeter diyeceğiz. Huzurumuzda hayat kitabınıza karşı tek şey söyleyemez, şaşkınlıktan donup kalırsınız. Çünkü dünyada yaşadığınız hayatın her anı kitabınıza yazılmıştır.

¹⁵Her kim Allah’ın daveti olan hayat nizamını yaşamak uğrunda elinden gelen çabayı gösterip vahyin rehberliğinde hidayet iman ve itaat yolunu seçerse ve yasalarımıza uyarak yaşarsa, bunu ancak kendi iyiliği için yapmış olur. Kim de kötülüğü, inkârı tercih ederek bu tercihi sonucu, Allah’ın davetinden yüz çevirip doğruluktan saparsa, yasalarımıza meydan okuyarak insanların çıkardıkları yasalara göre yaşarsa, kendi zararına sapmış ve kendisine en büyük kötülüğü yapmış olur. Dolayısıyla hiçbir kimse, başkasının suçunu ve günah yükünü üslenmez ve başkasının cezasını da ortadan kaldıramaz. Evlat babanın, torun dedenin günahından sorumlu tutulamaz. Biz uyarıcı olarak insanlara varlık gayelerini hatırlatan bir peygamber veya onun mesajını taşıyan bir davetçi göndermeden, günahları sebebiyle bir topluma ya da bir kimseye azap etmeyiz. Ayetlerimizle nelerin suç olduğunu, nelerin suç olmadığını açıklar ona göre sorumlu tutarız.

¹⁶Allah’ın âyetleri ile uyarılmalarına rağmen, bundan yüz çevirerek yaşamakta ısrar eden ve uyarılardan ders almayan bir ülkeyi, helâk etmek istediğimizde süreç şöyle işler. Helak etmeden önce o ülkenin zenginlik sebebiyle şımarmış elebaşlarını, elçilerimiz vasıtasıyla uyarırız ve doğru yolda yaşamaya davet edip iyiliği emrederiz. Buna rağmen onlar orada azgınlıklarına devam edip kötülük işlemeye ve günahkarca yaşamaya devam ederlerse ve halk da onları desteklerse, azap o ülkeye müstahak olur. Biz de orayı zayıf bırakılan halklarını bilinçlendirerek, vakti saati geldiğinde darmadağın ederiz. Yoksul bırakılan ve hakları elinden alınan insanlar; suç işleyen zenginlerin düzenlerini başlarına geçirir.

¹⁷Bu konuda açın tarih kitaplarını bakın. Nuh’tan sonraki nesillerden Âd, Semûd ve Lût gibi nicelerini bu sebepten helâk ettik. Tüm kullarının yaşadıklarından ve günahlarından haberdar olan ve her yaptığını gören Rabbin gibisi yoktur ve yeterlidir.

¹⁸Her kim tarihte yaşananlardan ders almayarak âhireti gözden çıkarıp ta dünya hayatının mutluluğunu ve şan şöhret peşinde koşarak, sadece geçici olan nimetleri isterse, bunlardan istediğimiz kimseye gerek gördüğümüz kadarını dünyada hemen veririz. Fakat sonra da onu, dünyalık nimetlerle şımarıp dünyayı ahirete tercih ettiği için, kınanmış ve Allah’ın rahmetinden mahrum bırakılmış biri olarak gireceği cehenneme sokarız. Verdiğimiz zenginlikleri; insanların aleyhine kullanıyor, insanların haklarını çalıyor ve haksızlıkla zulüm yapıyorsanız cehennemle cezalandırırız. Çünkü yasamız gereği verdiğimiz zenginlikte insanların hakları vardır.

¹⁹Kim de ahireti ve cennet hayatının güzelliklerini ister ve bir mümin olarak onu kazanmak için, Allah merkezli bir hayatı yaşamak uğrunda yasalarımıza göre gereği gibi çalışıp çaba gösterirse işte bunların gayretlerinin karşılığı tam olarak verilir. Böylesi seçkin kişiler Allah katında en güzel ödüle kavuşacaktır. Dünya için çalışanlara dünyalıkları verilirken, âhiret için çalışanlar da dünya nimetlerinden mahrum kalacak zannedilmesin.

²⁰Biz imtihan dünyasının bir gereği olarak bu dünyayı isteyenlere de âhiret hayatına talip olanlara da ayırım yapmayız. Herkese Rabbinin nimetlerinden ve ihsanından veririz. Çünkü Rabbinin lütfu ve nimetleri asla kullarından kısıtlanmış değildir, hepinize yeter. Fakat ahirete gelince kâfirler cennetten mahrum edilir.

²¹Ey Peygamber! Bak ve üzerinde düşün. Biz dünyada insanların bir kısmını mal, mülk güç, zekâ ve kabiliyetleri bakımından, diğer bir kısmına göre daha çok verip nasıl da üstün kıldık. Fakat bu gelip geçici nîmetleri elde etme uğruna âhireti terk etmeyin. Unutmayın ki bu bir imtihandır ve üstünlük vesilesi olan şeylerin hiçbiri asıl gaye değildir. Ahiret ise bu imtihanı kazananlar için zenginlik ve sahip olunacak makam bakımından, dünyada ne varsa hepsinden çok daha yüce ve fazilet bakımından da çok daha üstündür. Ve kalıcı olup asıl değerli olan da budur.

²²Ey insanoğlu! Sakın kısacık dünya hayatının geçici metalarına aldanıp da malı, mülkü, şanı, şöhreti için Allah ile birlikte başkalarını da ilâhlar edinme. Sakın bazı varlıkları şefaatçi kabul edip onları Allah’a ortak koşma. İslam’a aykırı olarak; kendisine sığınılan, hükmü uygulanan ve rızası aranan kimselerin ve sistemlerin peşine düşme. Sakın bize karşı gelip insanları yönetmek için yasa yapanların yasalarına uyma! Eğer insanların yasalarına uyarsan onları ilahlaştırırsın. Allah’tan başka hiç kimsenin insanları yönetmek için yasa yapma hakkı yoktur. Böyle yapanlardan uzak dur. Aksi takdirde mahşer gününde kınanmış ve yüzüne bakılmaz bir halde perişan olur ve ilahi cezaya maruz kalırsın. Sonra da kendi başına yapayalnız ve yardımcısız olarak cehennemin köşesine atılıp, terkedilmiş olarak kalırsın. Zira senin Rabbin, sizleri hidayet üzere yaşamanız için yaratmıştır.

²³Çünkü Rabbin, şunları kesin bir şekilde emretti. Sadece Allah’a itaat edip kulluk edin. Ana-babanıza da iyi davranın. Onlardan biri veya her ikisi sana sığınır da senin yanında yaşlanırsa, onlara karşı son derece saygılı davran, hizmet ve hürmette kusur etmeyin. Değil kötü bir söz söylemek onlara «öf!» bile demeyin. Hele onları sakın azarlamayın. Tam tersine ikisine de daima gönül okşayıcı tatlı ve güzel sözler söyleyin.

²⁴Yine onlara alçak gönüllü olun, ikisine de şefkat ve merhametle kol kanat gerin ve deyin ki: «Rabbim! Küçüklüğümde onlar beni nasıl sevgiyle besleyip yetiştirmişlerse, sen de onlara öyle merhamet ve şefkatinle muamele et diyerek onlar için dua edin.

²⁵Ey insanlar, bu öğütlere içtenlikle uyun. Unutmayın ki Rabbiniz sizin anne-babalarınız hakkında olsun, başka meselelerde olsun kalplerinizdekini, içinizden geçenleri, neler düşünüp neler tasarladığınızı ve neler hissettiğinizi sizden çok iyi bilmektedir. Geçmişte, belki anne-babanıza karşı içinizden kötü şeyler geçirmiş olabilirsiniz, hatta onları üzen ve kıran şeyler de yapmış olabilirsiniz. Geçmiş hayatınız günahlarla dolu olsa bile, eğer siz salih ameller işleyerek dürüst ve iyi kişilerden olursanız, şunu iyi bilin ki Allah, kötülükten şirkten ve küfürden yüz çevirerek yaptığı yanlışları bir daha tekrarlamayacağına samimiyetle tövbe edip, yürekten Allah’ın davetine yönelenleri, son derece bağışlayıcıdır.

