Yunus Sûresi Açıklamalı Meali

¹Elif. Lâm. Râ. Dinle, ey insanoğlu! Bu ilahi davet, birbirinizi anlamak için kullandığınız dilinizin harflerinden oluşur ve bu okunanlar her şeyin varlık gayesini bildiren, hikmetli sözlerle hükümler içeren ve gerçekleri bütün ayrıntılarıyla açıklayan Kitab’ın ayetleridir. Hem lafzı hem de manasıyla eşsiz bir mucize olan bu mesajlara kulak ver.

²Kendi içlerinden muhterem bir adama: “ Allah adına insanları yaratılış sebeplerine uymaya davet edip onları bekleyen akıbet konusunda uyar. Ve iman edip yaşamak için çaba sarf edenlere Rableri katında kendileri için üstün dereceler olduğunu müjdele” diye vahyetmemiz insanlara şaşırtıcı ve tuhaf mı geldi? Bu davetin kabul edilmesi halinde kendi hayat nizamlarının değişeceğini anlayan kâfirler, Kur’an’ın geniş kitlelere ulaşmasını engellemek için Peygamber hakkında: “Bu apaçık bir sihirbaz ve büyücüdür. Yoksa okuması yazması dahi olmayan bir adamın bu sözleri söylemesi başka nasıl açıklanabilir dediler. Böylece, Kur’an’ın insanüstü bir kaynaktan geldiğini itiraf ediyor ama Allah’tan geldiğini inkâr ediyorlar. Çünkü kibir ve inatçılıkları onları imandan alıkoyuyor. Zira, Allah’ın insan hayatını düzenleme yetkisine inanmak ve bu imana göre hayatı yeni baştan kurmak, hiç işlerine gelmiyor. Oysa Yaratan, yarattığına müdahale etmez mi?

³Gerçek şu ki Sizin Rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde yaratan, nizamlarını kurup, yasalarını yapan sonra sınırsız ilmi ve kudretiyle Arş’ı kuşatan, her şeyin kanununu koyan ve hükümranlık makamından yarattıklarını yönetip işleri düzene koyan Allah’tır. O’nun otorite ve hükmüne karışabilecek bir ortağı, eşi veya benzeri olmak şöyle dursun, O’nun izni olmadan Allah katındaki derecesi ne kadar üstün olursa olsun hiç kimse gerçekleri inkâr edenlere verdiğimiz cezayı kaldırmak için, şefaat edemez. Zaten böyle bir şey olacak olsaydı ancak Rabbinizin şefaat için izin vermesi gerekir. Unutmayın ki Allah kendisinden başka hiç kimseye kulları için şefaat etme, hayat nizamı kurma yetkisi vermemiştir. İşte gerçek sahibiniz ve Rabbiniz olan Allah budur. O halde O’nu layıkıyla tanıyın. Rabbinizin davetine yönelip, yalnız O’nu ilah edinin ve bütün aracıları aradan çıkarıp yalnız O’na kulluk edin. O’ndan başka gerçek ilah olmadığını düşünüp hala öğüt almaz mısınız? Eğer gerçekten iman etmiş olsaydınız, Rabbinizin hükmüne karışmaz, cezalandırılacakları kurtarmak için araya torpilci şefaatçiler koymazdınız.

⁴Sonunda hepiniz hesaba çekilmek üzere eninde sonunda O’na döneceksiniz. Bu Allah’ın kesinlikle gerçekleşecek bir vaadidir. Çünkü O, insanları önce yoktan yaratır nasıl yaşaması gerektiğini belirleyip, bildirir ve onları mahşerde yeniden diriltir. Sonra iman edip faydalı eylemlerde bulunanlara adaletle karşılığını vermek için onları mükâfatlandırır. Küfür içinde yaşayıp bütün yaptıklarının yanlarında kâr kalacağını zanneden inkâr edenlere gelince. Allah’ın ayetlerini ve bütün bu gerçekleri inkârlarından dolayı onlar için cehennemde kaynar sudan bir içecek ve acıklı bir azap vardır. İşte bu feci akıbete uğramamak için, Rabb’inizi iyi tanıyın.

⁵Güneşi bir ışık kaynağı, ayı ise güneş ışığının yansıtıcısı olarak yaratıp aydınlık kılan, yılların sayısını ve vakitlerin hesabını bilmeniz yani zamanı ölçebilmeniz için aya her ayın başından sonuna kadar gün gün belirli yörünge ve evreler tayin eden de O’dur. Allah bütün bunları boşuna değil, ilminin, kudretinin layıkıyla bilinmesi ve davetinin öneminin kavranması için hak bir gaye üzerine ve gerçeğe dayalı bir hesapla yaratmıştır. Anlayıp bilen bir topluluk için gerçeğin işaretlerini ve onunla ilgili ayetlerini etraflıca açıklıyor.

⁶Gece ile gündüzün uzayıp kısalarak birbirini takip etmesinde ve Allah’ın göklerde ve yerde yarattığı her şeyde doğruyu arayıp kötülüklerden sakınan ve kalpleri Allah’a karşı saygıyla dopdolu olan bir toplum için O’nun ilmine ve gücüne işaret eden sayısız işaretler ve ibret verici mesajlar vardır. Ancak iman etmeye yönelen ve Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşıyanlar bu delillerden alınması gereken dersleri alırlar.

⁷Âhirette hesap vermek üzere bize kavuşmayı ummayan, dünya hayatının gelip geçici zevkleri ile oyalanıp yaşamayı âhirete tercih eden, onunla yani dünya hayatına gönüllerini kaptırıp servet ve şöhretiyle rahat bulan ve gaflete daldıkları için Kur’anı umursamayıp bizim ayetlerimizden habersiz olanlar var ya;

⁸İşte bunların kendi tercihlerinden dolayı kazandıkları şirk ve diğer günahlarına karşılık varacakları yer cehennemdir.

⁹Buna karşılık iman edip imanlarının gerektirdiği güzellikte salih ameller işleyenleri ise Rableri imanları ve itaatleri dolayısıyla onları doğru yola iletir. Canlarının çektiği her şeyi hazır bulacakları cennet bahçelerinde onların ayaklarının altlarından ırmaklar akar.

¹⁰Orada onların duaları: “ Sana şükürler olsun. Sen, her türlü kusurdan, ortakları bulunmaktan, yanlış iş yapmaktan mutlak manada uzaksın Allah’ım! Sen tek yüce olansın. Senin şanın pek yücedir” demektir. Cennette birbirleriyle karşılaştıklarında söyledikleri söz “Selâm olsun sizlere, selâm”dır. Teşekkür mahiyetinde yaptıkları dualarının sonu ise verdiği nimetlerle, bize övülecek işler yapmayı lütfettiği için: “Alemlerin Rabbi olan Allah’a hamdolsun” sözüdür.

¹¹Allah eğer, insanların iyiliği elde etmek istediklerindeacele ettikleri gibi onlara her günahın cezasını anında vererek kötülüğü de acele verseydi; ecellerine hemen hükmedilirdi de süreleri çoktan bitmiş ve sonları getirilmiş olurdu. Ya daPeygamber’in Allah adına yaptığı çağrıya inanmayanların tehdit edildikleri azabın bir an önce başlarına gelmesini istedikleri gibi Allah da onlara hak ettikleri cezayı vermekte acele etseydi, hemen helak edilip, sonları getirilirdi. Fakat Biz acele etmeyiz. Ecel hiç gelmeyecekmiş gibi yaşayıp bize kavuşmayı ummayanları imtihan ve adaletimiz gereği azgınlık içinde kendi bataklıklarında bocalar bir halde şaşkın ve başıboş bırakırız.

¹²İnsanın başına ne zaman hastalık, geçim darlığı, düşman saldırısı gibi bir zarar gelse, yan yatarken, otururken yahut ayaktayken kısaca her durumda kendisini kurtarmamız için bize yalvarıp yakararak dua eder. Fakat bazı insan da vardır ki sıkıntısını giderdiğimiz zaman verdiği sözleri hemen unutur. Adeta kendisine dokunan sıkıntıdan dolayı bize dua etmemiş gibi ve sanki Bize yalvarıp yakaran kendisi değilmiş gibi tekrar günahlara dalarak umursamaz bir tavırla yaşamaya devam eder. Böylece aşırı gidenler bu yaptıklarının bir nankörlük olduğunu fark etmez. İşte imtihan dünyasının bir gereği olarak Allah’ın verdiği nimetlere ve yardımına karşı haddi aşanlara şeytan tarafından yaptıkları böyle güzel gösterilmiştir.

¹³Sizden önce, kendilerine apaçık kitap ve mucizelerle gelen peygamberleri reddedip haksızlık ve düşmanlık ettikleri için onları yalanlayıp hakka karşı çıkan nice kavimleri helak ettik. İşledikleri suç ve günahlar gösterdi ki onları helak etmeseydik bile zaten iman etmeyeceklerdi. İşte Biz zulümde ısrar eden günahkâr ve suçlular topluluğunu böyle cezalandırırız.

¹⁴Sonra onların yerine, neler yapacağınızı görmek, davetimize karşı imtihan etmek ve yaptıklarınızın karşılığını vermek için sizi yeryüzüne mirasçı ve halifeler olarak iktidara yerleştirdik. Allah’ın verdiği nimeti inkâr ederek önceki inkâr eden topluluklara benzeyecekler mi? Yoksa verilen nimetlere şükredip imanlarını pekiştirecekler mi? Sonuçlarına bakarız!

