Bakara Sûresi - Mustafa Çevik Meali (Ayetler Konu Bütünlüğü İçinde)

Elif. Lam. Mim. Allah’ın, yarattığı seslerin harflerinden oluşan sözlerle gönderdiği Kur’an’ın, ilahi bir davet kitabı olduğundan şüpheniz olmasın. Bu Kur’an Allah’ı layıkıyla tanımak, yaratılışının gayesini bilmek, hayatını o gayeye uygun yaşamak ve böylece gerçeğe ulaşmak isteyen muttakiler için hidayet (doğru yol) rehberidir.

Muttakiler gayba inanır, öldükten sonra diriltilip Allah’ın huzurunda toplanacaklarına ve âhiret hayatına iman ederler, namazlarını titizlikle ve bilinçle kılar, Allah’ın kendilerine lütfettiği nimetlerden O’nun davetine hizmet yolunda harcarlar. Ey Peygamber! Onlar sana ve senden önceki peygamberler ile indirilen kitaplara da iman ederler. İşte böyleleri, Rablerinin rehberliğine teslim olarak mutluluğa kavuşurlar.

Allah’ın kâinatı ve insanları yaratmasındaki maksadını düşünmeyip, önemsemeyen kimseleri uyarıp gerçeğe davet etsen de etmesen de onlar için fark etmez, çünkü onlar gerçeğe gözlerini kapayıp, kulaklarını tıkamış ve kalplerini kilitlemişlerdir. Bu yüzden Allah onları çetin bir azap ile cezalandıracaktır.

Öyle kimseler de vardır ki, gerçekten inanmadıkları halde Allah’a, Rab ve ilah olarak inanıp Âhiret Günü’ne de iman ettiklerini söylerler. Böylece hem Allah’ı hem de mü’minleri aldattıklarını zannederler. Oysa onlar sadece kendilerini aldatırlar fakat bunun farkında değiller.

Onların ikiyüzlülükleri sebebi ile kalplerine fitne ve nifak hastalığı yerleşmiştir. Yürekten inanıp teslim olmadıkları için Allah da onların o hastalıklarını artırmıştır. Cehennem azabı onları beklemektedir. Böyle kimselere “Yeryüzünde yozlaşmaya, çürümeye, bozgunculuğa sebep olacak işler yapmayın” denildiğinde, “Biz bozguncu, yozlaştırıcı değil yapıcı, iyileştirici, ıslah edici kimseleriz.” derler.

Hâlbuki onlar kesinlikle fesat çıkarmanın, insanları Allah’ın daveti olan hayat nizamını yaşamaktan uzaklaştırmanın peşindeler fakat yaptıklarının da doğru olduğuna inanırlar.

Onlara: “Gelin siz de yürekten iman eden mü’minler gibi dosdoğru kimselerden olun, ikiyüzlü tavırlarınızdan vazgeçin.” denildiğinde ise: “Ne yani, biz de şu beyinsizlerin inandığı gibi mi inanalım?” derler. Fakat gerçek şu ki asıl ahmak ve beyinsiz olan kendileridir ama bunun farkında değiller.

Bunlar dünyevi çıkarlarının söz konusu olduğu yerlerde, mü’minlerle karşı karşıya geldiklerinde, “Biz de sizin gibi inanıyoruz.” demekten de geri durmazlar. Fakat işleri bitip de kendileri gibi olan şeytanın dostlarıyla bir araya gelince de, “Aslında bizim sizden olduğumuzu biliyorsunuz, biz onlarla alay etmek, işimizi gördürmek için bir araya geliyoruz.” derler.

Allah şimdilik onların ikiyüzlü tavırları ve azgınlıkları içinde bir süre daha bataklıklarında debelenmelerine izin vermekte. Günü gelince de hak ettikleri azap ile cezalandıracaktır.

İşte bunlar Allah’ın daveti olan hidayete karşı, dalaleti satın alanlardır ve bu ticaretin onlara hiçbir kârı olmamıştır. Zira bunlar fıtratlarına tek uygun olan hayat nizamının değerini kavramaya yanaşmadılar.

Bu münafıkların durumu, sözde etrafı aydınlatmak için ateş yakan fakat asıl amacı yangın çıkarıp etrafı ateşe vermeye çalışan kimselerin durumuna benzer. O ateşi yakmalarıyla birlikte, Allah da yaktıkları ateşi söndürüp onları zifiri karanlığa mahkûm eder.

Onlar gerçeğe karşı kör, sağır ve dilsizdirler, o yüzden de Allah’ın davetine yönelmezler. Bu münafıkların durumu aynı zamanda zifiri karanlık bir gecede, gök gürültüsü ile birlikte şimşekler çakıp yıldırımlar düşmekte, bardaktan boşanırcasına yağmur yağmakta iken ölüm korkusuyla kulaklarını tıkayan, şimşeğin bir anlık göz alıcı ışığında birkaç adım attıktan sonra, tekrar zifiri karanlıkta çakılıp kalan çaresiz zavallının durumuna benzer.

Şayet Allah dileseydi böylelerinin gözlerini tamamen kör, kulaklarını da sağır ederdi. Elbette ki Allah’ın gücü her şeye yeter.

Ey insanlar! Sizi ve sizden önce yaşamış olanları da yaratan Allah’ın yaratma sebebini düşünün ve davet olunduğunuz doğru yola yönelerek yalnız O’na kulluk edin ki, kurtuluşa erebilesiniz.

Allah, size yeryüzünü geçici bir süre için konaklama yeri olarak yaratıp, oradan rızıklandırmakta, gökyüzünü de üzerinize bir tavan gibi inşa ederek, yağdırdığı yağmurla çeşit çeşit bitkiler yetiştirip lütuflarda bulunmaktadır. O halde Allah’a nankörlük etmeyin, O’na şükredin ve sakın O’ndan başka ilah edinmeyin.

Şayet kulumuz ve elçimiz Muhammed’e indirdiğimiz kitabın ilahi bir kitap olduğundan şüphe ediyorsanız, haydi onun sûrelerine benzer bir sûre de sizler getirin. Bunu yapabilmek için de, Allah’tan başka kimden yardım alabilecekseniz o yardımları da alın. Bunu yapabilmeniz mümkün değildir. O halde şirkinizden, küfrünüzden vazgeçip, yalnız Allah’ı ilah edinerek sizi dalaletten, çürümüşlükten kurtarıp, mutluluğa kavuşturacak olan sınırlarını Allah’ın belirlediği bir hayatı yaşamaya yönelin ve böylece yakıtı insanlarla taşlar olan cehennem ateşinden korunun.