²⁶Bir de akrabandan olanların, haklarını gözetin. Yolda kalmışlara, yoksula gerek para gerekse mal olarak haklarını verip yardımınızı esirgemeyin. Ayrıca müşrikler gibi, elindeki imkânları gereksiz ve Allah’ın yasakladığı gayr-i meşru yerlere harcama yapmayın. Kendiniz ve ailenizi başkalarına muhtaç bırakacak şekilde lüks ve gösteriş için malınızı dağıtarak, saçıp savurmayın.

²⁷Zira Allah israf edenleri sevmez. İşte böylesine malını boş yere saçıp savuranlar, şeytanın kardeşleri ve dostlarıdırlar. Bilin ki şeytan Rabbine karşı pek nankördür. Allah’ın verdiği serveti ve imkânları haram yollarda harcayanlar da Rablerine karşı nankörlük etmiş olurlar.

²⁸Eğer senin de elinin darda ve zorda olmasından dolayı, rızasını gözeterek Rabbinden gelecek bir rahmet bir yardım bekliyorsan ve şimdilik muhtaç olanlara el uzatıp yardım edemiyorsan, dolayısıyla da onlarla ilgilenemeyip yüzlerine bakamıyorsan, hiç olmazsa onlara gönül alıcı güzel sözler söyle,

²⁹Harcamalarında ve başkalarına yardım hususunda ne eli sıkı bir cimri ol ne de malını saçıp savur. Gereksiz yere har vurup harman savurarak ölçüsüzce harcamaktan da uzak dur. Şayet böyle yapmaz, bu sınırlara uymazsan, sonra savurganlığın ve kaybettiklerin nedeniyle pişman olup üzülürsün. Cimriliğin nedeniyle de kıvranır ve kınanıp durursun.

³⁰Unutmayın ki herkese en uygun şekilde rızık veren Allah ‘tır. Rabbin imtihan dünyasının bir gereği olarak rızkı tercih ettiği kişi için bol verir, tercih ettiği kişi için de ölçülü vererek kısar. Dolayısıyla, sahip olduğu nimetlerden dolayı hiç kimsenin bir başkasına üstünlük taslamaya hakkı yoktur. Şüphesiz ki O, kullarından haberdardır, bunları nasıl kullandıklarını kime ne için ne kadar vereceğini ve bundaki hikmeti çok iyi bilip görendir. O hâlde, rızık kazanma kaygısıyla başkalarının hakkına göz dikmeyin.

³¹Yoksulluk ve geçim endişesi ile anne karnından itibaren sakın çocuklarınızı öldürmeyin. Ne kız çocuklarını diri diri toprağa gömen eski Arap putperestleri gibi, ne de başka yollarla çocuklarınıza kıymayın! Bu çocuklar sizin rızkınıza ortak olacaklar diye korkmayın; Çünkü onların da sizin de rızkınızı veren Biziz. Sizler iyi niyetle, doğru yollardan rızk temin etmek için çalıştıkça, Rabbiniz size rızklarınızı verecektir. Bilin ki onları hem dünyaya geldikten sonra hem de ana rahminde öldürmek, gerçekten çok büyük bir suçtur ve cezası cehennemdir.

³²Çocukları ana rahminde öldürmeye götüren sebeplerden biri de zinadır. İster evli ister bekar olun, evlilik dışı gayri meşrû cinsel ilişkilerden uzak durun Sakın zinaya da yaklaşmayın ve zinaya sebep olacak şeylerden de uzak durun. Evliliği kolaylaştırarak gençleri buna özendirin. Böylece, zinaya götüren bütün yoları kapayın. Zira o, aile kurumuna büyük zarar veren çok çirkin ve yüz kızartıcı bir hayasızlıktır ve sizi uçuruma sürükleyen çok kötü bir yoldur. Aynı zamanda büyük bir ahlâksızlıktır.

³³Nefsi müdafaa, kısas ve savaş hali gibi haklı bir sebep olmadıkça, Allah’ın dokunulmaz ve kutsal kıldığı cana kıymayın. Bir kimse haksız yere öldürülürse, onun meşrû mirasçısına veya velisine, hakkını alması için kısas konusunda yetki verdik. Katilin kısas edilerek öldürülmesini isteme veya kendilerine kan diyetinin ödenmesi konusunda hukuki bir yetki tanımışızdır; Ancak bu veli de kısasta hukukun kendisine verdiği haddi aşıp işi kan davasına dökerek ileri gitmesin ve belirtilen cezanın dışına çıkmasın. Hak arıyoruz derken haksızlığa düşmesin. Zaten kendisine bu yasal yetki verilmekle, o gereken yardımı ve alacağını almıştır.

³⁴Yetimlerinizin mallarını haksızlıkla yemeyin. Himâyeniz altında bulunan yetimin malına, yetişkinlik çağına gelip rüştüne yani akli ve bedeni olgunluğa erinceye kadar, ancak o malı koruyup bereketlendirip arttırma, artan malı gelecekte yetime geri verme gibi onun adına değerlendirmek için en âdil ve en güzel şekilde yaklaşın. Onlara ait malı, yatırıma dönüştürüp, onlar adına değerlendirebilirsiniz. Fakat gerekli yaş ve olgunluğa ulaştıklarında, onlara mallarını geri vermek zorundasınız. Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü verilen söz, sözün sahibine arkasında durmak gibi bir sorumluluk yükler. Verdiğiniz her sözden, hesap gününde mutlaka sorguya çekileceksiniz.

³⁵Sosyal hayatta insanları değerlendirirken, ticaret, hukuk ahlâk gibi konularda veya yaptığınız alışverişlerinizde bir şey ölçtüğünüz zaman ölçüyü tam yapın ve tarttıklarınızı doğru terazi ile tartın. Alışverişlerinizde dürüstlükten ayrılmayın ve ticaretinize hile karıştırmayın. Yiyecek ve içeceklere haram şeyler katmayın, Hayatınızın her alanında, doğruluk ve adâleti kendinize temel ilke edinin. Bu, hem toplumdaki karşılıklı güven ortamının devamı için daha iyidir hem de ticaretinizin neticesi bakımından daha güzeldir. Böyle yaparak biraz daha az kazanacak olsanız bile, biliniz ki kazançlı olan davranış budur. Çünkü adalet ve dürüstlüğün egemen olduğu bir toplum, dünyada güven ve huzuru, âhirette de cennet nimetlerini elde eder.

³⁶Hakkında yeterli ve kesin bilgi sahibi olmadığın ve doğruluğunu tam olarak araştırmadığın bir şeyin ardına düşüp körü körüne karar verme. Ne olursa olsun, sağlam ve inandırıcı delillere dayanmadan, zandan yola çıkarak hiçbir konuda ve hiç kimse hakkında kesin yargıda bulunma, hiç kimseyi asılsız söylentilere dayanarak suçlama. Çünkü kulak, göz gönül gibi bilgiyi toplayan, işleyen ve karara bağlayan azaların hepsi de verdiğin karardan sorumludur ve kıyamette yaptıklarından hesaba çekilecektir.

³⁷Allah’ın sana bahşettiği güç, servet, makam zenginlik gibi nimetlere güvenip de kibirle böbürlenerek yeryüzünde dolaşma. Çünkü sen aslında o kadar âciz bir varlıksın ki böyle yaparak ne yeri yarabilirsin ne de dağlarla ululuk yarışına girip de boyun dağlara ulaşabilir. Kendini ne kadar büyük görürsen gör gücün bilgin, kabiliyetlerin sınırlıdır.

³⁸Ey insan! Yirmi ikinci âyetten itibaren bütün bu yasaklanan davranışların hepsi, Rabbinin nezdinde çirkin ve hoş karşılanmayan şeylerdir.