¹⁵Onlara ayetlerimiz ne zaman apaçık bir delil olarak okunsa âhirete inanmayıp ölümün ardından bize kavuşmayı ummayanlar ve Allah adına yapılan çağrıyı umursamayanlar derler ki: “ Ya sen bizim hayat tarzımıza uyan, onu tasvip eden bundan başka bir Kur’an getir veya onu değiştirip hoşumuza gitmeyen bazı yerlerini bize uygun hale getir” derler. Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “Benim onu yani Allah’ın kitabını kafama göre ya da size göre değiştirmem söz konusu olamaz. Ben Allah’tan vahiy alan bir Peygamberim. Ben yalnızca bana vahyedilene uyuyorum. Ben, sizin dediklerinize uyup ta Rabbime karşı gelirsem Rabbime isyan etmiş olurum ve ben büyük Hesap gününün azabından korkarım.”

¹⁶Resûlüm de ki: “Allah istemeseydi bu ayetleri size tebliğ edip okuyamazdım. O da bunu size hiç bildirmezdi. Kaldı ki beni çok yakından tanıyorsunuz. Peygamber olmadan ve Kur’an inmeden daha önce sizin aranızda bunca yıl bir ömür geçirdim. Ve bu süre içinde ne vahiyden ne de Kur’ân gibi bir kitaptan bahsettim; size de hiçbir konuda yalan söylemedim. Üstelik benim okuma yazma bilmeyen biri olduğumu da gayet iyi biliyorsunuz. Bana inanmamanıza şaşıyorum, hâlâ aklınızı kullanıp Kur’ân’ın benim sözlerim değil de ezelî ve ebedî olan Allah’ın kelâmı olduğunu hiç düşünmüyor musunuz?”

¹⁷Hem söyleyin bakalım, kendi uydurduklarını Allah’a isnat edip, “Bunlar Allah’ın âyetleridir.” diyerek Allah’a karşı yalan uydurandan yahut O’nun ayetlerini yalanlayandan daha zalim ve cahil kim olabilir? ne cüretle Allah’ın ayetlerini değiştirmemi bana teklif ediyorsunuz? Onlar kendilerini ne sanıyor? Ayetlerimize inanıp yasalarımıza uymaları gerekirken çıkarlarına göre yaşayacakları bir düzen mi istiyorlar? Buna nasıl cüret ediyorlar? Nasıl Allah’ın şu hükmü bize uygun, şu hükmünü beğenmedik değiştir diyebiliyorlar? Andolsun! Yarattığımız insandan başka hiçbir varlık böyle şımarıklık, böyle ukalalık yapmamıştır. Şüphesiz inkârcı suçlular asla kurtuluşa eremezler.

¹⁸Üstelik Allah’ı bırakıp da kendilerine hiçbir zararı veya yararı olmayan şeylerin peşlerinden giderek ibadet ediyor ve onlardan yardım dileyerek: “Bunlar Allah katında bağışlanmamız için aracılık edip bizi cehennemden kurtaracak şefaatçilerimizdir” diyorlar. De ki: “ Allah göklerde ve yerde kimseye şefaat izni ya da yetkisi vermemişken bir kısım insanların şefaatçi olması gerektiğini söyleyerek bilmediğini düşündüğünüz bir şeyi Allah’a siz mi öğreteceksiniz? Böyle şefaatçiler var da Allah’ın bundan haberi mi yok? Hayır! Allah hiç kimseye böyle bir aracılık yetkisi vermemiştir. Allah sınırsız ilim ve kudretiyle yarattıkları üzerinde hak sahibi tek yüce ilahtır. Ayrıca onların ortak koştuklarından mutlak manada münezzeh ve yücedir.

¹⁹Vaktiyle insanlar tevhit inancı üzerinde birleşen ve kurallarını sadece Allah’ın belirlediği hayat nizamı ile yaşayan bir tek ümmetti. Ancak sonradan peygamberlerinin tebliğ etmiş oldukları hak dinden uzaklaşarak ve farklı farklı hayat nizamları icat edip yaratılış sebeplerinden saparak ayrılığa düştüler. Eğer Rabbin tarafından ahirete bırakılması konusunda önceden belirlenmiş hüküm ve yasaya bağlanmış bir takdir olmasaydı aralarında ayrılığa düştükleri şeylerde hesapları çoktan görülüp hak ettikleri kesin azap hükümü verilirdi. Fakat ilâhî hikmet, bu dünyanın bir mücadele ve imtihân yurdu olmasını uygun gördü: Biz yaptıkları hatalardan döner, doğru yola girerler diye süre veriyoruz. Belki düşünüp öğüt alırlar.

²⁰Müşrikler önlerinde Kur’an gibi bir mucize durmasına rağmen bir de kalkmış Peygamber’e diyorlar ki “ Sana Rabbinden herkesi hayrette bırakacak bir mucize ve birtakım deliller indirilse ya!”. Sırf itiraz edebilmek için bu gibi isteklerde bulunan önyargılı inkârcılara sen de de ki: “ Ben de sizin gibi bir insanım. Mucize gösterip göstermemek Allah’ın bileceği iştir. Çünkü insanoğlunun görüp algılamayacağı gayb gibi şeylerin bilgisi ancak Allah’a mahsustur ve geleceğin neler getireceğini de ancak O bilir. O’nun neye karar vereceğini ben bilemem, Öyleyse Allah’ın iradesi tecelli edinceye kadar bekleyin bakalım! Ben de sizinle birlikte akıbetinizi bekleyenlerdenim.” Kimin sonucu hayırlı, kimin sonucu kötü olacak mutlaka göreceksiniz.

²¹Böyle insanların, başlarına gelen deprem, kıtlık, kaza, hastalık yangın sel gibi bir sıkıntıdan sonra rahmetimizle kurtarıp onlara ne zaman bir rahatlık sağlık ve bolluk tattıracak olsak o acı günleri unutarak hemen ayetlerimiz hakkında asılsız iddialar ortaya atarlar. Bu gibi felâketlerin, ilâhî ceza ile hiçbir bağlantısı olmayan tesadüfi olaylardan ibaret olduğunu iddia ederler. Elde ettikleri nîmetleri kendilerinden bilir, “Biz bunları kendi çabamız sayesinde elde ettik! Allah ne diye bizim işimize karışsın ki?” diyerek Allah’ı ve ayetlerini inkâr ederler. Bununla da kalmaz, mü’minler aleyhinde hileli planlar ve tuzaklar düşünmeye başlarlar. Bu rahatlığa Allah’tan başka ilahlaştırdıkları sayesinde kavuştuklarını söyler, Allah’ın âyetlerine sırtlarını dönüp bozuk inançlarına sarılırlar. Ey Müslüman, bu zalimlere de ki: “Allah sizin tuzaklarınızı bozup planlarınızı boşa çıkarmada sizden çok daha hızlıdır. Sizin şirke dayalı inanç ve iddialarınızın içinin boş ve değersiz olduğunu âyetleriyle ortaya çıkarır. Ayrıca hiç şüpheniz olmasın bu yaptıklarınızın cezası dünya ile sınırlı kalmaz. Siz Kur’an’a ve Müslümanlara karşı böyle hilekârlık peşinde koşup dururken, Allah başınıza öyle bir felaket gönderir ki, maksadınıza ermeye vakit bulamadan helak olur gidersiniz. O düşündüğünüz tuzakları siz onları uygulamaya koymadan başınıza geçirir. Kaldı ki, iş bununla da bitmeyecek, asıl belâ neymiş, âhirette göreceksiniz Haberiniz olsun meleklerimiz tasarlayıp durduğunuz hilelerinizi ve söylediğiniz her sözü inceden inceye kayda geçirip yazmaktadır.

²²Sizi denizde yüzdürüp karada ve havada gezdiren O’dur. Gemide olduğunuz zaman; tatlı bir rüzgârın gemiyi yürüttüğü ve yolcuların bununla neşelendikleri sırada insanların aklına Allah’a şükretmek gelmiyor. Fakat aniden sert bir fırtına çıkıp, her yönden dev dalgalar geldiğinde ve ölüm korkusuyla yüz yüze gelip kendilerinin her yönden kuşatıldıklarına ve batıp boğulacaklarına kanaat getirdiklerinde veya bindikleri uçak türbülansa girip, düşme korkusu yaşadıklarında Allah’a ortak koştuklarının kendilerine hiçbir yararı olmayacağını anlarlar. Hemen bütün içtenlikleri ile Rablerine dönerek yalnız Allah’a yönelmeye, sadece O’na dua etmeye başlarlar ve şöyle derler: “Eğer bizi bu durumdan kurtarırsan yemin ediyoruz ki dini yalnız Sana has kılarak şirkten uzaklaşacağız, Senden başkasını ilah edinmeyeceğiz ve davetine sarılacağız. Bu nankörlüğümüzden de ders alıp kesinlikle sana kulluk edip şükredenlerden olacağız!” dediler.