Ey Peygamber! Allah’ın davetine iman edip sorumluluklarını yerine getirmek için canla başla gayret edenleri müjdele! Onlar içlerinden ırmaklar akan cennetlerde, en güzel nimetlerle ödüllendirilecekler. Onlara orada her nimetin ikram edilişinde, “Bu nimetler dünya hayatımızda Rabbimizin yarattıklarına benziyor fakat asıl lezzetli olanlar bunlarmış.” diyecekler. Cennette onlara tertemiz eşler de bahşedilecek ve orada daimi mutluluk içinde yaşayacaklar.

Allah gerçeği kavramaları için insanlara bir sivrisineği, hatta ondan daha küçük ya da büyük olan birçok şeyi misal olarak vermekten çekinmez. Allah’ın âyetlerine iman edenler bilirler ki, Rableri verdiği misalle bir gerçeğin çok daha iyi anlaşılmasını istemektedir.

Müşrik ve kâfirler ise, “Allah’ın böylesine misaller vermesinin bir anlamı yok ki, niçin böyle misaller versin?” derler. Allah, akıllarını kullanıp düşünüp anlamaya çalışmadan davetinden yüz çevirmenin bahanesi peşinde koşan bu kimselere hidayet nasip etmez, ancak Allah’a karşı sorumluluklarını yerine getirmek için gayret edenleri hidayete ulaştırır. Gerçek şu ki Allah fasıkları sapıklıklarında bırakır.

Böyleleri Allah’a verdikleri tevhid (Allah, rab ve ilah bütünlüğü) sözünü bozarlar, O’nun birleştirilmesini emrettiği bu bütünü birbirinden ayırarak yeryüzünde bozgunculuğa sebep olurlar. İşte bunlar, hüsrana uğrayanların ta kendileridir.

Ey insanlar! Sizi yaratıp, bunca nimetle donatan, öldükten sonra da tekrar diriltip huzurunda toplayacak olan Allah’a karşı nasıl oluyor da nankörlük edip davetine sırt dönüyorsunuz?

Hâlbuki yeryüzünde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra da göğe yönelip onu da yedi kat olarak düzenleyip, istifadenize sunan Allah’tır. Allah bahşettiği bunca nimetlere rağmen nankörlük etmekte olanları en iyi bilendir.

Yerde ve göklerde olanları yaratıp, nizamlarını kuran ve yarattığı her şeyi yasalara bağlayan Allah, sonra da meleklere, “Ben yeryüzünde birbirlerine halife (yönetici) olacak insanlar görevlendireceğim.” demişti. Bunun üzerine melekler de Allah’a, “Bizler Senin her emrini gönülden yerine getiriyor, lütfettiğin nimetlere şükredip yüceliğin ve kudretin karşısında Seni hamd ile tesbih ediyorken; yeryüzünde bozgunculuk çıkaracak, yozlaşmaya sebep olacak ve birbirinin kanını dökecek kimseleri mi halife kılacaksın?” dediler.

Allah da onlara, “Benim bildiklerimi ve maksadımın ne olduğunu sizler bilemezsiniz.” dedi. Ardından da halifelere selef olarak yaratıp, isimleri ve manalarını öğrettiği Âdem’i karşılarına çıkarıp meleklere, “Haydi her şeyi biliyorsanız söyleyin bakalım Âdem’e öğrettiğim isimleri?” dedi.

Bunun üzerine melekler, “Rabbimiz! Biz Senin öğrettiklerinden başka şey bilmeyiz. Neyin niçin yaratıldığını tek bilen ve hikmet sahibi olan Sensin” dediler.

Böylece Allah, kendisinin yaptıklarının sorgulanamayacağını meleklere hatırlatıp, sonra da Âdem’e seslenerek “Ey Âdem! Sana öğrettiğim isimleri ve ne olduklarını onlara bildir.” dedi. Âdem’in o isimleri ve anlamlarını söylemesi üzerine de Allah meleklere, “Göklerde ve yerde görünen görünmeyen ne varsa hepsini Ben yarattım ve niçin yarattığımı da Ben bildirmeden siz bilemezsiniz. Oysa Ben, sizin gizlediklerinizi de açığa vurduklarınızı da bilirim.” dedi.

Daha sonra meleklere şöyle buyurdu: “Şimdi Âdem’le ilgili size vereceğim görevleri yapmak ve sadakatinizi göstermek üzere Bana secde edip söz verin.”

Bunun üzerine İblis dışında hepsi Allah’a secde ederek, saygı ve sadakatle emre uyacaklarını beyan ettiler. İblis ise Âdem’i küçümseyip kibirlenerek ona hizmet etmek için görevlendirilmeyi kabul etmeyip Rabbi olan Allah’ın emrine itiraz ederek isyan etti, nankörleşip kâfirleşti.

Allah Âdem’e şöyle buyurdu: “Ey Âdem! Sen ve eşin şu bahçeye (cennete) yerleşin ve orada dilediğinizi yiyin için, fakat sakın şu ağaca yaklaşmayın yoksa yasağı çiğneyip, kendine zarar veren zalimlerden olursunuz.”

Bir süre sonra her ikisi de şeytanın verdiği vesveseye kanıp o yasağı çiğnediler. Bu yüzden Allah da onları cennetten çıkardı. Çıkarırken de onlara, “Şeytan ve siz birbirinize düşman olarak buradan çıkıp gidin, yeryüzünü bir süreliğine mesken edinin, sonra da size nasıl yaşamanız gerektiğini bildiren doğru yol rehberi göndereceğim. Kim onunla davet olunduğu nizam ile ahlaka uygun yaşarsa, dünyada ve âhirette mahzun olmayacak. Onlar için korku yoktur.” dedi.

Âdem şeytanın tuzağına düşerek Allah’ın koyduğu yasağı çiğnemiş olmanın pişmanlığı ile kıvranıp dururken, bir yandan da af dilemeye çalışıyor ve nasıl bağışlanabileceğini bilemiyordu. Onun yürekten pişmanlığını gören Allah, kendisine hangi kelimelerle yönelip tevbe ederek af dilemesi gerektiğini öğretti. Derken Âdem Rabbinden öğrendiği kelimelerle O’na yönelip, bağışlanma diledi. Böylece Allah onun tevbesini kabul etti, çünkü O çok şefkatli, merhametli ve tevbe edip, yürekten Rablerine yönelenleri bağışlayıcıdır.

Peygamberler ve kitaplarla tebliğ edilen davetimi umursamayıp, kibirlenip reddedenler cehennem azabına mahkûm edilecek ve devamlı orada kalacaklar.

Ey İsrailoğulları! Sizi esaretten, zulümden kurtarıp nimetler bahşettiğimi unutmayın. Allah’tan başka Rab ve ilah kabul etmeyeceğinize dair verdiğiniz sözünüzü tutun, elinizdeki kitapta kalan doğruları tasdik eden Kur’an’a iman edin, âyetlerimi menfaatiniz karşılığında satmaya kalkmayın, onu ilk inkâr edenler de siz olmayın ki Ben de verdiğim sözü tutup size dünyada ve âhirette yardım edeyim.