³⁹İşte bunlar, vahyin rehberliğinde doğru bir hayat yaşaman için Rabbinin sana vahyettiği hikmetler ve uyulması gereken emirlerdir. Bir defa daha hatırlatmak gerekirse, sakın Allah ile birlikte başka ilâhlar edinme ve bazı varlıkları şefaatçi kabul etme. Şunu da bil ki Rabbinden başka insanları yönetmek için yasa koyanlar; hakları olmadan ilahlık iddia etmişlerdir. Eğer onlara uyarak Allah’a şirk koşarsan aksi takdirde kınanmış ve Allah’ın rahmetinden kovulmuş olarak yüzüne bakılmaz bir halde cehenneme atılırsın.

⁴⁰Ey müşrikler! Sizler kız çocuklarına sahip olmaktan utanç duyuyorsunuz, ama meleklerin Allah’ın kızları olduğunu iddia ediyorsunuz. Demek Rabbiniz, erkek çocukları size layık gördü ve yüceltti kendisi de meleklerden kız çocuklar edindi öyle mi? Ne söylediğinizin farkında mısınız? Nasıl olur da Allah’ın sizlere erkek çocuklar bahşedip kendisinin, erkek çocuğundan aşağı gördüğünüz kız çocuklar edindiğini düşünürsünüz? Gerçekten, utanmadan ve hiçbir bilgi ya da delile dayanmadan Melekler Allah’ın kızlarıdır diyorsunuz ya. Bunun sonuçları çok ağır olacak. Siz büyük ve dehşet verici bir söz söylüyorsunuz.

⁴¹Biz, onların akıllarını başlarına toplamaları ve düşünüp ders almaları için, tevhide dair bütün delilleri bu Kur’an’da türlü şekillerde tekrar ettik. Fakat bu öğütler, onların nefretini, isyanlarını daha da artırmaktan ve onları doğru yoldan iyice uzaklaştırmaktan başka bir sonuç sağlamadı. Erkeği de kadını da yaratanın Allah olduğunu, O’nun her tür eksiklikten münezzeh olduğunu ve asla çocuk edinmediğini apaçık bildirmişken, erkek çocukları kendilerinin, melekleri de Allah’ın kızları kabul etmeleri, müşriklerin Allah’ı layıkıyla tanımadıklarından ve tanımak istemediklerinden başka bir şey değildir.

⁴²Ey Peygamber! de ki: Eğer söyledikleri gibi Allah ile birlikte başka ilâhlar da bulunsaydı, o takdirde bu ilâhlar, Arş’ın sahibi Allah’a ulaşmak, O’na galip gelebilmek ve kâinat üzerinde hakimiyet kurmak için çareler arayacaklardı. Ve her biri kendine göre yasalar koymaya kalkıp kargaşa çıkarırlardı. Nitekim Haman böyle yapmadı mı? Kule yaptırıp Allah ile savaşmak istemedi mi? Allah’ın O’na ne yaptığını görmediniz mi? Allah O’nu şımarıklığından, yaptığı haksızlıklardan dolayı yok etti.

⁴³Halbuki yönetimin ve egemenliğin tek sahibi olan Allah, onların düşündükleri söyledikleri iddialardan, şirkin her şeklinden ve her türünden uzaktır; çok yücedir ve son derece büyük olandır.

⁴⁴Yedi kat gök, yer ve bunların içinde bulunanlar, Allah’ın sınırsız ilminin, kudretinin ve yüceliğinin delillerindendir. Hepsi de yaratılış sebeplerine uygun, varlıklarını devam ettirdiklerini apaçık gösterir ve her türlü eksikten tenzih ederek O’nu tesbih eder. Bütün mahlukat O’nun hükümranlığında olup O’na kulluk eder. Evrende O’nu hamd ve övgü ile tesbih etmeyen ve yüceliğine işaret etmeyen hiçbir şey yoktur. O’nun verdiği vazifeyi icra eder. Ne var ki siz, onların Allah’ı anışlarını ve ne yaptıklarını anlayamazsınız. Gel gör ki; ağaçlar, taşlar, kuşlar Rabb’ini tesbih ederken, insanoğlu O’na başkaldırıyor! Eğer bu isyankârlar, hâlâ Allah’ın nimetlerinden yararlanıyor ve derhal cezaya çarptırılmıyorlarsa, bunun bir tek sebebi var. Çünkü O, kullarına karşı onları hemen cezalandırmayıp, mühlet veren, kusurlarına karşı çok müsamahalı olan halimdir. Merhametli ve yanlışından doğruya döneni de bağışlayıcıdır.

⁴⁵Ey Resulüm. Biz, Kur’an okuduğun zaman, inatla direnen ve seninle ahirete inanmayan müşrik ve kâfirlerin arasına gizli ve sanki gözle görünmeyen manevi bir perde çekeriz. O perde hakkı anlamaya niyetli olmadıkları ve inkârda ısrar ettikleri için, Kur’an’ı anlamalarına âdeta engel olur.

⁴⁶Ayrıca, Kur’an’ı anlamamaları için kalplerine bir perde geçirir ve kulaklarına da işitmelerine engel olacak sanki manevi ağırlıklar koyarız. Sen ne zaman onları Allah’ın yoluna davet etsen, ne zaman Kur’an okuduğunda Rabbinden bir tek ilah olarak söz etsen, çok rahatsız olurlar. Müşriklerin ileri gelenleri, tevhitten bahsettiğinde halkın ilahlarını terk edeceğini ve buna bağlı olarak da şeytani düzenlerinin yıkılacağını bildiklerinden canları sıkılmış bir vaziyette, arkalarını dönüp giderler.

⁴⁷Biz, onların seni dinler gibi gözüktüklerini ve dinlerken de ne maksatla dinlediklerini çok iyi biliriz. Güya açığını yakalayıp sana karşı koz olarak kullanmak için, seni Kur’an okurken gizli gizli dinlerler. Aslında sana karşı gizli bir hayranlık besleyen o zalimler, kendi aralarında fısıldaşırlarken Kur’an’dan etkilenen insanlara: «Siz, eğer onun söylediklerine uyarsanız, sözleriyle insanları etkileyen büyülenmiş bir adama uymuş olursunuz» dediklerine de şahidiz. Sana “büyülenmiş” diyorlardı; çünkü okuduğun Kur’an’dan etkileniyor, vicdanları sarsıp derinden etkileyen bu sözlerin beşer kaynaklı olamayacağını hissediyorlardı.

⁴⁸Resulüm şu zalimlerin sana yakıştırdıkları kötü sıfatlara bir baksana. Halkı senden uzaklaştırmak için senin hakkında bazen bir sihirbaz ya da bazen bir şair ve mecnun gibi ne tuhaf ve anlamsız benzetmeler yaptılar. Bu yüzden, öyle bir saptılar ki, artık gerçeklerden kopuk ve bu çirkin yakıştırmalarından dolayı kendilerini hidayete ulaştıracak doğru yolu asla bulamazlar.

⁴⁹Ayrıca bu benzetmelerinin yanında bir de onlar ahireti inkârlarına güya gerekçe olarak dediler ki: Sahi biz, bir kemik yığını ve toz toprak hâline geldikten sonra, ete kemiğe bürünüp yeniden mi diriltileceğiz, bu olacak şey mi diye alay ediyorlar.

⁵⁰Sen de onlara de ki: “ Değil bir kemik yığını ya da ufalanmış toprak. Öldükten sonra ister çürüyüp gidin ister taş veya demir gibi en sert şey ne ise ona dönüşmüş olun.

⁵¹Ya da diriltilmesi imkânsız gibi görünen aklınıza getirebildiğiniz ne varsa ona dönüşen bir varlık olun. Mutlaka tekrar diriltilecek ve hesaba çekileceksiniz. Bu durumda onlar sana: “Bizi kim yeniden diriltip eski halimize döndürebilir?” diye soracaklardır. Onlara de ki: “ Sizi ilk defa yaratan kimse, O’nun tarafından tekrar diriltileceksiniz ” diye cevap ver.” Bu kez müşrikler yine inanmayacak ve sana alaycı bir tavırla başlarını sallayıp: “Bu diriliş ne zaman gerçekleşecek?” diyecekler. Sen de onların bu alaycı tavırlarına aldırma ve de ki: “ Kim bilir, ilahi azaba uğrayacağınız gün belki de çok yakındır.”