²³Fakat böyle dua etmelerine rağmen, Allah onları sağ salim karaya çıkarıp o durumdan kurtardığında, bu hadiseden ders alacaklarına, sözlerinden cayarak tekrar şirkle dolu o eski hayatlarına dönerler. Yaptıkları tüm duaları unutup hak hukuk tanımadan zayıf ve mazlum halklara saldırırlar. Yeryüzünde nankörlük edip haksız yere azgınlık ve taşkınlık etmeye başlarlar. Ey hatada ısrar eden insanlar! Yaptığınız haksızlık ve taşkınlıklarınızın zararı ancak kendi aleyhinizedir. Böyle zulüm ve haksızlık peşinde koşmakla ne elde edebilirsiniz? Peşinde koşup elde edeceğiniz şeyler olsa olsa şu kısacık dünya hayatının geçici menfaatleri ve zevkleridir. Fakat ya sonra? Ne kadar güçlü ve kudretli olursanız olun, gün gelecek sizler de ölümü tadacak ve eninde sonunda dönüşünüz bize olacaktır. Biz de O Gün hayatta iken yaptıklarınızı ve yapmanız gerekirken de yapmadıklarınızın hesabını tek tek sorarız. Hak ettiğiniz karşılıkları da size bildiririz.

²⁴Peşinden koştuğunuz dünya hayatı tıpkı şu misale benzer. Gökten bulutlar vasıtasıyla indirdiğimiz yağmurlar sebebiyle insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler gürleşip birbirine karışır. Böylece bolca ekinler yetişir, bağlar bahçeler yeşerir. Yeryüzü rengârenk, çeşitli mahsullerle süslenir. Bütün bunlara sevinen halk inanır ki, orada istediklerini yapabilirler ve onun meyve ve mahsullerini toplama zamanı gelmiştir. Sanırlar ki yeryüzündeki bütün nimetler kendilerinin! Onları hiçbir şey yok edemez. Ama gece ya da gündüz bir felaket ve afet emrimiz geliverir. Orayı bir gün önce sanki hiçbir şey yokmuş gibi kökünden koparılmış bir hale çeviririz. İşte dünya hayatı da bir gün gelecek böyle yok olup gidecektir. Biz aklını kullanıp düşünen bir toplum için gerçekleri ve onların delillerini birer birer apaçık misallerle açıklıyoruz.

²⁵Ey insanlar! Fâni dünya geçici güzelliği ile sizi kendine çağırırken Allah da sizi daimî mutluluk, güvenlik ve adı cennet olan esenlik yurduna çağırır. Dileyen kimseleri samimi gayretinden dolayı gidilecek dosdoğru yola dilediği şekilde yöneltir. Hiç düşünmüyorlar mı? İnsan doğru olana gelmek istemiyorsa Allah onu niye zorlasın? Allah kendine yol arayana yolunu açıkça gösterir. Ona yardım eder. Ancak inkâr eden, yoluna karşı çıkan, yasalarını inkâr edenleri zorlamaz. Herkes tercihinin sonucuna katlanır.

²⁶Allah’ın rızasına uygun yaşama gayretiyle iyilik edenler ve dünya hayatlarını bu halde tamamlayanlar için yaptıklarından daha iyi ve daha fazla ödül vardır. Hesap Günü onların yüzlerine ne bir kara leke bulaşır ne de başlarını öne eğdirecek bir mahcubiyet ve aşağılanma yaşarlar. İşte bunlar cennet halkıdır ve orada daimî kalacaklardır.

²⁷Allah’ın razı olacağı hayat nizamından yüz çevirip, nankörlük edenler ve kötülük yapanlara gelince. Allah onlara adaletiyle davranır. Kişinin yaptığı bir kötülüğe karşılık yalnızca işlenen kötülük oranında bire bir misliyle ceza verilir. Onları tepeden tırnağa bir zillet utanç ve pişmanlık duygusu kaplayacaktır. Allah’a karşı hiçbir kimse onları kurtarıp koruyamayacaktır. Onların aşağılanmaya mahkûm yüzleri sanki gecenin zifiri karanlığı gibi utançtan kararacaktır. İşte bunlar cehennemliktirler. Onlar orada sonsuza kadar kalıcıdırlar.

²⁸O Hesap günü şirkin ve küfrün elebaşlarını ve onlara tabi olup arkalarından gidenlerin tümünü bir araya toplarız. Sonra dünyada kimi varlıkları yüceltip ilâhlaştırarak Allah’a ortak koşanlara diyeceğiz ki: “ Sizler ve yasalarına uyarak hüküm sahibi kıldıklarınız, hayattayken emir ve otoritesine boyun eğdiğiniz ortaklarınız şöyle birbirinizden ayrılın ve yerlerinize geçin” deriz. Böylece her birini lâyık olduğu yere koyarak onları birbirlerinden tamamen ayırırız. İşte o zaman, onların sözde ilah olarak ortak koştukları kimseler, kendilerini ilâhlık makamına yücelten müşriklere seslenerek şöyle derler: “ Siz aslında bizim değil, kendi çıkar ve arzularınızın peşinde olduğunuz için peşimize takıldınız. Aslında siz heveslerinizi ilah edinmiştiniz. Zaten hiçbir zaman bize tapmıyordunuz ki diyerek onları suçlayacaklardır.

²⁹Sonra da kendilerine uyanlara dönüp şimdi sizinle bizim aramızda şahit olarak Allah yeter. Şüphesiz Allah şahittir ki sizin bizi Allah’a ortak koşup da bize taptığınızdan haberimiz bile yoktu.” Bu sizin seçiminizdi. Yaptıklarınızın sorumluluğu tamamen size aittir kimse sizi buna zorlamadı. Ve asla ilahlık iddiasında bulunmamıştık.

³⁰İşte orada hiç kimse kendi suçunu ne inkâr edebilecek ne de başkasına atamayacak. Herkes dünyada iken önceden işlemiş olduğunun hesabını O Gün verecektir. Hepsi gerçek sahipleri olan yüce Allah’ın huzuruna getirilecekler. Bunlar bize Allah katında şefaat edecek diye uydurdukları sözde ilahlar ise müşrikleri yapayalnız bırakıp yanlarından kaybolacaktır.

³¹O hâlde, ey Müslüman sen de Allah’ın egemenliğini reddederek adım adım bu korkunç akıbete yürüyen inkârcılara de ki: “Sizi gökten inen ve yerden çıkan nimetlerle rızıklandıran kimdir? Yahut kulaklarınızın işitme ve gözlerinizin görmesini sağlayan gerçek sahibiniz kimdir? Dün ortada yokken bugün bir bitki, bir hayvan, bir insan meydana geliyor. Söyleyin ölüm ve hayat gibi birbirine tamamen zıt iki olguyu birbirine dönüştürerek ölüden diriyi diriden de ölüyü çıkaran kimdir? Kâinatı yaratıp nizamını kuran, dengesini sağlayan ve kusursuz bir şekilde yönetip işleri düzene koyan kimdir?” Müşriklerin hepsi bu can alıcı sorular karşısında “Evet, bütün bunları yapan ve yaratan Allah’tır” diyecekler. O zaman da onlara de ki: “Öyleyse Allah’ın sizi davet ettiği mükemmel hayat nizamını kabule niçin yanaşmıyorsunuz. O halde Allah’ın yasalarına uyarak niçin azabından korunmuyorsunuz? Kendini dahi bilemeyen insanlara yasa hakkı vererek, onların yalan yanlış uyduruk yasalarına göre yaşayarak kendinizi cehenneme niçin atıyorsunuz?” Ve neden hâlâ Allah’a şirk koşmayı bırakıp Allah’ın razı olmadığı şeylerden sakınmıyorsunuz?

³²İşte sizin gerçek Rabbiniz ve her şeye gücü yeten ilahınız olan Allah budur. Artık O’nun davet ettiği hayat gerçeğinin dışında yaşananlar sapıklıktan başka ne olabilir? Öyleyse şu takip ettiğiniz yolun akıbetinden hiç çekinmez misiniz? Ve O’nun cezalandırmasından hiç endişe duymaz mısınız? Bütün bu gerçekleri bile bile nasıl oluyor da zalimlerin sözlerine aldanıp yüzünüz başka tarafa çevriliyor ve doğrudan yanlışa, haktan bâtıla döndürülüyorsunuz?

³³Böylece Rabbinin o hak yoldan çıkmışlar hakkındaki: Allah’a nankörlük ederek ortak koşanlara dair “Onlar iman etmezler” sözü kesin hüküm olarak gerçekleşmiş olur. Onlar cehennem azabına çarptırılacaklardır.

³⁴İnkârcılardan etkilenip hak yoldan sapanlara ve yaratılışlarındaki mükemmel sistemi görmezden gelenlere de ki: “Sizin hüküm koymada, yönetmede, yargılamada ve cezalandırmada yasalarına kayıtsız şartsız uyduğunuz ve böylelikle Allah’tan başkasını ilah edinip ortak koştuklarınızdan, tağutlaştırdığınız şahıslardan herhangi biri yoktan var edip de öldükten sonra onu yeniden diriltebilir mi?” Şu ana kadar bu soruya “evet var” diyen biri çıkmadı. O zaman onlara de ki: ” Her şeyi yoktan var eden, öldükten sonra da yarattığını yeniden diriltecek olan ve dirilttiklerine de niçin yasalarıma uymayıp şirke bulaştınız diye hesaba çekecek olan Allah’tır. Artık bu gerçeğe rağmen nasıl oluyor da Allah’ı bırakıp başka ilahlar edinerek haktan bâtıla çevriliyorsunuz?”