Elinizdeki kitabı doğrulayan Kur’an’a iman edin. Davetime icabet ederek yalnız Bana itaat edenlerden olun. Hakkı bâtılla karıştırmayın, bildiğiniz halde gerçeği örtbas ederek inkâr etmeyin. Namazınızı titizlikle kılın, zekâtı da verin ve bilinçle rükû edenlerle birlikte rükû edin.

Ey İsrailoğulları! Size gönderilen kitaptaki gerçeklerden bir kısmı hâlâ elinizde olmasına ve onu okuyor fakat umursamayıp uymuyor olmanıza rağmen, başkalarının ona uyup faziletli, erdemli, iyi kimseler olmasını bekliyorsunuz. Sizin hiç aklınızı doğru kullanmaya niyetiniz yok mu?

Gelin bu olumsuz tutumunuzdan vazgeçin, davet olunduğunuz ilâhî nizam ile ahlaka yönelin, size engel olmaya çalışan, şeytanın ve şeytanın yoldaşı olmuş kimselerin baskılarına sabırla direnin, Allah’a sığınıp O’ndan yardım dileyin. Şüphesiz bunlar, Rablerine yürekten iman edenlerden başkasına zor gelir. Rablerine yürekten iman eden mü’minler ise sonunda kesinlikle O’na döneceklerini ve Hesap Günü ile karşılaşacaklarını bilirler.

Ey İsrailoğulları! Geçmişte atalarınızı davetimize uyduklarında müşrik ve kâfir kavimlere nasıl üstün getirdiğimizi unutmayın ve hiç kimsenin bir başkasına yardımının dokunmayacağı, hiç kimsenin kimseye şefaatinin (yardımının) kabul edilmeyeceği, kimseden fidye alınmayacağı o Kıyamet ve Hesap Günü’nün gelip çatacağını bilerek yaşayın.

Ey İsrailoğulları! Firavun ile adamları size en ağır işkenceleri uygulamakta iken sizi onun zulmünden nasıl kurtardığımızı aklınızdan çıkarmayın. Onlar bir taraftan oğullarınızı boğazlarken, bir taraftan da kızlarınızı ve kadınlarınızı sağ bırakıp iğrenç amaçlarına alet ediyorlardı. Rabbinizin sizin için denizi yarıp, gözlerinizin önünde Firavun ve adamlarını suda boğduğunu da unutmayın.

Hani Biz Musa’yı, yaratılış sebebiniz olan hayat nizamını öğretmek üzere kırk günlüğüne çağırmıştık. Kavmi de onun ayrılmasından hemen sonra içlerinden birinin yaptığı ve Firavun’un halkının da kutsal saydığı buzağı heykelinin yardımına sığınarak, eski şirk inançlarına dönüp, kendine zulmeden zalimlerden olmuşlardı. Biz de tevbelerinden sonra akıllarını başlarına alır, Allah’tan başkasına sığınılamayacağı gerçeğine dönerler diye de affetmiştik.

Musa’ya da doğru olanla yanlış olanı birbirinden ayırt eden kitabı vermiştik. Musa kavmine şöyle demişti: “Ey kavmim! Şunu iyi bilin ki siz, buzağı heykeline sığınıp ondan size yardım etmesini beklemekle kendinize çok büyük bir kötülük yaptınız. Böylece Allah’a şirk koşan müşrikler oldunuz. Derhal tevbe edip sizi yaratan, bunca nimetle donatan, sizi en ağır zulümlerden kurtaran Rabbiniz olan Allah’a yönelin, içinizdeki buzağıdan medet umma inancını öldürüp yok edin. Zira sizin için hayırlı olan budur.” Bunun üzerine kavmi de onun söylediklerine uyup, tevbe ederek doğruya yönelince Allah da onları bağışladı. Allah, yanlışından tevbe ederek doğruya yönelip gereklerini yerine getirenlere karşı çok merhametli ve bağışlayıcıdır.

Ey İsrailoğulları! Bir vakitte, Musa’ya şöyle demiştiniz: “Ey Musa! Biz Allah’ın seni peygamber olarak gönderdiğine, bizzat Allah’ı görüp O’ndan duymadıkça inanmayacağız ve bizi davet ettiğin nizam ile ahlaka da uymayacağız.”

Bunu söylerken, büyük bir gürültü duyup etrafınızda ne oluyor diye bakınırken, sizi yıldırım çarpmıştı ve yerlere serilip bayılmıştınız. Sonra da ayıltıp bu yaşadıklarınızı düşünüp doğruya yönelesiniz diye hayata döndürmüştük.

Bütün bunlar yetmezmiş gibi çölde kendinize yurt ararken güneşin sıcağından sizi koruması için bulutları üzerinize gölge yapıp, rızık olarak da bıldırcın ve kudret helvası göndererek, “Bu güzel rızıklardan da yiyin.” dedik. Bunca nimete karşılık onlar yine de nankörlük edip kendilerine kötülük ettiler.

İsrailoğullarına bu nankörlüklerinden sonra şöyle buyurduk: “Bulunduğunuz yerin yakınındaki şu şehre, halkına tevazu ile saygı göstererek girin, oradaki nimetlerden siz de yararlanın. Bir yandan da affedilmeyi dileyerek: “Rabbimiz tevbemizi kabul et, bizleri bağışla.” diyerek doğru olana yönelin. Unutmayın ki Allah sözüne sadık olanları sever, bağışlar ve onlara ihsan ettiği nimetlerini de artırır.” Fakat o nankör ve zalimler kendilerine söylenen bu sözün anlamını değiştirip tam tersi işler yaptılar.

Ey İsrailoğulları! Hani vaktiyle Musa, çölde susuzluktan kırılmak üzere olan kavminin su ihtiyacı için Bize dua edip yakardığında, ona: “Elindeki asanı kayaya vur.” demiştik. Musa da kayaya vurunca içinizdeki kabilelerin adedince kayadan on iki pınar fışkırttık ve böylece her bir kabile, pınardan su ihtiyacını gidermişti. Bunun üzerine Musa onlara: “Ey kavmim! Allah’ın nasip ettiği nimetlerden yiyip içmektesiniz, o halde O’na şükredip davetine icabet edin, sınırlarını Allah’ın belirlediği bir hayatı yaşayın ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarıp yozlaşmaya sebep olmayın.” dedi.