⁵²Rabbiniz olan Allah sizi yargılanmak üzere huzuruna çağıracağı gün, siz de bu gerçek karşısında dünya hayatınızı boş, anlamsız, şeylerle oyalanarak geçirdiğinizi anlayıp hiç itiraz etmeden, O’na hamd ederek çağrısına uyacaksınız ve kabirlerinizde de pek az bir süre kaldığınızı, dünya hayatının ne kadar kısa ve geçici olduğunu anlayacaksınız.

⁵³Ey Peygamber! İman etmeyenleri, doğru yola davet eden mü’min kullarıma söyle: “ Doğru olanı yaşamaya çağırmak için inancı ne olursa olsun insanlarla konuşurken gönül incitmeden, kaba ve kırıcı olmadan imana davet etsinler. Daima en güzel en etkileyici bir şekilde konuşup tartışsınlar ve doğruluğu kanıtlanmış bilgiyi söylesinler. Şeytana fırsat vermesinler. Çünkü şeytan müminlerle müşrikleri birbirlerine karşı kışkırtarak en ufak şeylerden bile aralarını bozmak ister. Aralarından adaleti kaldırıp haksızlık yaptırır. Siz bu fırsatı ona vermeyin. Gerçekten şeytan, insan için apaçık ve çok yaman bir düşmandır.

⁵⁴O iman etmeyenlere söyleyeceğiniz en güzel söz şudur: Rabbiniz niyetlerinizle, söylediklerinizle, yaptıklarınızla sizin Allah katındaki derecenizi ve kimin neye layık olduğunu elbette en iyi bilendir. Allah ikramına ve rahmetine layık görürse, tövbeniz sebebiyle günahlarınızı bağışlayıp size merhamet eder ki bu, O’nun lütfudur. Ve dilerse ısrarla hakkı inkâr ettiğiniz için günahlarınız sebebiyle ve adaletinin gereği olarak da hak edeni cezalandırır. O hâlde size düşen, kimin cennetlik, kimin cehennemlik olduğunu belirlemek değil, hakîkati olanca açıklığıyla tebliğ etmektir. Ey Muhammed, Biz seni onların üzerine ‘sığınılacak bir koruyucu, insanların akıbeti konusunda hüküm verici ya da daveti zorla kabul ettirici bir vekil olarak göndermedik. Onun için seni kurtarıcı gibi görenlere; “Benim elimde bir şey yok. Cezalandıracak olan da af edecek olan da sadece Rabbimdir” de.

⁵⁵Ey Peygamber! Rabbin göklerde ve yerde kim ve ne varsa, hepsini her yönüyle en iyi tanıyıp bilendir. Yarattıklarından kimin neye layık olduğunu da en doğru olarak O bilir. Andolsun biz peygamberlerden her birine, diğerinden farklı özellikte kabiliyet ve üstünlük verdik. Kimilerini görsel mucizelerle, kimilerini de hikmet dolu kitaplarla destekleyip yücelttik. Tıpkı Davud’a da rahmetimizin bir belirtisi olarak, hükümdarlıkla birlikte hikmet yüklü Zebur’u verdiğimiz gibi. Kimi iktidar sahibi olup hükümdar oldu. Kimi de öldürüldü. Her Nebi’nin hastalık sürgün gibi başına gelenlere karşı sabrı, mücadelesi, azmi başkaydı. Her Nebi’nin samimiyetle yaptıkları katımızda değer kazanmıştır. Nebilerin hangi açıdan üstün olduklarını sadece Rabbin bilir.

⁵⁶Ey Resûlüm! Kur’an ile yapılan davetten yüz çevirenlere ve Allah’tan başka bir makama el açıp yücelterek Allah’a ortak koşanlara de ki: “ Allah’ı ilâh edinmekle birlikte Allah’la aranızda şefaatçi olacaklarını zannedip Allah ile aranıza girdiğini iddia ettiklerinizi, sıkıntıya düştüğünüz zaman yakın sayıp da Allah yerine onlardan yardım dilendiklerinizi, yardıma çağırın ve yalvarın yalvarabildiğiniz kadar. Çağırın da duanıza cevap verebilecekler miymiş görün. Göreceksiniz ki onlar sizden ne bir sıkıntıyı ne de sorunlarınızı giderebilirler ne de yararınıza olacak şekilde değiştirebilirler.” Kendilerine ilahlık yakıştırdıklarınızın başınıza gelecek bir zararı önlemeye güçlerinin yetmediğini görmüyor ve düşünemiyor musunuz?

⁵⁷Aslında onların yalvarıp yakardıkları ve aşırı yüceltip Allah’a şirk koştukları ilahlar da “Ne yapsam da O’na daha yakın olabilsem!” diye Rablerine yaklaşmak için, sürekli salih ameller üzerinden arayış içindedirler. Ve başları sıkışıp, dara düştüklerinde de Rableri olan Allah’a yalvarıp, dua ederek O’ndan yardım isterler. O’nun rahmetini umar ve azabından korkarlar. Gerçekten Rabbinin azabı, özellikle imanını şirkle kirletenler için çok korkunçtur. Ve bu azap, geçmişte olduğu gibi, gelecekte de zâlimleri hedef almaya devam edecektir.

⁵⁸Kıyâmet gelmeden önce gerçeği inkârda inatla direnen bir toplumu zulüm haksızlık ve ahlâksızlıkları sebebiyle ya helâk ederiz ya da deprem kıtlık, salgın hastalık ve sel gibi afetlerle veya savaşlarla şiddetli bir şekilde cezalandırırız. Şüphesiz Allah’ın bu değişmez hükmü, adı Levh-i Mahfuz olan Kitap’ta böyle yazılıdır.

⁵⁹Müşriklerin senden peygamberliğine delil olarak mucize istemelerine karşı, bizim mucize göndermeyişimizin sebebi, öncekilerin mucizelerimizi görmelerine rağmen yalanlamış ve daveti kabul etmemiş olmasıdır. Nitekim Semud’a Salih’in peygamberliğinin delili ve apaçık bir mucize olarak dişi deveyi vermiştik. Deveye zarar verecek olurlarsa Allah’ın azabına çarptırılmakla uyarıldıkları halde, onu hunharca öldürerek hem iman etmeyip zalim oldular hem de helâk oldular ve kendilerine yazık ettiler. O hâlde, inkârcılar ne kadar isteseler de artık onlar istedi diye böyle mucizeler göndermeyeceğiz. Oysa biz mucizeleri insanları zorla imana getirmek veya toplumları helâk etmek için değil, yanlış yolda giden insanları yalnızca âhiret azabından korkutmak, inkârcıları uyarmak ve onların hidayetlerine vesile olması için göndeririz.

⁶⁰Ey Peygamber! Hani sana peygamberliğin ilk yıllarında: “ Müşriklerin gereksiz istekleri sebebiyle üzülme. Muhakkak Rabbin kudreti, adaleti, ve sınırsız ilmiyle tüm insanları çepeçevre kuşatmıştır. Onların ne yaptıklarını hakkıyla bilmektedir ve onlara yetecek güçtedir. Kimsenin sana zarar vermesine müsaade etmeyecektir ” demiştik. Fakat kâfirler, bunu alay konusu yapmışlardı. Sana Miraç gecesi gösterdiğimiz muhteşem manzarayı ve Kur’an’da lanetlenen cehennemdeki zakkum ağacını da insanlar için ders alırlar mı diye bir imtihan ve uyarı vesilesi kıldık. Biz haddini aşıp inkâr ve alay edenleri uyarıyor ve onları yanlış yoldan dönmeleri için o azap ağacı ile korkutuyoruz. Fakat öylesine gaflete dalmışlar ki bu korkutma onlarda büyük bir azgınlıktan başka bir işe yaramıyor. Kur’an’da anlatılanlara da inanmamakta direnip, azdıkça azıyorlar. Nitekim müşrikler, Miraç olayını duyar duymaz inkâr etmişlerdi. Oysa Biz, gerçeğin bilgisini senin gibi doğru ve güvenilir bir insandan öğrenmeleri ve ondan ders alıp doğru yolu bulmaları için sana miraçta böyle mucizeler göstermiştik. Fakat onlar seninle alay ettiler.