³⁵Ey Müslüman! Bıkıp usanmadan hakîkati haykırmaya devam ederek onlara de ki: “ Söyleyin bakalım sizin ilah kabul edip ortak koştuklarınızdan sizi doğru olana, adalete gerçeğe ve hakka iletecek olan biri var mıdır?” Cevap verip de ki: “Yalnızca Allah gönderdiği kitaplar ve peygamberlerle insanları doğruya ve hakka iletir. Öyleyse doğruya ve hakka ulaştıran mı kendisine itaat edilip uyulmaya daha lâyıktır yoksa kendisine doğru yol gösterilmedikçe kendi başına doğru yolu bulamayan ve bulması da imkânsız olan mı kendisine itaat edilip uyulmaya daha lâyıktır?Ey insanlar. Hiç düşünmez misiniz? Allah’ın yasalarına karşı yasa yaparak insanlara egemenlik kuranlar zaten yoldan çıkmışlardır. Gerçek bu kadar açık iken size ne oluyor, nasıl bunu düşünemeyip böyle yanlış seçimlerde ve hükümlerde bulunabiliyorsunuz?

³⁶Allah’ın emirlerine uymayan o insanların çoğu hayat nizamlarını seçerken hiçbir dayanağı olmayan zan ve boş kuruntudan başka bir şeye uymazlar. Oysa önyargı ve zan hiçbir zaman hak olan gerçeğin yerini tutmaz. Zan sadece tahminden ibarettir. Hiç kuşkusuz Allah onların seçimini neye göre yaptığını en ince ayrıntılarına kadar hakkıyla bilmektedir. Bu durumda yapmanız gereken, bütün bu zanlardan, önyargılardan sıyrılarak Allah’ın kitabına yönelmektir.

³⁷Şüphesiz bu Kur’an Allah’tandır ve kesinlikle başkası tarafından uydurulmuş bir söz değildir. Ancak Allah’ın gönderdiği önceki kitaplardan geriye kalan doğruları tasdik eder ve o kitapların dayandığı ana esasları açıklar. Bu Kur’an ilâhî hükümleri ayrıntılı bir biçimde açıklayan, içinde hiçbir kuşkuyu barındırmayan ve âlemlerin Rabbinden gelen bir kitaptır.

³⁸Gerçek böyle olduğu halde müşrik kalmakta inatla direnenler, Muhammed Onu kendisi uydurdu diyorlar? Sen onlara de ki: “Eğer bu iddianızda samimi ve dürüst iseniz, Muhammed gibi okuma yazması bile olmayan bir kişi; bütün insanları dize getiren böyle muhteşem bir kitap yazabiliyorsa haydi Kur’an’ın surelerine benzer bir sure de siz getirin. Hadi buna tek başınıza gücünüz yetmedi diyelim. O zaman bunu yaparken de Allah’tan başka çağırabileceğiniz, yardım alabileceğiniz şairlerinizi, edebiyatçılarınızı, ilim, fikir ve din adamlarınızı kısaca kim varsa hepsini de yardımınıza çağırın.”

³⁹Getirebilirler mi? Hayır iddialarında hiç de samimi ve tutarlı değillerdir. Onlar ne yaparlarsa yapsınlar en kısa bir sûrenin bile benzerini getiremeyecekler. Ama buna rağmen iyice düşünüp tartmadan hakkında gerçekçi hiçbir bilgiye sahip olmadan ve âyetlerin ayrıntılı açıklamalarını ve anlamını dinleyip kavramadan Kur’an’ı yalanladılar. Geçmişte bunun birçok örnekleri var. Nitekim onlardan öncekiler de peygamberleri ve onlara indirilen kitapları böyle yalanlamışlardı. Yanlış ölçüp, yanlış tartan zalimlerin sonlarının nasıl olduğuna bir bak.

⁴⁰Gerçeği kabule yanaşmayan Mekke halkının içinde düşünüp doğru olana yönelerek Kur’an’a iman eden de olacak. İnkâra ve yalanlamaya devam edip kibir ve inadından dolayı asla iman etmeyen de olacak. Fakat sen üzülme. Senin Rabbin hakkı yalanlayıp halk içinde fitne ve fesat çıkaran ve başkalarını da hakka yönelmekten alıkoyan o bozguncuları çok iyi bilir.

⁴¹Resûlüm! Bütün çabalarına rağmen eğer senin Allah adına yaptığın çağrıya inanmayıp yalanlarlarsa onlara de ki: “ Bakın ben hiç kimseyi iman etmeye zorlamıyorum. Siz de bizim inancımıza müdahale etmeyin. Benim yaptıklarımın sorumluluğu bana, sizin yaptıklarınızın sorumluluğu da size aittir. Siz benim yaptığımdan uzaksınız, ben de sizin yaptıklarınızdan uzağım.” Herkes kendi amelinden ve tercihlerinden sorumlu tutularak karşılığını görecektir.

⁴²Sen Kur’an okurken görünüşte içlerinden seni dinliyor gibi görünüp senin söylediklerin üzerinde hiç aklını kullanmadan ayetlerimizi dinleyenler de var. Eğer akıllarını kullanmazlarsa ve anlamak için dinlemezlerse; sen vicdanları önyargılara şartlamış olan o sağırlara; hakîkatin sesini duyurabilecek misin? Aklını kullanmayanların sağırlardan farkı yoktur, sen onlara duyuramazsın.

⁴³Onlara hakikati anlatırken içlerinden senin yapıp ettiklerini anlıyormuş gibi bön bön sana bakanlar da var. Eğer senin yaptıklarının amacını ve gözlerinin önündeki gerçeği göremiyorlarsa ve bir de basiretleri kapalıysa, sen körleri doğru yola iletebilecek misin? Bunların durumu da körlerden farklı değildir, sen körlere de doğru yolu gösteremezsin.

⁴⁴Şurası bir gerçek ki Allah insanlara zerre kadar dahi olsa asla hiçbir konuda haksızlık yapmaz. Fakat Allah’ın davetini kabul etmeyen insanlar kötülüklere ve günahlara dalarak ve bizzat kendi yaptıklarından dolayı azabı hak ederek bizzat kendilerine haksızlık ve zulmederler. Hem de bunu, dünya hayatının gelip geçici zevkleri uğruna yaparlar.

⁴⁵Onların hepsini mezarlarından kaldırıp hesap günü bir araya toplayacağız. O gün geriye dönüp baktıklarında yaşadıkları bir ömür, insanlara o kadar kısa gelecek ki, sanki dünyada gündüzün bir vaktinde ayaküstü birbirleriyle tanışmalarına yetecek kadar kısa bir süre kaldıklarını düşünecekler. İşte o zaman, dünya hayatının geçici zevkleri uğruna ebedî mutluluğu kaybetmenin ne büyük bir gaflet olduğunu anlayacaklar. O Gün Allah ile karşı karşıya gelecekleri gerçeğini, Allah’ın manevi huzuruna çıkmayı ve dünya hayatlarındaki yaşayış biçimlerinden hesaba çekileceklerine inanmayıp yalanlamış olanlar ve yaratılış gayesinden uzak yaşadıkları için doğru yola girmemiş olanlar gerçekten korkunç bir hüsrana uğrayacaklardır.

⁴⁶Ey Peygamber! Şu kaçınılmaz bir gerçek ki onlara vadettiğimiz azabın bir kısmını sana sen hayattayken bu dünyada göstersek ne değişir ya da onların acı akıbetini görmeden seni vefat ettirsek ne değişir? Eninde sonunda hepsinin dönüşü bizedir ve işledikleri suçlarının karşılığını göreceklerdir. Allah onların yaptıklarına hakkıyla şahittir.

⁴⁷Her ümmetin mutlaka bir peygamberi veya onlara peygamberle gelen mesajları duyuran uyarıp aydınlatan İslam davetçileri vardır. Peygamberler onlara geldiğinde doğru olan hayat nizamı ile yaşamaya davet edilirler. İnsanların bir kısmı ona inanır, bir kısmı inanmaz. Ahirette de amel defterleri açılıp, her insanın davete verdiği cevaba bakılır ve ona göre aralarında adaletle hükmedilir ve onlar asla zerre kadar haksızlığa uğratılmazlar.

⁴⁸Şimdiki müşrikler de geçmişteki her peygambere yapılan itiraz gibi: “Eğer kıyâmet, ahiret, cennet, cehennemle ilgili söyledikleriniz doğruysa söyleyin bakalım bizi tehdit ettiğiniz bu azap ve vaad edilen şey ne zaman başımıza gelecekmiş?” diyerek alay ediyorlar. Böylece inkârlarını ortaya koyuyorlar.

⁴⁹Ey Resûlüm sen onlara de ki: “ Bana inanmayanları azaba uğratacağım!’ demedim ki! Bilakis ben de sizin gibi beşerim. Allah dilemedikçe kendime gelecek hiçbir zararı önleyemem, kendim için de herhangi bir yarar sağlayamam. Dolayısıyla, size vaad edilen azabın ne zaman gerçekleşeceğini de bilemem. Benim vazifem sadece tebliğdir. Fakat şunu söyleyebilirim ki, Allah ceza ve mükâfat vermekte acele etmez. Her insanın olduğu gibi her ümmetin de Allah’ın yasaları ile belirlenmiş bir ömrü ve takdir edilen bir eceli vardır. Mesajını iyice anlamanız, üzerinde düşünmeniz için size bir süre daha mühlet verecektir. Bu süre gelinceye kadar da imtihân devam edecektir. Süresi dolup ecelleri geldiğinde ne bir saat öne alınabilir ne de süre dolmadan bir saat geciktirilebilir.” Son pişmanlık fayda vermez.