Ey İsrailoğulları! Atalarınız bir yandan, Allah’ın bunca nimetine mazhar olmuşken, bir süre sonra Musa’ya şöyle demeye başladılar: “Ey Musa! Biz tek çeşit yemeğe daha fazla katlanamayacağız. Rabbine dua et de bizim için yerden biten soğan, sarımsak, salatalık, mercimek gibi şeyler de versin.” Bunun üzerine çok öfkelenen Musa onlara şöyle dedi: “Şayet Rabbinizin sizi zulümden kurtarıp, özgürleştirip bunca nimete kavuşturması yetmiyorsa, bunun değerini bilmeyip şükretmeyecekseniz, dönün o zaman köle olarak yaşayıp zulme uğradığınız Firavun’un ülkesine; orada bu istediklerinizin hepsi var.”

Ey İsrailoğulları! Atalarınız işte bu nankörlükleri, isyan ve azgınlıkları sebebi ile zillete mahkûm edilip, azaba uğratılmışlardı. Allah’ın âyetleri ile davet edildikleri hayat nizamına karşı çıkmış, koyduğu sınırları tanımayıp peygamberlerinden bazılarını da öldürmüşlerdi.

Yahudi, Hıristiyan ve Sabilerden de her kim Allah’ın Kitabı Kur’an’a, Peygamberine ve Âhiret Günü’ne iman ederek davet olundukları hayat nizamı ile yaşamak için elinden gelen gayreti gösterirse, Allah’ın mükâfatına nail olacak, geçmişinden dolayı korkup üzülmeyecek, gelecekte de mutlu olacaktır.

Ey İsrailoğulları! Sizin atalarınızın üzerine Sina Dağı’nı şahit tutarak onlardan yalnız Allah’ı Rab ve ilah edinip de davetine iman edeceklerine dair söz almıştık. Bunun üzerine Biz de: “Söz verdiğiniz hayat nizamına sımsıkı sarılın, gereklerini bilinçle yerine getirin, kitabınızın içindekileri aklınızdan çıkarmayın.” demiştik. Fakat bir süre sonra bu sözlerinden de döndüler. Şayet Allah merhamet ve rahmetiyle muamele edip tevbe etmeleri için süre tanımasaydı, muhakkak helak edilip hüsrana uğrayacaklardı.

Nitekim Sebt (Cumartesi) gününün yasaklarını ihlal edip, isyan ederek azgınlaşanların başlarına geleni de biliyorsunuz. Bu sebeple Biz onlara “Aşağılık maymunlar gibi olun, onlardan bir farkınız kalmadı.” diyerek onları hem kendi zamanları hem de gelecek nesiller için ibretlik bir ceza ve uyarı vesilesi kıldık.

Hani bir gün Musa kavmine, “Allah sizden bir sığır kurban etmenizi istiyor.” deyince, kavmi de ona: “Sen bizimle alay mı ediyorsun?” demişlerdi. Musa da dönüp onlara: “Hayır, böyle bir cahillik yapıp Allah adına kendiliğimden bir şey istemekten Allah’a sığınırım.” demişti.

Bunun üzerine kavmi Musa’ya, “O halde Rabbine bizim adımıza dua et de, onun nasıl bir sığır olacağını bildirsin.” dediler.

Musa da onlara, “Allah buyuruyor ki: ‘O ne yaşlı ne de körpe, ikisinin arasında orta yaşlı olsun! Artık size emredileni yerine getirin.’” dedi.

Kavmi bu defa da, “Ey Musa! Rabbine dua et de bize bu sığır hakkında onun rengini de bildirip, daha fazla ayrıntı versin de tam anlayalım, çünkü bütün sığırlar birbirine benziyor. İnşallah böylece kesmemiz gereken sığırı tam olarak buluruz.” dediler.

Musa bu defa da onlara: “Allah buyuruyor ki o sığır bakanların hoşuna giden, parlak sarı renkte olsun ve çift sürmek, tarla sulamak için boyunduruğa bağlanmamış, kusursuz, alacasız bir sığır olsun.” dedi. İsrailoğulları tamam şimdi oldu deyip, o özellikteki sığırı bulup, kurban ettiler. Fakat bunu yapmamak için de birçok bahane uydurmuşlar ve neredeyse bu emre de uymayacaklardı.

Böylece Allah, İsrailoğullarına buzağının (sığırın Samiri’nin dediği gibi) tapınılmak için değil, etinin yenilmesi ve kurban edilmek üzere yaratıldığını göstermiştir.

Yine o günlerde aralarında bir de adam öldürülmüştü, suçu birbirlerinin üstüne atıyor fakat katili ortaya çıkarmıyorlardı. Hâlbuki Allah hem gizlemiş olduklarını açığa çıkaracak ve hem de öldükten sonra diriltilip hesap sorulacağını onlara gösterecekti. Onun için onlara “Kurban ettiğiniz sığırın bir parçası ile öldürülmüş olana vurun” diye buyurdu. Böyle yapılınca ölüyü bir an için diriltip ona katilinin kim olduğunu söyletti.

Şüphesiz Allah, günü gelince ölüleri diriltecek ve gizlediklerinizi de ortaya çıkaracaktır. Allah âyetleri ile size bunları açıklıyor ki aklınızı kullanıp da Allah’tan hiçbir şeyin gizlenemeyeceğini ve öldükten sonra her şeyin açığa çıkarılacağını ve yapıp ettiklerinizin karşılığını göreceğinizi bilip de ona göre yaşayasınız.

Ey İsrailoğulları! Bütün bunlara şahit olan atalarınız ve bunları okuyup, duyup öğrenenler de bir müddet sonra kalplerini bu gerçeklere karşı köreltip, taşlaştırıp duyarsızlaştırdılar. Hâlbuki öyle taşlar, kayalar vardır ki Allah’ın nizamının yasalarına ve emirlerine uyar da içlerinde ırmaklara kaynaklık ederler. Öyle taşlar da vardır ki yarıklarından pınarlar fışkırır, öylesi de vardır ki Rabbinin yasası gereği parçalanıp gitmesi gereken yere yuvarlanırlar.

Fakat kalbini taşlaştırmış insan, Rabbinin daveti nizam ve ahlakın yasalarına karşı çıkar. Böylece ne kendisine ne de başkalarına bir yararı dokunur.

Ey Peygamber! Sen, o kitap ehli olduklarını söyleyenlerin, davet edildikleri tevhid inancına iman edeceklerini mi bekliyorsun?

Onlardan birçoğu Allah kelamı olan âyetleri dinleyip kavramalarına, gerçek olduğunu bilmelerine rağmen anlamını değiştirerek çarpıtıyorlar.