⁶¹Ey müşrikler! Sizin, elçimiz karşısında sergilediğiniz bu inat ve kibir, tıpkı şeytanın Âdem karşısında sergilediği kibir gibidir. Hani Biz vaktiyle meleklere: “Adem’e hizmete hazır olup saygı gösterin ve üstünlüğünü kabul edin ” demiştik. Kibrine yenik düşen İblis dışında, meleklerin hepsi hürmet kastı ile secde etmişti. İblis bunu kabule yanaşmayıp kibirlendi, emre uymadı ve güya mazeret olarak Allah’a: “Ben bir çamur olarak yarattığına mı hizmet edip, saygı göstereceğim demişti ve Rabbine karşı isyan etmişti.

⁶²İblis devamla demişti ki: “Şu benden üstün tuttuğun insana bir baksana! Andolsun, eğer bana kıyamet gününe kadar süre tanırsan gör bak insanların sana karşı nasıl nankörlük yapacağını ispat edeceğim. İhlaslı olan çok azı dışında onların neslini peşime takıp azdırarak kendime bağlayacağım.” Allah dileseydi, İblis’i oracıkta yok ederek işini bitirebilirdi. Fakat sonsuz ilim ve hikmeti gereğince, insanoğlunun çetin bir sınavdan geçirerek, İblis’e istediği süreyi vermişti.

⁶³Bunun üzerine Allah da İblis’e dedi ki: “ Defol git huzurumdan. Sana kıyamete kadar süre verdim Onlardan kim peşine takılıp sana uyarsa, şüphesiz hepinizin cezası cehennem olacaktır. Böylece eksiksiz bir ceza olarak Allah’a nankörlük edip başkaldırmanızın ve işlediğiniz günahların karşılığını göreceksiniz.

⁶⁴Haydi bakalım. Eğer yapabiliyorsan onlardan gücünün yettiğini ayartabildiğini sesinle, vesvesenle ayart da görelim. Gerek atlı gerek yaya olarak bütün adamlarını seferber et. Yani gerek yazılı gerekse görsel bütün kitle iletişim araçlarını, hile ve tuzaklarını kullanarak bütün gücünle onların üzerine yürü. Mal benim, istediğim gibi harcarım” demelerini sağlayarak onların mallarına ve çocuklarına ortak ol. Sonra da Allah’a şirk koşmaya, günaha çağırıp onlara asılsız aldatıcı ve boş vaatlerde bulun.” Unutmayın şeytan bu! Onların akıllarını çelip aldatmaktan başka bir şey vaad etmez.

⁶⁵“ Ey İblis! Fakat şunu unutma ki, ne yaparsan yap benim yürekten iman edip, davetime sarılan, erdemli ve ihlâslı kullarımın üzerinde senin bir gücün ve vesveselerinin, yalan vaatlerinin hiçbir etkisi olamaz.” Gerçek anlamda sığındıklarında, onlara koruyucu ve tüm işlerine vekil olarak Rabbin yeter. Sana Rablerinin davetine icabet etmek istemeyenler uyarlar, sen ancak onları peşine takabilirsin. Öyleyse, ey insan! Ezelî düşmanını tanımalı ve onun sinsi tuzaklarına karşı uyanık olmalısın.

⁶⁶Ey insanlar! O halde size düşen, şeytana uymak değil, Rabbinize yönelmektir. Rabbiniz, göklerde ve yerde olduğu gibi, denizlerde de size nimetler lütfeder. Ve lütfundan rızık ve nasip arayasınız diye sizin için koyduğu yasalarla suya kaldırma kuvveti vererek gemileri denizde yüzdürür. Şüphesiz o size karşı çok şefkatli ve merhametlidir.

⁶⁷Bir düşünsenize! Siz denizde veya havada yolculuk esnasında bir tehlikeyle karşılaştığınızda sadece Allah’la baş başa kalırsınız. O’ndan başka medet umup yardıma çağırdıklarınızın hiçbiri yanınızda olmaz. Yalvarıp yakardığınız ne varsa aklınızdan kaybolup gider. Sizi sadece Allah’ın kurtarabileceğine inanırsınız. Allah’tan başka ilah edinip de yardım umduklarınızı hemen bir kenara atıp, unutursunuz ve sizi o tehlikeden kurtarması için sadece Allah’a dua ederek yalvarmaya başlarsınız. Ama Allah sizi sağ salim karaya çıkarıp kurtardığında, yaptığınız duaları ve tevhid üzere iman etmek için verdiğiniz sözleri unutup Allah’a şirk koşarsınız. Tekrar eski halinize dönüp Allah’a göre yaşanması gereken hayat nizamından yüz çevirirsiniz. Kendi ürettiğiniz ilahların yalan yanlış yasalarıyla hayatınıza devam edersiniz. Kendi ürettiğiniz ilahlara sımsıkı sarılır, ilahlarınızın hatırına Rabbinize karşı çıkar, yasalarını çiğnersiniz. Çünkü insanların pek çoğu nankördür ve çabuk küfre sapıcıdır. Gerçeklere karşı kör, sağır, dilsiz kesilirler.

⁶⁸Peki karaya çıkınca her şey bitiyor mu? O’nun sizi kendinizi güvende hissettiğiniz karada da bir depremle yerin dibine geçirmeyeceğinden veya üzerinize taş yağdırıp, ortalığı kasıp kavuran bir kasırga göndermeyeceğinden ve nankörlüğünüze karşılık sizi helak etmeyeceğinden emin misiniz? Sakın emîn olmayın. Allah, şirk koşmak suretiyle müstehak olduğunuz bu cezayı verecek olsa sizi O’ndan kim koruyabilir? Bilin ki Allah, böyle bir hüküm veya bir bela verirse, bunun karşısında hiç kimse duramaz ve sonra kendinize felaketten başka bir kurtarıcı ve koruyucu da bulamazsınız.

⁶⁹Yoksa O’nun sizi bir şekilde tekrar denize döndürmeyeceğinden ve üzerinize kırıp geçiren bir rüzgâr fırtınası gönderip nankörlüğünüz ve inkâr etmenize karşılık, sizi sulara gömüp boğmayacağından çok mu eminsiniz? Var mı bu konuda bir garantiniz? Sonra Bize karşı size arka çıkacak ve buna engel olabilecek bir kuvvet ve yardımcı da bulamazsınız. Öyleyse başınız rahata erince niçin Rabbinizden yüz çeviriyorsunuz?

⁷⁰Andolsun biz, insanoğlunu akıl ve irade vererek, diğer varlıklardan daha şerefli ve saygıya lâyık kılıp değerli ve hünerli bir varlık kıldık. Onlara yaratılış yasalarımızı keşfetme yetisi vererek, karada havada ve denizde ulaşımı kolaylaştıran vasıtalarla yolculuk yapma imkânı sağladık Temiz ve güzel şeylerle rızıklandırdık. Farklı özellikler bahşederek onları yarattıklarımızın çoğundan üstün kıldık. Buna rağmen inkâr edenler ayetlerimizi okuyup anlayarak öğüt aldılar mı? Elbette hayır! O hâlde, bütün bunlara rağmen, insanın Allah’tan başkalarına kulluk etmesi, nankörlük ve cehaletin doruk noktası değil midir? Ve böyle bir nankörlüğün cezası, Hesap Gününde hüsrana uğramaktan başka ne olabilir?

⁷¹Ama gün gelir bütün insanları, amel defterleri ve örnek alıp arkasından gittiği önderleriyle birlikte, yargılamak için huzurumuza çağırırız. Dünyada yaptıklarına bakılıp bu dünyada hakikate götüren bir önderin arkasından gidip te amel defteri sağ yanından verilen kimseler, kendilerine cenneti müjdeleyen bu defterlerini büyük bir sevinçle okur ve o büyük mahkemede hiç kimse en küçük bir haksızlığa uğratılmaz. Çünkü her insan, ancak ne yapmışsa onu görür.