⁵⁰De ki: “ Ey müşrikler! Söyleyin bakalım Allah’ın azabı size gece vakti rahatlık içinde uyurken veya gündüz gezip eğlenirken tam işinize gücünüze dalmışken ansızın başınıza gelse ne yapabilirdiniz? Hâliniz nice olurdu hiç düşündünüz mü? Günahkâr suçlular azap gelmeden önce kendilerine çeki düzen vermek yerine niçin ve neye güvenerek Allah’a meydan okurcasına o azabın acele olarak gelmesini istiyorlar ki?” Onun zamanını belirleyecek olan Allah’tır. Sizin “Bir an önce başımıza gelsin de görelim” demenizle de Allah onun zamanını değiştirmez.

⁵¹Başınıza azap geldikten sonra mı O’na iman edeceksiniz? Anlaşılan o ki sizin ders almaya niyetiniz yok ve azap başınıza gelmeden iman etmeyeceksiniz. Ama o gün size denecek şudur: Şimdi mi aklınız başınıza geldi? Önceden size haberi verilip de uyarıldığınıza şimdi mi inanacaksınız? Artık çok geç. Hâlbuki daha önce azap gelsin de görelim diye alaycı bir tavır takınarak bu cezanın aceleyle gelivermesini istemiyor muydunuz denilir. Oysaki onlara cezamız gelince dilleri tutulur, şaşırır kalırlar.

⁵²Sonra Âhiret ve Hesap Günü’ne inanmayanlara ve yanlışta ısrar eden zulmedenlere: “ Ebedî kalmak üzere girin şu hak ettiğiniz cehenneme de görüp tadın bakalım sonsuz azabın ne olduğunu. Siz zulüm ve kötülük olarak dünya hayatındaki yaptıklarınızla neyi hak ettiyseniz, sadece onun karşılığını göreceksiniz denilir. Bizim sözümüz sözdür. Rabbin zulmedici değildir. İnsanlara yapmadıklarından dolayı azap edecek değildir. Rabbin suçluyu suçsuzu birbirinden ayırır.

⁵³İçlerinden bir kısmı da kendilerine bildirilmekte olan bu âyetler için şüphe edip hâlâ o azap gerçek mi?” diye sana soruyorlar. Sen de onlara de ki: “Evet. Rabbime yemin ederim ki o ahiret hesabı ve cezası gerçeğin ta kendisidir. Ey zâlimler siz ne yaparsanız yapın bundan kurtulamazsınız ve ilâhî adâletin gerçekleşmesine asla engel olamazsınız.”

⁵⁴O gün öyle zor bir gündür ki; dünya hayatını müşrik ve kâfir olarak tamamladığı için kendisine zulmetmiş herkes, yeryüzünün bütün servetine sahip olsa bile bunu cehennem azabından kurtulmak için gözlerini kırpmadan seve seve fidye olarak verirdi. Fakat ne çare, o zalimler kendilerini bekleyen azabı gördüklerinde dünya hayatında iken iman etmedikleri için kor gibi yüreklerini yakan pişmanlıklarını gösterecek gücü bile açığa vuramazlar ve nutukları tutulup donakalırlar. O gün insanların aralarında tam bir adaletle hüküm verilir ve kimseye en küçük bir haksızlık da yapılmaz. Böylece zâlimler, sonsuz azaba mahkûm olacak ve ilahi adalet onlar için hak ettiklerinin tam karşılığını verecektir.

⁵⁵İyi bilin ve aklınızdan çıkarmayın ki göklerde ve yerde olanların tümü Allah’ındır. Her şeyin sahibi olan Allah, her şeye Kâdir’dir. Yine bilesiniz ki, Allah’ın Kıyamet ve Hesap Günü ile ilgili vaadi mutlaka gerçekleşecektir ve ne diyorsa olacaktır. Her insan yaşayış biçiminden hesaba çekilecektir fakat onların çoğu bunu bilmezler. Onun için Allah’ın ayetlerini, Allah’ın verdiği sözleri inkâr edenlerle lüzumsuz tartışmalar yapmayın. Sen sadece anlamak isteyene yol göster.

⁵⁶O öldüren ve dünya hayatında iken yapmış olduklarınızın hesabını vermek üzere tekrar dirilten hayatı da ölümü de veren Allah’tır. İyi bilin ki sonunda hepiniz hesap vermek üzere O’nun huzuruna getirileceksiniz.

⁵⁷Ey insanlar! İşte size Rabbinizden bir öğüt, gönüllerdeki kalplerdeki, manevî hastalıklar için dertlere kesin bir şifa ve yaratılış sebeplerine uygun yaşamak isteyen mü’minler için yol gösterici bir hidayet ve rahmet kaynağı olmak üzere Kur’an gelmiştir.

⁵⁸Ey Peygamber! Bu durumda inkârcılığın pençesinde kıvranan bütün insanlara müjdeleyip de ki: “ Bu dünyanın geçici nîmetleri, insanlığı huzura kavuşturmada yeterli olamaz. O hâlde, Allah’ın sonsuz lütfu ve rahmetiyle şifa kaynağı olan kitabından dolayı sevinsinler. Çünkü vaad edilen bu Kur’an nimeti, onların dünya malı olarak toplayıp biriktirdikleri mal ve servetin hepsinden daha değerli ve hayırlıdır.”

⁵⁹Ey Peygamber! Kitap Ehline de ki: “ Hiçbir makul gerekçeye dayandırmadan Allah’ın size rızık olarak verdiklerinin bir kısmını kendinize helal bir kısmını da haram sayıyorsunuz. Size ne oluyor ve ne demeli?” Onları düşündüren bu sorudan sonra de ki: “ Bu konuda Allah size yetki ya da izin mi verdi. Yoksa Allah böyle emretti diyerek koyduğunuz keyfî hükümlerle ve O’nun “haram” demediğine haram, “helal” demediğine ise helal diyerek siz Allah’a karşı iftira atıp yalan mı uyduruyorsunuz?” Yarattıkları üzerinde hüküm koyma yetkisi yalnızca Allah’a aittir, dolayısıyla neyin helal, neyin de haram olduğunun belirleyicisi O’dur. Allah’ın size verdiği rızıklar için kendi kafanıza göre şu helaldir, şu haramdır diyemezsiniz

⁶⁰Allah’ın yarattıkları üzerinde hükümler koymaya çalışarak Allah’a karşı iftira edip yalan uyduranlar kıyamet günü başlarına gelebilecek azap hakkında ne düşünüyorlar? Günün birinde hesaba çekileceklerini hiç akıllarına getirmiyorlar mı? Şüphesiz onları bekleyen akıbet hakkında kitap ve peygamber göndermekle Allah insanlara karşı sınırsız ikram ve lütuf sahibidir. Ancak onların çoğu bu nimetlerin kıymetini bilmedikleri için nankörlük edip şükretmezler ve nimetler üzerinde kendisini hak sahibi görüp hükümler koymaya kalkarlar.

⁶¹Ey Peygamber! Ne işle meşgul olursan ol ve o işe dair Kur’an’dan ne okursan oku. Biz senin de hangi şartlar altında Allah’ın daveti konusunda neler yaptığını, yapmakta olduğunu, görüp bilmekteyiz. Ve siz de ey insanlar! ne yaparsanız yapın o işe dalıp gittiğiniz andan itibaren, Allah adına yapılmakta olan davete karşı tutumunuzu, nereye yönelip, kimleri Rab ve ilahlar edinerek nizamlarına uyduklarınızı biz ayrıntılıları ile bilip mutlaka size şahitlik etmekteyiz. Yerde ve gökte zerre ağırlığınca bir şey, hatta daha küçük olan şeyler bile Rabbinin bilgisinden gizlenemez. Yine bundan daha küçüğü veya daha büyüğüne varsa ve her ne yaparsanız yapın hepsinin kaydı apaçık bir kitapta tutulmaktadır.

⁶²İyi bilin ki, hesap gününde Allah’ın dostluğunu kazananlara gelecekten ve geçmişten dolayı hiçbir kaygı ve korku yoktur ve onlar asla mahcup da olmayacaklar üzülmeyecekler de. Peki, kimdir Allah’ın dostları?

⁶³Onlar saygıyla dopdolu olarak sınırlarını Allah’ın belirlediği nizam ile ahlakı yaşamak ve yaşatmak uğrunda ellerinden geleni yapanlar ve Allah’ın âyetlerine yürekten iman edip de kötülüğün her çeşidinden ve Allah’a karşı gelmekten titizlikle sakınanlar ve yollarını Allah ve kitabıyla bulmaya çalışanlardır.

⁶⁴Onlar için hem bu dünya hayatında hem de ahirette müjdeler vardır. Onlar Allah yolunda duruşlarını değiştirmediği müddetçe Allah’ın hükümlerinde ve verdiği sözlerinde asla bir değişme olmaz. Çünkü ilâhî yasada böyle yazılmıştır. Elbette Allah’ın vaadi gerçekleşecektir. İşte bu, en büyük mutluluk ve kurtuluştur.