Öte yandan bunların içlerindeki ikiyüzlü münafıklar da, mü’minlerle karşılaştıklarında söz konusu çıkarları olunca: “Biz de sizin gibi inandık, iman ettik.” diyorlar fakat kendileri gibi olanlarla bir araya geldiklerinde ise birbirlerine şöyle derler: “Allah’ın bize kitabımızda, son Peygamber’le ilgili bildirdiklerini Müslümanlara sakın anlatmayın, yoksa Rabbimizden bildirilen bu gerçeğe niçin uymadığımızı bize karşı kullanır, delil olarak önümüze koyarlar. O yüzden de onlardan uzak durun, bunun doğuracağı sonuçları hiç düşünmüyor musunuz?”

Hâlbuki Allah onların gizlediklerini de açığa vurduklarını da bilir!

Onların içlerinde ellerinde bulunan kitapta kalmış olan gerçekleri bilmeyen ve kitapla hiç ilgisi olmayan, sadece söylenenlere ve zanna uyan ümmiler de vardır.

Yine bunların içlerinde, Allah’ın kitabını dünyevi çıkarları için değiştirip de, kendi yazdıklarını Allah’ın kitabındanmış gibi göstermeye çalışanlar da var. Yazıklar olsun bunu çıkarlarına alet edenlere ve kazanç kapısı haline getirenlere.

Bunlar bir de kalkmış, “Sayılı birkaç gün dışında, ateş bize dokunmayacak.” diyorlar. Ey Peygamber! Onlara de ki: “Allah’tan böyle bir söz mü aldınız? Hayır, Allah kendi adına yalan uyduranların ve dünya hayatlarını böylece tamamlayanların içinde kalmak üzere cehenneme atılacaklarını vaat etmiştir ve O asla sözünden dönmez.”

Sizin aslı esası olmayan, uydurup da Allah’a isnat ettiğiniz sözlerin O’nun yanında hiçbir değeri yoktur.

Gerçek hiç de onların uydurdukları gibi değil, suçları kendilerini çepeçevre saran müşrik ve kâfirler cehennemin halkıdırlar ve ebedî olarak da orada kalacaklar.

Allah’ın davetine iman edip de salih amel işleyenler ise nimetler yurdu cennet halkıdırlar ve orada daimi kalacaklardır.

Ey İsrailoğulları! Geçmişte sizin atalarınıza da “Yalnız Allah’ı ilah edinin, O’nun daveti olan doğru yolda yaşayın. Ana-babaya, akrabaya, yetime, yoksula yardım edip iyi davranın, namazı kılıp, zekâtı verin ve insanlara güzel sözlerle Allah’ın davetini ulaştırın.” diye emretmiş, buna uyacaklarına dair kendilerinden söz almıştık. Fakat çok azı hariç verdikleri sözlerinden döndüler, hiç olmazsa sizler onların peşinden gidip de, Allah’ın emirlerinden yüz çevirmeyin.

Ayrıca sizin atalarınızdan birbirlerinin kanını dökmeyeceklerine ve birbirlerini yurtlarından çıkarmayacaklarına dair de söz almıştık. Buna şimdi elinizde gerçeklerden içinde pek azı kalmış kitabınız da şahitlik etmektedir.

Verdikleri sözlere rağmen o günlerde atalarınız, bugün de sizler birbirinizi öldürüyor, bir kısmınız bir kısmınızı yurtlarından sürüp çıkarıyor, zulüm ve düşmanlıkta birbirinizle yardımlaşıyor, elinize esir olarak düştüklerinde de ancak fidye alarak serbest bırakıyorsunuz. Hâlbuki birbirinizi yurtlarınızdan çıkarmak da size haram kılınmıştı.

Sizler kitabın hükümlerinden bir kısmına uyup bir kısmını da kendinize göre değiştiriyorsunuz. Böyle yapanların cezası, dünya hayatlarında rezillik ve zillete düşmek, âhirette ise azabın en şiddetlisine uğratılmak olacaktır. Allah yapıp ettiklerinizden habersiz değildir.

İşte bunlar, âhiretteki cennet hayatına karşılık, geçici olan dünya hayatını ve ebedî kalacakları cehennemi tercih edenlerdir. Orada azapları hiç hafifletilmez, kendilerine yardım da edilmez.

Ey İsrailoğulları! Biz Musa’ya da kitap verdik ve ondan sonra da birbiri ardına peygamberler gönderdik. Meryemoğlu İsa’yı da Ruhu’l-Kudüs (apaçık âyetler) ve gerçeğin delili mucizelerle destekleyerek gönderdik. Fakat ne zaman peygamberler hoşunuza gitmeyecek hükümlerle geldilerse, onları küstahça reddedip yalancılıkla suçladınız, bir kısmını da alçakça öldürdünüz.

Şimdi siz de kalkmış, elinizde bulunan kitapta kalmış olan ilahi mesajları doğrulayan peygamberin, Kur’an ile davet ettiklerine karşı, “Bizim kalplerimiz, kafalarımız bize yetecek bilgilerle dolu, senin söylediklerine karşı kalplerimiz kapalı ve ihtiyacımız da yok.” diyorsunuz.

Allah böylelerini bu tutumları yüzünden lanetlemiştir. Hâlbuki onlar kendilerinden olmayan müşrik ve kâfirlere üstünlük kurmak için, “Rabbimiz! Bize rehberlik edip, yol gösterecek bir peygamber gönder.” diye yalvarmaktaydılar. Fakat Allah’ın gönderdiği peygamber kendi kavimlerinden olmayınca, peygamber olduğunu çok iyi bilmelerine rağmen, onun ilettiği daveti reddettiler. Allah’ın laneti böylesi kâfirlerin üzerine olsun.

Bunlar, Allah’ın dilediğine peygamberliği lütfetmesini kıskanmakla birlikte, onunla gönderilmiş olan Kur’an’ı da yalan saydılar ve Allah’ın azabını hak ettiler. Böylece kendilerine çok büyük kötülük ederek cehennem ateşine müstahak oldular.

Onlara: “Gelin, Allah’ın indirdiği Kur’an’ın davetine yönelin.” denildiğinde, “Biz yalnızca atalarımıza indirilene iman edip, ona uyarız.” diyerek, atalarının ve kendilerinin arzularına göre yazdıkları muharref kitaplarına uyar, Kur’an ile bildirilen gerçeği reddederler. De ki: “Şayet atalarınız Musa ile gönderilene iman eden mü’minler olsaydı, Allah’ın davetini getiren peygamberlerden bir kısmını öldürmezlerdi.”

Şüphesiz Musa da sizin atalarınızı Allah’ın apaçık âyetleri ve peygamberliğinin delili mucizelerle doğru yolda yaşamaya davet etmişti. Fakat kısa süreliğine yanlarından ayrılmasından hemen sonra da, içlerinden birinin yaptığı (altın) buzağı heykeline yönelip, önünde saygıyla eğilerek, ona sığınıp yardımını talep etmişlerdi.