⁷²Ancak bu dünya hayatında Allah’ın âyetlerinden yüz çevirip tevhid gerçeğini görmezden gelenler, ahirette de oranın güzelliklerini görmede kör olacak ve doğru yolu bulmada dünyadaki körlerden daha şaşkın olarak huzura çıkarılacaklardır.

⁷³Ey Peygamber! Mekkeli müşriklerin senin tevhit çağrına inatla karşı koyuyor olduklarını ve bu durumun seni ümitsizleştirdiğini, bu sebeple zaman zaman bazı isteklerini kabul ederek onları kendine yakınlaştırmayı düşündüğünü biliyoruz. Doğrusu, biz seni hak üzere sabit kılıp kararlılığını arttırmasaydık, onlar az kalsın, sana vahyettiğimiz âyetler dışında başka birtakım sözleri Kur’an’ın ayetleriymiş gibi uydurup, Allah adına insanlara okuman ve böylece de bize karşı iftira etmen için seni fitneye düşüreceklerdi. Şayet onların tevhid inancıyla bağdaşmayan tekliflerine olumlu cevap verip tuzaklarına düşseydin, o zaman seni kendilerine en yakın dost edineceklerdi.

⁷⁴Andolsun, eğer bu konuda seni uyarmamış ve imanını güçlendirip, desteklememiş olsaydık, belki birazcık da olsa onlara meyil gösterebilirdin. Onların süslü ve yumuşak sözlerine kanabilirdin. Bil ki onlar seni kendi düzenlerine çağırır. Sözlerinin Allah katında makbul olduğunu iddia ederler. Lâkin biz seni onların hilesinden koruyarak, onlara meyletmeye yaklaşmaktan bile muhafaza ettik.

⁷⁵Böyle bir tuzağa düşüp iyi niyetle olsa bile yanlış yapsaydın, o durumda kimse seni bu ilahi azaptan kurtaramazdı. Mutlaka sana dünya ve âhiret hayatın da çok ağır bir ceza verirdik. İşte o zaman bize karşı sana yardım edecek kimse de bulamazdın. Ama Allah’ın hidayet ve himayesiyle onlara zerre kadar taviz vermedin.

⁷⁶Seni tuzaklarına düşüremeyeceklerini anlayan müşrik ve kâfirler, bu defa da seni doğup büyüdüğün yurdundan çıkarmak için, her türlü eziyete başvuracak ve sürekli seni tedirgin edip dünyayı başına dar edeceklerdi. Fakat bilmiyorlar ki, sen Medîne’ye hicret ettikten sonra kendileri de Mekke’de fazla kalamayacaklar. Nitekim Peygamberi yurdundan çıkaranlar, hicretten iki yıl sonra Bedir savaşında yenilgiye uğradılar ve birçokları o savaşta öldürüldü. Sekiz yıl sonra da Mekke tamamen Müslümanların eline geçti.

⁷⁷Ey Resûlüm. Bu çile, sıkıntı ve hicret senden önce gönderdiğimiz peygamberler ve onları yurtlarından çıkaranlar için de uyguladığımız bir ilâhî kanundur. Nitekim, onları yurtlarından sürmek isteyenler ya helâk edilerek ya düşman istilasına uğrayarak ya da Peygamberin takipçileri tarafından yenilgiye uğratılarak cezalandırılmışlardı. İşte bu yüzden Bizim kanunumuzda, kıyâmete kadar zaman ve zemine göre bir değişiklik bulamazsın.

⁷⁸Güneşin zirveyi aşıp da doğudan batıya doğru yönelmesinden, gecenin kararmasına kadar öğle, ikindi, akşam ve yatsı gibi belli vakitlerde namaz kıl. Bir de doğu ufku boyunca dağılmış ışıkların bir araya toplandığı tan vaktinde sabah namazını ve şafak vakti Kur’an okumayı da sakın ihmal etme., Geceleyin yaptığın ibadet sabır ve kararlılığını arttıracak, sabah vakitlerinde yapacağın ibadet ise gönlünü ferahlatacak, sana dinginlik verecektir. Şüphesiz sabah namazı okunan Kur’an’a melekler de katılırlar. Fecirdeki yoğunlaşma gözle görülür ve kıyamet günü, o namazı kılan müminlere şahitlik ederler. Çünkü sabah namazı insanın algılamasının yüksek, manevi duygularının yoğun olduğu vaktin namazıdır.

⁷⁹Ey Peygamber! Mü’minlerin önderi olarak gecenin bir kısmında da uykundan uyanıp sana mahsus olmak üzere Kur’ân oku ve teheccüd namazı kıl. Sana özgün olarak sırf kendin için Rabbine yaklaş! Rabbinin huzurunda kendinle yüzleşerek, Rabbinden bağışlanma dile. Umulur ki Rabbin seni dünyada ve ahirette övgüye değer çok yüksek bir makama pek yakında eriştirecektir.

⁸⁰Ve dualarında Allah’a şöyle yakar: “Rabbim! Mademki beni Mekke’den çıkaracaklar; öyleyse beni Medine gibi erişeceğim her yere ve her işime doğrulukla hayırlısıyla erişmemi sağla. Çıkacağım Mekke’den ve diğer her yerden de senin rızana uygun bir doğrulukla ve hayırlısıyla çıkmamı nasip eyle. Bir ömür dürüst kalmanın, dürüst olmaktan daha zor olduğunu biliyorum. Ne olur, bana kendi katından zulme karşı mücadelede müminleri desteklemek için sağlam bir güç ve kuvvet ver, mücadelemde başarılı kıl.”

⁸¹Ve yine Kur’an’ın meydana getireceği devrimi şimdiden müjdeleyerek de ki: “ Ey müşrikler! Çabalarınız boşunadır, çok yakında tevhit inancı size galip gelecek, şirki silip süpürecektir. Artık Kur’an ve İslam ile mutlak ve değişmez gerçek olan hak geldi. Temelinde hakikat olmayan tüm batıl düşünceler ise yıkılıp gitti. Zaten türlü yalanlar üzere kurulmuş gerçek dışı bâtıl inançlar yok olup gitmeye ve er geç yıkılmaya mahkûmdur.” Hakkın karşısında hiçbir nizam doğruluk iddiasında bulunamaz ve karşısında tutunamaz. Hakk gelince bâtıl batacak, güneş doğunca karanlık kaybolacaktır. Çünkü beşerin icadı olan her sistem de beşer gibi çürüyüp gidecektir.

⁸²Biz bu Kuran’ı Allah’ın davetine iman edip, O’na karşı sorumluluklarını yerine getiren mü’minler için şifa ve rahmet kaynağı olarak indirdik. Böylece şirk, sapkınlık ve cehalet hastalıklarından şifa bulmanızı sağlarız. Diğer taraftan bu Kur’an, inatları yüzünden Allah’ın davetinden yüz çevirip kulaklarını tıkayan, varoluş gayesi dışında hareket eden nankör ve zalimlerin ise sadece zarar ve ziyanını artırır. Çünkü onlar buna iman etmemek ve içerisindeki emirleri yerine getirmemek suretiyle ilahi cezaya daha fazla müstehak olmaktadırlar.

⁸³Bilhassa o zalim insana bolca güç servet ve nimet verdiğimizde çoğu şükretmez, bunları kendisine kimin verdiğini unutur ve şımarıp azgınlaşır. Nankörlük ederek ayetlerimizden ve Allah’ı anmaktan yüz çevirip yan çizer. Fakat o müşrik insana bir sıkıntı, bir darlık geldiğinde ise bunun bir imtihân olduğunu düşünmez. Sabır ve tevekkül göstermek yerine tamamen ümitsizliğe ve karamsarlığa kapılır.

⁸⁴Ey Peygamber! İnsanların ısrarlı inkarları karısında üzülme ve farklı farklı tutumları karşısında de ki: Herkes tercih ettiği yol ve içinde yetiştiği yaşantıya ve kendi anlayışına göre hareket etsin bakalım. Kime ve neye göre, nasıl yaşamak istiyorsa bunu seçsin ve buna göre de yaşasın. Fakat herkes kendi mizacına uygun gelen yolu tutmakla, insanlığı kurtuluşa iletecek doğru yolu tutmuş sayılamaz. Hiç şüphe yok ki Rabbiniz, kimin haklı ve en doğru yolda olduğunu, hangi yolun izlenmesi gerektiğini, kimin de yanlışı seçtiğini gayet iyi bilir.” Rabbim doğru, şaşmaz yolun ne olduğunu, ayetleriyle size bildirmiştir.