⁶⁵Ey Resûlüm! Allah’a dost olmak kolay değildir. Bazen ona dost olmak demek, dünyayı karşına almak demektir. Bu sebeple müşriklerin baskısına aldırma. Allah’tan gelen gerçeği inkâr edenlerin alay dolu sözleri seni üzmesin. Çünkü bütün şeref, itibar, güç ve yücelik tamamen Allah’a ve O’na yakın olanlarındır. O seni müşriklere karşı bir gün mutlaka muzaffer kılacaktır. Allah, her şeyi işiten, her şeyi bilen ve her şeye güç yetirendir.

⁶⁶İyi bilin ki, göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ındır, yaratıp, sistemlerini kurup yöneten de O’dur. O halde Allah’a inanmakla beraber Allah’tan başka ortaklar tanıyıp onlara dua ve ibadet ederek tapanlar yalvarıp yakaranlar böyle yapmakla neyin ardına düşüyorlar? Her ne kadar onlara ibadet ediyor gibi görünüyorlarsa da Allah’tan başkasının yasalarına uyarak tapanlar dahi gerçekte ortak koştukları sahte ilâhlarına tabi olup uymuyorlar. Bu mükemmel nizam gözler önündeyken Allah’ın davetinden yüz çevirerek onlar sadece arzularına, tutkularına ve zanna uyuyorlar. Üstelik onlar insanların yalan yanlış çıkardığı yasaları, Allah’ın yasasından üstün görüyorlar ve onlar sadece saçmalayıp yalan söylüyorlar.

⁶⁷Yasalarını koyup geceyi uykuda dinlenmeniz için karanlık, gündüzü de işlerinizi göresiniz diye aydınlık olarak yaratan Allah’tır. Şüphesiz bunda aklını kullanıp düşünen ve Allah’ın âyetlerini, hakîkati açık yüreklilikle dinleyen insanlar için Allah’ın ilmini ve kudretini gösteren apaçık ayetler nice deliller ve ibretler vardır.

⁶⁸Hiçbir bilgiye dayanmayan, Allah’ı layıkıyla tanımayan ve Kur’an ile bildirilmekte olanlara inanmayan müşrikler de melekleri Allah’ın kızları saydılar. Hıristiyanlar ise İsa’yı Allah’ın oğlu kabul ederek: “ Allah çocuk edindi” dediler. Hâşâ Allah evlat edinmemiştir. O, bundan münezzehtir. O’nun evlat edinmeye ve başka hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nun olduğu halde, Allah’a nasıl böyle bir iftirada bulunuyorlar? Üstelik sizin bu konuda hiçbir deliliniz de yoktur. Bu durumda nasıl olur da Allah hakkında hiç bilmediğiniz iddialar ileri sürersiniz?

⁶⁹Ey Peygamber! Ey Müslüman! sen bu cahillere de ki: “Allah hakkında iftira atıp yalan uyduranlar asla kurtuluşa eremezler.”

⁷⁰Onlar olsa olsa dünyada kısacık bir geçim sürerler; ardından eninde sonunda hesap vermek üzere hepsinin dönüşleri bizedir. Sonra inkârda ısrar etmelerinden ve yalan dolu iftiralarından dolayı onlara şiddetli azabı tattırırız diye sizleri uyarıyoruz.

⁷¹Ey Peygamber! Geçmişte inkâr edenlerin, dünyadaki sonlarını göstermek için onlara Nuh’un kıssasını da anlat. O kavmine şöyle söylemişti: “Ey kavmim! Peygamber olarak seçilip aranızda durmam ve size yaratılış sebebinize uygun bir hayatı yaşamaya davet için Allah’ın ayetleriyle işinize gelmeyen gerçekleri hatırlatmam, size ağır geliyorsa ve bu sebepten bana zarar vermek istiyorsunuz diye davamdan dönecek değilim. Şunu iyi bilin ki ben Allah’ın mesajlarını sizlere iletmek için yalnız Allah’a dayanıp güvenirim. Haydi siz de beni susturmak için ilahlık payesini verdiğiniz liderlerinizi ve o sözde ortaklarınızla bir araya gelip ne yapacağınızı kararlaştırın ve elinizden geleni ardınıza koymayın. Sonra yapacağınız iş keşke şöyle yapsaydık diye içinizde bir dert olarak kalmasın. Sonra aldığınız kararı bana karşı uygulayın ve bana hiç mühlet de tanımayın. Fakat ne yaparsanız yapın, hak yoldan bir adım geri atmayacağım.

⁷²Eğer inatla davetten yüz çevirirseniz bilin ki benim kaybedecek bir şeyim yok. Çünkü Allah adına yaptığım bu davet karşılığında sizden bir ücret beklemiyorum. Benim mükâfatımı verecek olan Allah’tır. Ben her konuda Allah’ın yasalarına kayıtsız şartsız teslim olup İslâm’ı yaşayan ve ilâhî emirlere gönülden boyun eğen Müslümanlardan olmakla emrolundum.”

⁷³Bütün uyarılara ve öğütlere rağmen Nûh’un kavmi yine de ilahi nizam ve ahlaka uygun yaşamayı reddedip onu yalanladılar. Ancak biz Nûh ve gemide onunla beraber iman etmiş olanları gemiye bindirerek tufandan kurtardık ve onları yeryüzüne yeni vârisler ve o ülkede egemen halifeler kıldık. Ayetlerimizi umursamayıp yalanlayanları da suda boğduk ve helak ettik. Gittikleri yolun âkıbeti konusunda uyarılan fakat uyarıldıkları halde aldırış etmeyen isyankarların sonlarının nasıl olduğuna bir bak!

⁷⁴Daha sonra onun ardından gelen kavimlerin her birine kendi içlerinden birçok peygamber gönderdik. Hakikati yaşamaya davet için onlara açık mucizeler ve belgeler getirdiler. Ancak onlar gönderilen onca peygambere rağmen daha öncekilerin yalanlamış oldukları şeyler üzerinde bir kez düşünüp de bir türlü inanmak istemediler ve hemen reddettiler. Biz atalarımızı neye inanır bulduysak ona iman ederiz dediler. Çünkü yaptıkları kötülükler yüzünden kalpleri kararmış, âdeta pas tutmuştu. İşte nankörleşip azgınlaşarak ve inkârda ısrar ederek haddi aşanların kalpleri katılaşıp böyle mühürlenir.

⁷⁵Sonra onların ardından Musa ile Harun’u, ayetlerimizle Firavun ile onun çevresindeki ileri gelenlerine ve kavmine peygamber olarak gönderdik. Ne var ki onlar da Allah’ın âyetlerine karşı kibirli davranmayı alışkanlık hâline getirip büyüklendiler ve inatla müşrik kalmayı sürdürerek günahkâr bir topluluk oldular.

⁷⁶Onlara katımızdan Musa’nın peygamberliği ve Allah’ın âyetleri gibi mucizeler ve deliller kendilerine apaçık ulaşınca: “Bu elbette düpedüz bir sihirdir” dediler.

⁷⁷Musa onlara: “Gerçek size gelince neyin sihir, neyin mucize olduğunu Allah’ın izniyle göreceksiniz. Bunlar sihir’ diyorsunuz öyle mi? Siz hiçbir büyücünün, zâlim bir diktatörün karşısına çıkıp davasını korkusuzca haykırdığını, onu Allah’ın dinine dâvet ettiğini gördünüz mü? Sizi doğru olan hayat nizamına bu mucizelerle çağırmak sihirbazların ne işidir ne de görevleridir Eğer sihirbazlar tevbe etmezlerse kurtuluşa eremezler ” dedi.

⁷⁸Musa’dan bunları dinleyen Firavun’un meclisinin üyeleri, Musa’ya dediler ki: “Sen bizi senin davet ettiğin nizama dönmemiz için atalarımızı üzerinde bulduğumuz yoldan çevirmek ve kuracağınız yeni düzenle bu ülkede yönetimi kardeşin Harun’la sana bırakarak üstünlük ve hakimiyetin ikinize geçmesi için mi geldin? Ey Musa ve Harun iyi bilesiniz ki elimizdeki saltanatı kimseye kaptırmaya niyetimiz yok! Dolayısıyla biz size ve söylediklerinize asla iman edecek değiliz” dediler.

⁷⁹Sonra da Firavun Mûsâ ve kardeşi Hârûn’u halkın gözünden düşürmek için adamlarına: “ Etrafa haber salın. Bu civarda bilgilibütün bilgin sihirbazları toplayıp bana getirin” dedi.

⁸⁰Nihayet sihirbazlar toplanıp getirildiler. Önceden kararlaştırılan yerde ve zamanda halkla birlikte Firavun, sihirbazlar ve Musa karşı karşıya geldiler. Sihirbazlar gelince Musa sihirbazlara meydan okurcasına seslenerek onlara: “ Haydi atacaklarınızı atın. Ne hüneriniz varsa koyun ortaya da görelim.” dedi.

⁸¹Ellerindeki ipleri ve değnekleri attıklarında attıkları şeyler ortalıkta dolaşan yılan ve çıyanlara dönüşüp büyük bir büyü sergilediler. Bunun üzerine Musa onlara dedi ki: “Sizin bu yaptığınız şey sadece göz boyamadan ibaret bir sihirbazlıktır. Hiç şüpheniz olmasın ki Allah bunu benim vasıtamla boşa çıkaracaktır. Çünkü Allah bozguncuların fesatçıların işlerini düzeltmez ve asla amaçlarına ulaştırmaz.