Sonra da tevbe edip bu yanlışlarından dönünce, Biz de Sina Dağı’nı üzerlerine şahit kılıp, gönderdiğimiz kitaba sımsıkı sarılacaklarına dair söz almıştık. Fakat ne yazık ki bir süre sonra, “Kitap ile davet olunduğumuzu, dinledik, anladık ama kabul etmeyeceğiz.” dediler. Çünkü kendilerini gerçeği inkâra şartlandırmış oldukları için, buzağı sevgisi yüreklerinde taht kurmuştu.

Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “Zaten samimiyetle ve bilinçle, Musa’nın davetine iman etmiş olsaydınız, buzağı heykeline tapınmak gibi hurafelere inananların takipçileri olmazdınız. Bâtıl ve hurafeden ibaret olan inancınız sizlere çok kötü şeyler yaptırıyor.”

Bunca şirk, küfür, isyan ve azgınlıklarına rağmen, cennete yalnız kendilerinin gireceğini söyleyen Yahudilere de ki: “Şayet buna yürekten inanıp, iman ediyorsanız, o halde hemen ölümü isteyip cennete kavuşmayı neden istemiyorsunuz?” Onlar şirkleri, küfürleri ve onca günahları ortada dururken elbette ölümü istemeyeceklerdir. Allah bu zalimlerin yaptıklarını ve ne düşündüklerini en iyi bilendir.

Sen insanlar arasında dünya hayatına en fazla düşkün olanların onlar olduğunu görürsün, Yahudilerin dünya hayatına bu düşkünlükleri diğer müşrik ve kâfirlerden kat kat daha da fazladır. Her biri kendilerine bin yıl ömür verilmesini ister, hâlbuki bin yıl da yaşatılsalar Allah’ın azabından kurtulamazlar.

Allah onların dünya hayatlarını hangi amaç uğrunda, kime ve neye göre yaşadıklarını çok iyi bilmektedir.

Ey Peygamber! Onlara şunu da söyle: “Cebrail, Allah’ın izniyle önceki kitaplarda gerçeklerden geriye kalanları tasdik eden Kur’an’ı senin kalbine müjdeci olarak indirendir. Her kim Allah’a, Cebrail’e, Mikail’e, diğer meleklere ve peygamberlere düşmanlık ederse Allah da böylesi kâfirlerin düşmanıdır.”

Ey Peygamber! Biz sana, insanları yaratılışlarının sebebi olan hayat nizamı ile yaşamaya davet eden âyetler indirdik, bunları müşrik ve kâfir olarak yaşamaya kendini şartlandırmış olanlardan başkası inkâr etmez.

Geçmişte olduğu gibi, Yahudilerden birçoğu Allah’ın davetine uyacaklarına dair söz vermelerine rağmen sözlerinden dönerler. Aslında onlar inanıp iman etmek istemeyenlerdir.

Bu Yahudilere ellerinde bulunan kitapta kalmış olan, Allah’ın âyetlerini onaylayan Peygamber ve Kur’an gelip de, elleriyle bozmuş olduklarının yerine buna uymaları söylenince, sanki Kur’an’ın Allah kelamı olduğunun farkında değillermiş gibi içlerinden çoğu davetten yüz çevirirler ve tıpkı Süleyman’ın hükümdarlığı döneminde şeytanın fısıltılarının, kışkırtmalarının peşine takılan, şeytan tabiatlı kimselerin Süleyman’a iftira atıp sihirbaz dedikleri gibi, şimdi aynı yalan ve iftirayı senin için de söylüyorlar. Hâlbuki Süleyman Rabbine asla nankörlük etmedi ve bâtıla sapıp sihirbazlık da yapmadı. Fakat şeytana yoldaş olan bir kısım Yahudiler, Rablerine nankörlük edip sihire yöneldiler. Gerçeği, asıl bağlamından kopararak tersyüz edip sihirbazlık yapmaya kalkıştılar.

Şimdi bu Yahudiler de vaktiyle Babil’deki soydaşları olan ve sihirbazların meliki (kralı) diye anılan iki kişiye (Harut ve Marut’a) indirilene uyduklarını söylüyorlar. Oysa onlara herhangi bir bilgi de indirilmemişti. Zaten Harut ile Marut da insanlara sihirbazlığın bir göz boyama sanatı, bir imtihan aracı olduğunu ve bunun kötüye kullanılması halinde insanı şirke ve küfre götüreceğini söylemeden hiç kimseye bir şey de öğretmiyorlardı. Fakat müşrik ve kâfirliğe kendilerini şartlandırmış, şeytan tabiatlı olmayı kişilik haline getirmiş kimseler, Harut ve Marut’tan, kadın ile kocasının arasını açıp bundan da çıkar elde etmeye, toplumun yapısını yozlaştırmaya yönelik tuzaklar/planlar öğrenmenin peşine düşmüşlerdi.

Gerçek olan şu ki, Allah’ın izni olmadan hiç kimse bir başkasına zarar veremez. Bu gibi yolları iş edinenlerin ve onlara uyanların, âhiretin güzelliklerinden nasibi yoktur. Bunlar kendi elleriyle cehennemi satın almaktalar; keşke bunu anlayabilselerdi.

Oysa Allah’ın peygamberleri ve kitapları ile daveti olan ilâhî nizamın ahlakı ile yaşamaya çalışsalardı, Allah katında kazanacakları mükâfat elbette kendileri için daha hayırlı olurdu.

Ey Allah’ın davetine iman edenler! “Rainâ demeyip unzurnâ deyin.” (Yani sizler Peygamber’e, “Bizi düşünmeyen, sorgulamayan çobanın güttüğü sürüler gibi güt!” demeyin, “Sen bizim yaptıklarımızın, yapmakta olduklarımızın Allah’ın davetine uyup uymadığını kontrol et, eksiklerimizi, yanlışlarımızı bize göster!” deyin.) Ey mü’minler! Peygamberinizin söylediklerini can kulağıyla dinleyin, onun söylediklerine ancak müşrik ve kâfirler dinleyip anlamadan karşı çıkarlar. Onlar için acıklı bir azap vardır.

Kitap ehlinden olduklarını iddia edenler ve müşrikler sana Rabbin tarafından peygamberlik verilip kitap gönderilmiş olmasından hoşlanmazlar. Oysa Allah, rahmetiyle dileyip, layık gördüğünü peygamber olarak seçer ve ona kitap göndererek ilahi vahyi insanlara ulaştırır.

Biz içleri boşaltılıp anlamları değiştirilen, unutturulup hükümleri ortadan kaldırılan âyetlerimizin yerine, aslına uygun mükemmel olanını yeniden inzal ederiz. Şüphesiz ki Allah her şeye kâdirdir.