⁸⁵Ey Peygamber! Sana Kur’an’ın kaynağı olan ruhun, yani Cebrail’in vahyi nasıl ulaştırdığı hakkında soru soruyorlar. Sen onlara de ki: “Ruh doğrudan doğruya Rabbimin emrindendir ve ancak O’nun izniyle gelir. Tam olarak mahiyetini de sadece O bilir. Ben sadece bana ulaştırılanları biliyorum ve ancak bu kadar bildirebilirim. Ruhla ilgili bana da size de çok sınırlı bir bilgi verilmiştir.” Rabbim size okumam için hangi emri ilettiyse ben size onları okurum.

⁸⁶Ey Muhammed! Andolsun, ilâhî daveti inatla reddetmeleri sebebiyle eğer istesek vahyettiklerimizi unutturup hayatlarından çıkardığımız kimselere yaptığımız gibi sana da vahyettiklerimizi tamamen unuttururduk. Buna hiç kimse mâni olamaz. İşte o zaman tamamen çaresiz bir şekilde kalakalırdın. Sonra onu hatırlamak için ne kadar uğraşsan da bize karşı kendine bir yardımcı bulamazdın.

⁸⁷Oysa Kuranı unutturmadan ve karıştırmadan kalbinde koruyabilmen Rabbinin rahmeti sayesindedir. Şüphesiz Allah’ın vahyettiklerini unutturmaması sana olan büyük bir lütfudur.

⁸⁸Ey Resûlüm! Ey Müslüman! Kur’an’ın bir insan tarafından uydurulduğunu iddia eden inkârcılara meydan okuyarak de ki: Bu kitap, Allah kelamıdır: “Andolsun, insanlar ve cinler şu Kur’an’ın bir benzerini meydana getirmek için bütün imkânlarını ortaya koyup bir araya toplansalar en meşhur edebiyatçılarını, şairlerini, bir araya getirseler ve birbirlerine yardımcı olsalar bile onun gibi bir kitap ortaya koyamazlar.” Kendilerinden medet umduğunuz varlıkların da yardımını isteyerek bu Kur’an’ın benzeri bir vahiy getirmeye çalışsanız, bu uğurda bütün gücünüzü sarfetseniz, yine de başaramazsınız.

⁸⁹Yemin olsun ki, Biz bu Kur’an’da insanlar için tek doğru olan hayat nizamı ile ilgili yol gösterecek, ibret verici gerçekleri her türlü örneklerle ve ayrıntılarıyla tekrar tekrar açıkladık. Hal böyleyken insanların çoğu anlamak ve araştırmaktan yüz çevirip, nankörlük ve inkarda ayak diretiyorlar.

⁹⁰Bu nankör inkârcılar öyle akıl almaz isteklerde bulunup dediler ki: “ Bir mucize olarak kupkuru, çorak bir yerden Hz. Mûsâ gibi bir kaynak fışkırtmadığın sürece sana asla inanmayacağız.

⁹¹Yahut yine kurak bir zeminde senin hurmalardan ve üzümlerden mûcizevî bir bahçen olmalı ve aralarından gürül gürül ırmaklar akıtmalısın.

⁹²Yahut Kıyamet Günü’nden önce olacağını iddia ettiğin gibi, bizim helâkimiz için göğü üzerimize paramparça edip başımıza yıkmalısın veya eşi ve benzeri yok” dediğin Allah’ı ve bana vahiy getiriyor dediğin melekleri de şahit olarak karşımıza getirmelisin.

⁹³Ayrıca senin ilahın her şeye kâdirse, o zaman senin altından yapılmış bir köşkün olmalı veya bir kuş gibi gökyüzüne yükselmelisin. Ha, bu arada şunu da belirtelim. Diyelim ki gökyüzüne çıktın. Gökyüzünden bize senin dediklerini görüp yazılı olarak okuyacağımız bir kitap getirmediğin sürece, göğe çıktığına da asla inanmayacağız. Bu saydıklarımızı görmedikçe senin Peygamber olduğuna asla inanmayız ve davetini de kabul etmeyiz diyorlar.” Ey Resûlüm! Hadlerini aşarak, isteklerde bulunan o kâfirlere de ki: “ Bu söylediklerinizi yapma gücüne sahip olan sadece Rabbimdir. Rabbimi tenzih ederim! Ben sizin düşündüğünüz gibi olağanüstü güçlere sahip olan bir peygamber değilim. Ben sadece O’nun âyetlerini tebliğ etmekle görevli bir elçi ve gücü sizler gibi sınırlı olan bir insanım. Kendi isteğimle mucize gösteremem, benden insanüstü şeyler beklemeyin.

⁹⁴Kendilerine Allah’ın âyetleri ulaştırılıp hidayet geldiğinde, insanları bu apaçık hakîkate iman etmekten alıkoyan bir başka bahane de: “ Ne yani o kadar melek varken Allah peygamber olarak bula bula bizim gibi ölümlü bir insanı mı gönderdi? Bu olacak şey değil” diye itiraz etmeleridir.

⁹⁵Ey Peygamber! Sen de onlara Allah’ın şöyle buyurduğunu söyle: “Eğer yeryüzünün sakinleri insanlar değil de melekler olsaydı, hiç şüphesiz Biz onlara peygamber olarak gökten bir melek gönderirdik.”

⁹⁶Bütün bu delillere rağmen yine de inanmamakta ısrar ediyorlarsa, onlara de ki: “ Biliniz ki artık ben görevimi yapmış bulunuyorum. Benimle sizin aranızda olanlara karşı şahit olarak Allah yeter. O benim sizleri tevhide davet ettiğimi de sizin ısrarlı inkarlarınızı da görüyor. Şüphesiz O kullarının her halinden hakkıyla haberdar olan, onların yaptıkları her şeyi hakkıyla bilip görendir.” Hesap günü geldiğinde herkese layık olduğu karşılığı mutlaka verecektir. O hâlde, kimin doğru yolda olduğu konusunda hüküm vermek için Allah’ın şâhitliğini esas almalı, doğrunun-eğrinin ölçüsünü yalnızca Allah’ın kitabından öğrenmelisiniz.

⁹⁷Hidâyete ulaşmak üzere gayret sarf ettiğinden dolayı, Allah lütfuyla kimin doğru yolda olduğunu onaylayıp hidayete kabul etmişse, işte o doğru yolu bulmuştur. Yani, Allah’ın davetine iman edip, imanının gerektirdiği hayatı yaşamak uğrunda ellerinden gelen çabayı gösterenler, doğru yolu bulmuşlardır. Kimini de ısrarla hakkı inkâr ettiği için yoldan çıktığını onaylayıp sapık saymışsa böylelerine Allah’tan başka yardım edecek dost bulamazsın. Bundan sonra başka bir yolu ısrarla ve inatla hayat tarzı olarak seçenleri de Allah tercih ettikleri bataklıklarında kendi hallerine bırakır ve onlara yardım da etmez. Onları kıyamet günü yüzüstü yere kapanmış, körler dilsizler ve sağırlar olarak huzurumuzda toplayıp getiririz. Hesabın ardından onların varacakları son durak cehennemdir. Cehennemin ateşi zayıflamaya başlarsa, ateşin alevini tekrar tutuşturup artırırız. Allah’ın dostluğuna yardımına ancak inananlar kavuşur. Allah zulüm edici değildir. İnanmak istemeyeni inandırmak için zorlamaz. Zorla da inandırmaz. Allah’ın adaleti budur.

⁹⁸Bu, ayetlerimizi dillerine dolayıp inkâr etmelerine gerekçe olarak: “ Biz ölüp toprağa karışarak kemik ve toz yığını haline geldikten sonra, yeniden mi diriltilecekmişiz?” demeleri ve âhiretle alay etmeleri sebebiyle onların hak ettikleri cezadır.