⁸²Müşrik ve kâfir suçlular hoşlanmasalar da gün gelecek Allah yasaları ve sözleriyle gerçeği apaçık ortaya çıkaracaktır. Böylece benim peygamberliğimi ve daveti Allah adına yapmakta olduğumu size gösterir.” dedi. Bu sözlerin ardından Mûsâ’nın attığı âsa, sihirbazların bütün sihirlerini yutuverdi. Bunun üzerine sihirbazlar secdeye kapandı. Bu gelişmeyi gören Firavun her diktatörün yaptığı gibi yaptı ve uyguladığı şiddetin dozunu artırdı.

⁸³Baskı o kadar fazlaydı ki Allah’ın bildirdiği sınırları tanımayan Firavun ve adamlarının zulmünden korkup kendilerine kötülük etmeleri korkusuyla, kavminden Musa’ya, çok az bir genç gruptan başka davetten uzak durarak iman eden olmadı. Musa’nın Allah’ın izni ile ortaya koyduğu mucizeler ve Allah’ın âyetleri ile yaptığı çağrıya, kavminden ancak çok azı açıkça iman etti, Şüphesiz Firavun zorba bir diktatörlükle yeryüzünde iyice büyüklenmişti ve o haddi aşanlardandı.

⁸⁴Musa müminleri eğitmek üzere onlara dedi ki: “Ey kavmim! Eğer gerçekten ve yürekten Allah’a iman ettiyseniz, hakkıyla teslim olup Müslüman olduysanız, zorba yöneticilerin tehditlerinden korkup beni yalnız bırakmayın, sadece O’na güvenin ve davetine teslim olup sorumluluklarınızı yerine getirmenin gayreti içinde olun.”

⁸⁵Onlardan bu ilâhî çağrıya iman eden mü’minler de Mûsâ’ya cevaben dediler ki: “ Biz yalnız Rabbimiz olan Allah’a güvendik ve O’nun yardımına sığındık. Ey Rabbimiz baskı ve şiddetine maruz bırakarak bizi zalimler topluluğu için bir imtihan unsuru olarak sınama, bizi bunların elinde rezil rüsva etme. Ne olur bizleri altından kalkamayacağımız ağır imtihanlarla imtihan etme! Bizi kâfirler karşısında yenik düşürerek onların iyice azgınlaşmasına sebep kılma. Altından kalkamayacağımız çetin belâlarla bizi yüz yüze getirme ya Rabbi

.86. Engin lütuf ve rahmetinle bizi bu kâfirler topluluğundan bir an önce kurtar.”

⁸⁷Bunlar yaşanırken Biz Musa’ya ve kardeşine şöyle vahyettik: Bir sığınak ve toplantılarınızın yapılacağı karargâh olacak şekilde kavminiz için şehrinizdeki her semtte istişareler yapacağınız ve Allah yolunda sıklıkla bir araya gelipbirliğinizi pekiştirenevler oluşturun. Bir ümmet olarak bu evlerinizi birinden diğerine geçilebilecek ve birbirini görüp irtibatlı olacak şekilde organize edin ve birer ibadethane haline getirip Allah’ın mesajlarının öğretildiği mescitlere çevirin ve bu evlerde namazlarınızı da dosdoğrukılın. Ey Musa! Bunu görev bilip yerine getiren Mü’minlere de Allah’ın yardımıyla zaferin mutlaka ulaşacağını müjdele.

⁸⁸Bu müjde Mûsâ ile birlikte iman edenleri sevindirmişti ama bu arada Mısır’da Firavunun baskıları da her geçen gün artıyordu. Allah, firavun ve adamlarının kesinlikle iman etmeyeceklerini Mûsâ ve Hârûn’a bildirdi. Bunun ardından Musa kardeşi Hârûn ile birlikte ellerini açıp şöyle dua etti “Ey Rabbimiz! Sen Firavun’a ve adamlarına, dünya hayatında göz kamaştırıcı bir zenginlik ve saltanat verdin. Ey Rabbimiz! onlar da bu imkân ve güçle insanları, senin doğru yolundan uzaklaştırmaya çalışıp saptırıyorlar. Bu ne büyük nankörlüktür ki, kendilerine bahşettiğin bunca imkân ve nimetlere şükredip sana kulluk yapmaları gerekirken, haddi aşarak şımarıyor ve ısrarla hakkı inkâr edip senin dinine savaş açıyorlar. Ey Rabbimiz! İşte bu sebepten onların mallarını servetlerini ve güçlerini yok et. Kalplerine de darlık ve korku ver ki yüreklerinde bunun acısını ve sıkıntısını duyup zelil olsunlar. Rabbim, anlaşılan o ki inkârda ısrar ettikleri için can yakıcı acıklı azabı görmeden gerçeği kabul edip iman etmeyecekler dedi.

⁸⁹Bu dua üzerine Allah da Mûsâ ve Hârûn’a seslenerek dedi ki: Duanız kabul edildi. O halde siz sabredin. Mü’minlerle birlikte Allah’ın davetine sabırla, sebatla sarılıp fiili dua olan doğruluğa devam edin. Sakın bundan vazgeçip de Allah’a başkaldıranların, hak hakikat nedir bilmeyen cahillerin yolunu izlemeyin dedi.” Aradan geçen zaman içinde Mısır’da açılan evler İsrâiloğullarını belli bir bilinç düzeyine getirdi. Mûsâ Allah’tan aldığı emir gereğince bir gece kavmiyle beraber Mısır’dan ayrıldı. Fakat onların ayrıldığını haber alan Firavun ve ordusu kısa süre içinde onlara yetişti. Mü’minler denizle düşman arasına sıkışıp kalmışlardı.

⁹⁰Sonra da Kızıldeniz’i ortadan ikiye ayırdık ve İsrailoğullarını denizden karşıya geçirdik. Fakat bu mucizeyi görmelerine rağmen öfkeden çılgına dönen Firavun ve askerleri kinle ve hışımla saldırmak için onların peşlerine düştüler. Mûsâ için ayrılan deniz İsrail Oğulları karşıya geçer geçmez, Firavun ve askerleri geçerken tekrar kapanmaya başlayıp birleşti. Nihayet dev dalgalar altında kalıp öleceğini anlayan Firavun suda boğulmak üzere iken çaresizce şöyle dedi: “İsrailoğullarının inandığı gibi Allah’tan başka bir gerçek ilah olmadığına iman ettim ve ben de artık O’na teslim olan Müslümanlardanım”

⁹¹“Şimdi mi aklın başına geldi ve Allah’tan başka ilah olmadığını şimdi mi anladın ey Firavun? Oysa daha önce defalarca mucize görmene rağmen gerçeğe karşı çıkıp Allah’a isyan etmiş ve kendini ilah kabul edip halkına da bunu kabul ettirmeye çalışarak bozgunculardan olmuştun. Bu yüzden, son nefeste ettiğin bu iman, sana hiçbir yarar sağlamayacaktır.“

⁹²Senden sonraki geleceklere bir ibret olman için bugün senin cesedini denizde balıklara yem olmadan kurtarıp sahile atacağız. Böylece insanlar, zalimlerin nasıl bir âkıbeti beklediğini gözleriyle görecekler!” Ne var ki, ibret alanların sayısı çok azdır. Gerçekte ise bütün delilleri görüp bilmelerine rağmen insanların çoğu bizim ayetlerimizden ve Allah adına yapılan davete karşı duyarsız ve habersizdirler.

⁹³Andolsun biz İsrailoğullarını verimli güzel ve güvenli bir yurda yerleştirdik ve onlara temiz helal rızıklar verdik. Kendilerine peygamberler göndermeye devam ettik. Kurallarını Allah’ın belirlediği nizam ve ahlaka uygun yaşamaları tebliğ edilip Allah’ın hükümlerini içeren âyetler bildirilerek ilim gelince, ilahi yasalara uymak konusunda aralarında tartışmaya ve çekişmeye başlayıp ayrılığa düştüler. Allah onlara, ellerindeki Tevrat’ın aslını onaylayan yeni bir kitap ve yeni bir Peygamber gönderince, kimisi ona inandı, kimisi inkâr etti. Şüphesiz Rabbin kıyamet günü, ayrılığa düştükleri bu hususlarda aralarında hükmünü verir. Onlar verdiğimiz hükümlerle tartıştıkları konuların gerçeğini öğreneceklerdir.

⁹⁴Ey Kur’an okuyan insan. Eğer sana geçmiş nebiler hakkında bu kitap ile bildirdiğimiz kıssaların gerçekliğinden kuşkuya düşersen senden öncekilere gönderdiğimiz Tevrat gibi kitaplardan geride kalan gerçekleri okuyanlar var onlara da sor. O zaman anlayacaksın ki, Rabbinden sana ulaştırılan vahiy gerçeğin ve hidayetin ta kendisidir. Sakın ha şüpheye düşenlerden olma. Göreceksin Allah’ın bütün elçileri de hep bu evrensel gerçeği tebliğ etmişlerdir. Buna insanlık tarihi şahittir.