Göklerin ve yerin yaratıcısı, sahibi olan Allah’tır. Mülkü üzerinde hüküm koyma yetkisi de yalnızca O’na aittir. Sizin Allah’tan başka veliniz (dostunuz ve yardımcınız) yoktur.

Ey mü’minler! Yoksa siz de, İsrailoğullarının Musa’dan her akıllarına gelen olur olmaz şeyler ve mucizeler istedikleri gibi, peygamberinizden olmayacak isteklerde mi bulunuyorsunuz? Kim imanının gereklerini yerine getirmesi gerekirken böylesi şeylerin peşine düşerse küfre yönelmiş olur.

Kitap ehlinden birçoğu da, Peygamber ve Kur’an ile yapılan davetin gerçek olduğunu bilip anlamasına rağmen, içlerindeki kıskançlıklarından dolayı mü’minleri imanlarından vazgeçirmeye çalışırlar.

Allah’ın onlarla ilgili emri size gelinceye kadar onlara ilişmeyip, kendi hallerine bırakın. Unutmayın ki her şeyin tek doğrusunu yalnızca Allah bilir ve O her şeye kâdirdir.

Ey mü’minler! Müşrik ve kâfirlerin yaptıkları saldırılar ve iftiralar karşısında gevşemeyip yılmadan, taviz vermeden direnin ve Allah’a sığının. Namazınızı bilinçle, devamlı kılın, zekâtı verin. İyi bilin ki bu davranışlarınızın Allah katında mükâfatını bulacaksınız. Allah bütün yaptıklarınızı görüp, bilmektedir.

Yahudi ve Hıristiyanlar kendilerinden başka hiç kimsenin cennete giremeyeceğini söylüyorlar. Onların bu iddiaları boş ve anlamsızdır. Onlara de ki: “Bu iddialarınızın doğruluğu ile ilgili, elinizde bir deliliniz varsa ve eğer dürüst kimselerseniz delillerinizi koyun ortaya.” Hayır durum hiç de onların dediği gibi değil. Gerçek şu ki, yalnız Allah’ı Rab ve ilah edinip, sınırlarını Allah’ın belirlediği bir hayatı yaşamak ve yaşatmak uğrunda canla başla gayret edenler cennete girebileceklerdir. Böyleleri akıbetlerinden korkmasınlar, onlar mahzun da olmayacaklar.

Yahudiler, Hıristiyanlar için, “Bunların inançları sağlam bir temele dayanmaz ve tutarsızdır.” diyorlar. Hıristiyanlar da Yahudiler için, “Bu Yahudilerin inançlarının temeli çürüktür, hiçbir gerçekliği yoktur.” derler. Her iki taraf da bu iddialarını, ellerindeki aslından koparıp tahrif ettikleri kitaba dayandırıyorlar. Sizin içinizde bulunan müşrik ve kâfirler de, gerçekle ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları halde Yahudi ve Hıristiyanların birbirlerine söylediklerini Allah’ın davetine iman etmiş mü’minler için söyleyip duruyorlar.

Allah’ın davetinin öğretilmesi için yapılan mescitlerde, gerçeklerin üstünü örterek aslından koparan ve bu ibadeti tahrif etmeye çalışanlardan daha zalim kim olabilir? Böyle kimselerin, mü’minlerin gücünden ve tepkisinden çekinip, korkarak oralara girememeleri gerekirdi.

Bu zalimler için dünyada zillet ve rezillik, âhirette ise korkunç bir azap vardır.

Allah doğunun, batının, her yönün ve oralarda olanların yaratıcısı ve Rabbidir (Sahibidir). Yüzünüz nereye dönük olursa olsun, Allah neye ve kime yönelik yaşadığınızı bilir. Allah’ın davetine iman edip icabet edenler, yönlerini Rableri olan Allah’a çevirmişlerdir. Allah’ın ilmi her şeyi kuşatmıştır ve kendine yönelenleri en iyi O bilir.

Kitap ehlinden olan müşriklerin bir kısmı, bir de kalkmış “Allah kendisine bir oğul edindi.” diyerek Allah’a iftira ediyorlar. Hâşâ Allah onların bu yakıştırmalarından münezzehtir (uzaktır), göklerde ve yerde ne varsa hepsini yaratan O’dur ve hepsi O’nun iradesine boyun eğer.

Allah, eşsiz güzellikteki gökleri ve yeryüzünü yaratıp, kurduğu nizam ve yasalarla yönetendir.

Allah herhangi bir şeyin olmasını dilerse onun oluş sürecini başlatır ve o da hemen olur.

Hiçbir ilahi bilgiye sahip olmayan ve gerçekleri görüp anlamak, bilmek istemeyenler, “Allah bizimle konuşsa yahut bize bir mucize gösterse ya!” derler. Onlardan önceki müşrikler de benzer şeyler söylemişlerdi. Bunların kalpleri hep birbirine benziyor.

Biz gerçek bilgiye ulaşmak isteyenler için âyetlerimizi apaçık ve anlaşılır biçimde ortaya koyuyoruz. Ancak böyle kimseler doğruyu kavrarlar.

Ey Peygamber! Biz seni, insanları yaratılış sebepleri olan hayat nizamını yaşamaya davet etmekle görevlendirdik. Sen, öğüt ve uyarılara rağmen bu daveti kabul etmeyip yüz çevirenlerden sorumlu değilsin.

Sen Yahudi ve Hıristiyanların şirk ve küfre dayalı nizamlardan oluşan dinlerine uymadıkça onlar asla senden hoşnut olmazlar. Onlara de ki: “Doğru olan din, Allah’ın Peygamber ve Kur’an ile rehberlik ettiği dindir (nizamdır).”

Sana Kur’an geldikten sonra Yahudi ve Hıristiyanların hiçbir gerçek bilgiye ve delile dayalı olmayan nizamlarına uyacak olursan seni Allah’ın azabından kimse kurtaramaz. O’na karşı kendine hiçbir dost ve yardımcı da bulamazsın.

Kendilerine gönderdiğimiz ilahi kitabı hakkıyla okuyup da davetine uyanlar var ya, işte onlar gerçekten iman etmiş kimselerdir. Kim de iman etmez ise hüsrana uğrayanlardan olacaktır.

Ey İsrailoğulları! Geçmişte size ihsan ve ikram ettiğim nimetlerimi, zor günlerinizden kurtardığımı ve davetime uyup yaşadığınızda da diğer milletlere üstün kıldığımı hatırlayın. Hiç kimsenin kimseye yardımının dokunamayacağı, kimseden hiçbir fidyenin kabul edilmeyeceği, hiç kimsenin şefaatinin fayda vermeyeceği Kıyamet ve Hesap Günü’nün gelip çatacağını aklınızdan çıkarmayın.