⁹⁹Peki, onlar gökleri ve yeri yoktan yaratan Allah’ın, kendilerini de öldükten sonra tekrar yaratmaya güç yetirebildiğini hiç düşünmüyorlar mı? Allah onlar için ölüm sonrasında diriltilmeyle ilgili şüphe olmayan ve geleceği kesin olan bir vakit belirlemiştir. Hiç şüpheniz olmasın ki, o süre dolup ta yeniden diriltileceğiniz gün geldiğinde, mutlaka Allah’ın huzurunda toplanacaksınız. Ancak zalimler bütün uyarılara rağmen, kibir inat nankörlük ve küstahlıklarından dolayı bu gerçekten yüz çevirip küfürde ayak direttiler.

¹⁰⁰De ki: Ey insanlar! “Rabbimin sonsuz rahmet nimet ve rızık hazinelerine siz sahip olsaydınız, harcarsak azalır ve tükenir korkusuyla sımsıkı sarılıp tutardınız ve kimseye de bir şey vermezdiniz. Doğrusu cahil insan gerçekten açgözlü ve pek cimridir.” Halbuki Allah rızkını insanlara bolca ihsan etmektedir. Buna karşılık onların yapmaları gereken şey, O’nun nimetine şükretmek ve sadece O’na kulluk etmektir.

¹⁰¹Ey Muhammed’in peygamber olduğuna inanmak için türlü mucizeler isteyen müşrikler! Andolsun biz âyetlerimizle birlikte Musa’ya peygamberliğinin delili olmak üzere apaçık dokuz mucize vermiştik. Firavun ve halkı bu mucizelere inanmadığı gibi senin karşındaki Mekkeli müşrikler de bu âyetlere inanmadı. Senin peygamberliğine inanmayan herhangi bir Mekkeli müşrike de ki: İnanmıyorsan git İsrailoğullarına işte bunu sor, onlar da doğrulayacaktır. Musa bu mucizeler ve âyetlerle birlikte Firavun’a geldiğinde, neler yaşandığını sana anlatacaklardır. Hani Musa onlara geldiğinde, müşriklerin sana dediği gibi Firavun da ona: “Doğrusu ey Musa, bence sen büyülenmiş usta bir sihirbazsın” demişti.

¹⁰²Musa da ona dönüp demişti ki: “ Ey Firavun bu mucizeleri apaçık birer delil olarak gönderenin, göklerin ve yerin Rabbinden başkasının olmadığını sen de pekâlâ biliyorsun. Ama dünya hırsıyla ve makam hatırına inat ve inkâr etmektesin. Ey Firavun! Ben de seni bu anlamsız inadı sürdürüp daveti kabul etmemen sebebiyle, kesinlikle helâk olmuş bir kişi olarak görüyorum.”

¹⁰³Sonunda Mûsâ’nın göstermiş olduğu mucizeler karşısında sihirbazları perişan olan Firavun, onları o yerden sürüp çıkarmak istedi. Bunu haber alan Mûsâ, bir gece vakti İsrailoğulları ile birlikte Mısır’dan ayrıldı. Firavun, Kızıldeniz’e kadar onları peşlerinden takip etti. Son mucize olarak gözünün önünde denizin yarılmasını görmesine rağmen iman etmedi. Biz de Firavun ve adamlarını Kızıldeniz’e batırıp suda boğduk. Firavun tam boğulurken “iman ettim” dedi ama o iman makbul bir iman değildi.

¹⁰⁴Bu olayın ardından İsrailoğullarına dedik ki: “ Artık gidin, güvenlik içinde ve Firavun korkusu olmadan bu topraklara yerleşin. Fakat bir gün kıyâmet kopup da ahiret vaadi geldiğinde grup grup hepinizi bir araya toplayacağız. Davetimize karşı tutumunuzdan sorgulayacağımızı da sakın aklınızdan çıkarmayın.” diye bildirdik.

¹⁰⁵Ey Peygamber! Biz bu Kur’an’ı insanlara yaratılış sebeplerini açıklayıp duyurmak ve ona uygun yaşamaya davet gibi hak bir gaye için indirdik ve o da yüce bir maksada uygun olarak hakkın ve gerçeğin ta kendisi olarak indi. Bütün hakikatleri ihtiva ederek ihtiyaçlara cevap verecek şekilde muhatabına ulaştı. İçinde hiçbir yanlış şey yoktur. Sana gelince, Biz seni ancak davete uyup iman ederek salih işler yapanlara bir müjdeleyici ve davete uymak istemeyenlere de korkutucu ve uyarıcı olarak gönderdik.

¹⁰⁶Ayrıca Biz Kur’an’ı, insanların zihinlerine ve kalplerine sindire sindire ve üzerinde durarak yavaş yavaş okuman, okuduğunu da uygulayıp tebliğ etmen için surelere ve ayetlere ayırdık. Ve onu bir defada toplu olarak değil, yirmi üç yıl boyunca zamana yayarak ihtiyaca göre peyderpey indirdik.

¹⁰⁷Ey Peygamber! Senin peygamberliğine ve Kur’an’ın Rabbiniz tarafından indirilmekte olduğuna inanmak istemeyen müşriklere de ki: “ Siz ona ister inanın ister inanmayın. O Kur’an, daha önce kendilerine Tevrat ve İncil’deki geçmiş vahiylerden az da olsa ilim verilmiş olanlara ve Allah’ın davetine uygun yaşamak isteyenlere okunduğunda yüzüstü kapanarak secde ederler.

¹⁰⁸Ve derler ki: “Rabbimizi her türlü noksanlıktan tenzih ederiz. Rabbimizin ilmi ve kudreti sınırsızdır ve vaadi kesinlikle yerine gelmiştir. Bu duyduklarımız geçmiş kitaplarda müjdelenen, son peygamberin gelmiş olmasının habercisidir ” derler.

¹⁰⁹Böylece kitap ehlinden bir kısım kimseler Allah’ın ayetlerini dinledikçe, duydukları gerçeklere teslim olup bir kere daha yüzüstü kapanıp ağlarlar. Kur’an’ı dinlemek onların gönüllerindeki Allah’a olan derin saygıyı ve huşuyu artırır.

¹¹⁰Ey Peygamber! Allah’ı farklı isimlerle anmandan dolayı Muhammed iki ayrı ilaha tapıyor diye ileri geri konuşan o müşriklere de ki: “ Allah sonsuz merhamet sahibidir, bütün yüce vasıflar onundur. İster Allah diye çağırın ister Rahman Rahîm, Kerîm, Hakîm diye dua edin fark etmez. Allah’ı isimlerinden hangisiyle çağırsanız, sonuçta bilesiniz ki O tek bir ilâhtır ve en güzel isimler O’nundur.” O halde rahman olan Allah’tan başkasına kulluk etmeyin. O’ndan başka varlıkları şefaatçi kabul etmeyin ve sadece O’na kulluk edin. Yeter ki dualarınıza birilerini karıştırmayın ve özellikle de namaz kılarken gösteriş veya saygısızlık ifade edebilecek tavır ve davranışlardan uzak durun. Ey Muhammed! Müşriklerin sana ve inananlara her türlü baskıyı yaptıkları Mekke ortamında, dua ederken ve namaz kıldığınız sırada sesinizi çok yükseltip onların tepkisini çekmeyin. Bunu bahane ederek size eziyet etmelerine fırsat vermeyin. Ancak kendiniz duyamayacak kadar da çok da kısmayın. Bu ikisinin arasında orta bir yol izleyin.

¹¹¹Ve yine “Çocuk edinmeyen, hâkimiyette mülkte ve otoritede eşi ve ortağı olmayan, acizlikten dolayı bir sebeple sığınılacak bir yardımcıya ihtiyacı bulunmayan, nizamlarını kurup, yasalarını oluşturan ve hükmünde ortağı olmayan Allah’a hamdolsun” diyerek şükredip, övülmeye layık olan Allah’ı yücelttikçe yücelt. Böyle yapman senin için daha doğru daha hayırlıdır.