⁹⁵Ne olursa olsun sakın Allah’ın ayetlerini ve hükümlerini gereksiz ve geçersiz sayanlardan, bunlar uydurmadır diye yalanlayanlardan ve onları yaşamaktan geri duranlardan da olma. Sen, yolunun doğruluğuna olan sarsılmaz inancın ve Allah’a mutlak itimat ve tevekkülünle vazifene devam et. Aksi takdirde dünya da Âhirette de kaybedenlerden ve hüsrana uğrayanlardan olursun.

⁹⁶Gerçek şu ki, inkârda ısrarlarından dolayı haklarında Rabbinin verdiği ebedî azap hükmü kesinleşmiş olanlar asla iman etmezler. Hâlbuki düşünüp öğüt almaları için; onlara ne çok süre ne çok delil verilmişti.

⁹⁷Üstelik kendilerine hakikati tüm berraklığıyla gösteren her türlü delil ve mucize gelse bile son nefeslerini verirken acıklı azabı kendi gözleriyle görünceye kadar inkâr ve isyan içinde bocalayacaklardır. Ayetlerimizin gerçeğini anlamaya karşı bu kadar katı, bu kadar önyargılıdırlar. Akıllarını da hiç kullanmazlar. O azabı gördüklerinde de iman ettik derler fakat Firavun örneğinde olduğu gibi imanları onlara bir fayda sağlamaz.

⁹⁸Davete önce karşı çıkan, fakat azapla karşılaşacaklarını anlayıp kendilerine azap gelmeden önce iman eden ve bu imanları da kendilerine yarar sağlamış bir toplum asla olmadı ki. Sadece Yunus’un kavmi hariç. Çünkü Yunus, halkını yeteri kadar uyarmadan, ümitsizliğe düşüp görev yerini terk etmişti. Oysa Biz, hakîkati tüm açıklığıyla ortaya koyan bir elçi göndermedikçe, hiç kimseye azap etmeyiz. Ki onlar akledip Allah adına yapılan davet ile yaşamaya dönerek iman edince Biz de tövbelerini kabul ettik. Dünya hayatında perişan olacakları acı vealçaltıcı azaptan onları kurtardık. Sonra da kendilerine belli bir süre daha hidayet üzere yaşamanın, gücünü ve mutluluğunu tattırıp nimetlerimizden bolca yararlandırdık. Şu hâlde, ey Müslüman! Sakın sen de Yûnus gibi aceleci davranıp da bütün insanların çabucak inanmalarını bekleme! İnanmıyorlar diye de ümitsizliğe kapılma. Zira inkâra şartlanmış olanlar, sen onlara en büyük mûcizeleri göstermiş olsan bile, inkârcılıktan vazgeçmeyeceklerdir.

⁹⁹Şayet Rabbin insanlara irade vermeyip zorla iman ettirmek isteseydi yeryüzündeki tüm insanlar mecburen iman ederdi. Elbette buna gücü yeter ama böyle olmasını istemedi. Allah diledi ki her insan kendi iradesiyle seçimini yapsın ve karşılığını hak etsin. Şu hâlde sen de ısrarla küfrü tercih eden insanları iman etmeleri için zorlayacak değilsin. Böyle bir şeye hakkın yok. Senin görevin, hakîkati onlara güzelce duyurmaktan ibarettir. Dolayısıyla, iman etmiyorlar diye kendini kahretme.

¹⁰⁰Elbette Allah’ın izni olmadıkça hiç kimse iman edemez. Ancak Rabbin hiçbir insanın kalbini, kendisi istemedikçe değiştirmez. Rabbinin adaleti budur. Ama inanmak iradesi insanın elindedir. O’nun rehberliği olmadan hiç kimse doğruya ulaşamaz. Çünkü Allah düşünüp aklını hakikati aramak uğrunda kullanmayan, önyargılı insanları manevi pislik ve rezillik içinde bırakır. Aklını kullanıp yaratılış sebebine göre yaşamak isteyenleri ise hakikate ulaştırır Bu ilâhî kanun gereğince, hakîkate yönelmeyen insanların iman etmeleri mümkün değildir.

¹⁰¹Ey Peygamber! Senden mûcize isteyenlere de ki: “Göklerde ve yerde nelerin yaratılmış olduğuna, muhteşem mucizelere ve nasıl bir düzen içinde yaşatıldıklarına bir bakın ve düşünüp ibret alın.” Allah’ın ilminin ve gücünün sınırsızlığını görüp, davetine sarılın. Ne yazık ki yaratılış sebepleri olan hayat nizamına sırtlarını dönerek gerçeklere iman etmeyen bir topluluğa görüp, işitmelerine rağmen bütün iman esaslarını ispat eden bunca deliller, ayetler ve uyarılar bir şey kazandırmaz.

¹⁰²Onlar hâlâ iman etmek için ne bekliyorlar? Yoksa Allah’ın Rabliği ve ilahlığının üstünü örtüp inkâr etmeye çalışan bu müşrikler kendilerinden önce gelip geçenlerin başlarına gelen azap dolu günlerin benzerinin gelmesini mi bekliyorlar? Bu gâfillere de ki: “ O halde olacakları bekleyin bakalım! Ben de sizinle beraber sabırla bekleyeceğim.”

¹⁰³Bu bekleyiş esnasında, müminlerle kâfirler arasında büyük bir mücadele yaşanır. Zalimlere biraz mühlet veririz Biz değişmez kanunumuz ve vaadimiz gereği davetimizden yüz çeviren kâfirleri hak ettikleri azap ile cezalandırırız. Sonra peygamberlerimizi ve onunla birlikte iman etmiş olanları ise helak olmaktan kurtarırız. Ey mü’minler sizi de ilahi adalet gereğince, hak uğrunda sabırla mücadele ettiğiniz için kurtarmak ve zafere ulaştırmak üzerimize bir borçtur.

¹⁰⁴Ey Peygamber! Âyetlerimizi yalan sayanlara de ki: “Ey insanlar! Eğer benim dinim hakkında bir kuşkunuz varsa ve Allah adına yaptığım davetten vazgeçip de size uyacağımı düşünüyorsanız, şunu gayet iyi bilin ki ben, sizin Allah’ın dışında ilah edinip taptıklarınıza asla itaat ve ibadet etmem de yasalarına uyarak tapmam da. Ben ancak benim de sizin de canınızı alacak sonra da tekrar diriltip hesap soracak olan Rabbimin yasalarına uyarak Allah’a kulluk ederim. Ben O’na güvenip teslim olan ve inançlarından zerre kadar taviz vermeyen dosdoğru mü’minlerden olmakla emrolundum.”

¹⁰⁵Ve yine bana şu ilâhî emirleri söylemem de emredildi: “ Şirkten ve küfürden arınmış olarak yüzünü dosdoğru ve her türlü bâtıl ideolojilerden arınmış bir şekilde hak dine çevir ve bütün gücünle ve tevhid inancıyla Allah’a yönel. Sakın Rabbinin yasalarından başka yasalara uyarak O’ndan başka bir ilâh kabul etme ve böylece Allah’tan başka varlıkları yücelterek şirk koşanlardan olma.

¹⁰⁶Size bir hayrın dokunmasını ya da uğradığınız bir kötülükten kurtulmayı istiyorsanız Allah’ı bırakıp da Allah’tan başka sana bir yararı veya zararı dokunmayacak şeylere dua edip yardım dilemeyin ve yasalarına uyarak tapmayın. Eğer böyle yaparsan o takdirde hiç şüphesiz kendine yazık eden zalimlerden olursun. Çünkü Allah’tan başka yasalarına uyarak taptıkların nihayetinde yarattığımız varlıklar olacaktır. Yaratılanların yaratılmışlara tapması insana yakışmaz.

¹⁰⁷Allah seni uyarmak, ya da sınamak için sana bir sıkıntı verirse iyi bilesin ki onu yine O’ndan başka kimse gideremez. Eğer senin için bir iyilik dilerse O’nun hayrına da lütfuna da kimse engel olamaz. O bu lütfunu kullarından layık görüp dilediğine verir. O, mü’minlere karşı şefkatli ve bağışlayıcıdır, tevbe ile kendisine yönelen kullarına karşı da merhamet edicidir.”

¹⁰⁸Ey Peygamber de ki: “Ey insanlar! İşte size Rabbinizden yaratılışınızın sebebini bildiren ve ona uygun nasıl yaşamanız gerektiğini açıklayan ve hak olan Kur’an gelmiştir. Bundan sonra kim hakka tâbi olup hidayeti kabul eder ve doğru yola girerse elbette bu seçimi kendi yararına olur. Fakat her kim de başka bir hayat tarzı ile yaşamayı seçip Kur’an dışı yollara saparsa felaketlerini hazırlayıp kendi aleyhine sapıtmış olur. Ben sizin tercihlerinizden ve yaptıklarınızın akıbetinden sorumlu değilim. Sizin üzerinize bir koruyucu vekil de değilim.

¹⁰⁹Ey Peygamber! Sen de sadece sana vahyedilen bu hikmetli ayetlere uy ve hedefe ulaşma konusunda sakın aceleci davranma. Allah hükmünü verinceye kadar ve vaad ettiği zafer gelinceye kadar bu yolda uğrayabileceğin zorluk ve sıkıntılara sabret. Unutma; O Allah herkes hakkında en doğru zamanda en doğru en güzel hüküm verendir, hüküm verenlerin de en hayırlısıdır.