Geçmişte İbrahim’in de imanını sınamak için Rabbi onu bir kısım kelimelerle imtihanlara tabi tutmuştu. İbrahim de bütün samimiyeti ve gayretini ortaya koyup, imanına olan sadakatini göstermişti. Bunun üzerine Allah, İbrahim’e: “Seni insanlara önder yapacağım.” deyince İbrahim de: “Rabbim! Soyumdan da önderler çıkar.” diye dua etmişti. Allah da İbrahim’e: “Benim vaadim, senin soyundan gelip de müşrik ve kâfir olarak yaşamayı seçen zalimleri kapsamaz.” diye buyurmuştu.

Biz Kâbe’yi, insanlara Allah’tan başka gerçek Rab ve ilahın olmadığının öğretildiği ve kurallarını Allah’ın belirlediği bir hayatı yaşamaya davet edilen güvenli bir merkez, bir okul ve mabet kıldık. Ey insanlar! Siz de bu maksada hizmet makamı olarak İbrahim’e yaptırdığımız Kâbe’yi maksadına uygun bir mescide dönüştürün.

İbrahim ve İsmail’e de “Kâbe’ye, ibadet için gelenleri şirkten, küfürden, ahlaki çürümüşlükten temizleyin ve orada Allah’a rükû ve secde edenler için mabedimi tertemiz tutun.” diye emrettik.

İbrahim de Rabbine şöyle dua etti: “Rabbim! İlahi davetin merkezi yaptığın bu toprakları emin bir belde kıl! Senin rızanı kazanmak üzere yaşayıp da âhirete iman edenlere bereketli rızıklar nasip et.”

Rabbi de ona şöyle buyurmuştu: “Ben dünya hayatlarını müşrik ve kâfir olarak devam ettirmekte inatla direnenlere de rızık ve zaman veririm. Buna rağmen davetime icabet etmeyenleri sonunda hak ettikleri azabı çekmek üzere cehenneme sürerim, varılacak ne kötü yerdir orası!”

İbrahim, oğlu İsmail’le birlikte bir taraftan Kâbe’nin duvarlarını yükseltirken bir yandan da şöyle dua ediyorlardı:

“Rabbimiz! Bu yaptığımızı kabul et ve bizlere Senin rızana uygun yaşamayı nasip et, şüphesiz Sen her şeyi duyan ve her şeyi bilensin.

Rabbimiz! Yaratılış sebebimiz olan ilâhî hayat nizamına teslim olarak yaşayabilmemiz için bize yardım et! Soyumuzdan da kitabı ve hikmeti öğrenip öğretecek, Sana teslim olacak bir nesil çıkar. Bize davetine uygun yaşayabilme yollarını göster! Tevbelerimizi, dualarımızı ve ibadetlerimizi kabul eyle. Sen çok merhametli ve bağışlayıcısın.

Senin her şeye gücün yeter, her hükmü mükemmel olan yalnız Sensin.”

Aklını doğru kullanmayan, kendini bilmezden başka kim İbrahim’in Allah adına yaptığı davetten yüz çevirir? Andolsun ki Biz İbrahim’i bu dünyada seçkin kıldık. Şüphesiz o âhirette de dürüst ve erdemliler arasında yer alacak.

Rabbi İbrahim’e: “Benim davetime yürekten teslim (müslüman) ol.” dediğinde İbrahim de: “Âlemlerin Rabbine yürekten teslim oldum.” demişti.

Sonra İbrahim, evlatlarına Allah’ın bu emrini vasiyet etti, onun arkasından Yakub da evlatlarına: “Evlatlarım! Allah sizin için din olarak İslâm nizam ve ahlakını seçti, ona teslim olup da Müslüman olmadan ölümün sizi alıp götürmesine izin vermeyin.” diyerek İbrahim’in vasiyetini tasdik edip tekrarladı.

Ey İsrailoğulları! Yakub’un ölüm döşeğinde iken çocuklarını çağırıp onlara “Benden sonra kime itaat edeceksiniz?” diye sorduğunda, onların da: “Senin ataların İbrahim, İsmail ve İshak’ın da tek ilahı olan Allah’a itaat edeceğiz. O’nun daveti olan hayat nizamına teslim olarak yaşayacağız.” demiş olduklarının bilgisi size de ulaşmıştı. Onlar sizin atalarınız olan bir ümmetti ve gelip geçtiler, seçimlerinden dolayı kazandıkları kendilerine aittir. Sizin kazandıklarınız da kendinize aittir. Onların yaptıklarından size, sizin yaptıklarınızdan da onlara bir sorumluluk yoktur.

Yahudiler bir yandan insanlara, “Yahudi olun ki doğru yola girmiş olasınız.” derken öte yandan da Hıristiyanlar insanlara, “Hıristiyan olun ki doğru yola girmiş olasınız.” diyorlar. Sen de onlara de ki: “Hayır! Biz ancak, hanif olan İbrahim’in şirkten ve küfürden uzak dosdoğru yol olan dinine uyarız.”

Ey mü’minler! Deyin ki: “Biz Allah’tan bize indirilene, İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve onların torunlarından peygamber olarak gönderilenlere ve indirilen kitaplara, Musa’ya, İsa’ya ve tüm peygamberlere iman ederiz. Peygamberler arasında hiçbir ayırım yapmayız. Biz böylece Allah’a teslim olan Müslümanlarız. İşte bu inançtan ve onun gerektirdiği sorumluluklardan yüz çevirenler derin bir çıkmaza sürüklenir, hayatın anlamını yitirir, mü’minlere karşı da saldırganlaşırlar. Allah onların düşmanca tutumlarından mü’minleri koruyacaktır. O her şeyi bilen, her şeye güç yetirendir. Allah kuluna yeter!”

Ey mü’minler! Deyiniz ki, biz Allah’ın boyasıyla boyanıp tevhid inancı ile donanmışız. Allah’ın boyasından daha güzel boya mı var?

Kitap ehlinden olduğunu söyleyen Yahudi ve Hıristiyanlara de ki: “Allah hakkında bizimle niçin tartışıyorsunuz, hâlbuki Allah bizim de Rabbimiz, sizin de Rabbinizdir. Bizim yapıp ettiklerimizin karşılığını biz, sizin de yapıp ettiklerinizin karşılığını siz göreceksiniz. Biz Rabbimizin daveti olan hayat tarzını yaşamaya gönülden teslim olanlarız.”

Ey Kitap Ehli! Siz İbrahim’in, İsmail’in, İshak’ın, Yakub’un ve onların soyundan gelenlerin Yahudi ve Hıristiyan olduğunu iddia ediyorsunuz. Onların Yahudi ve Hıristiyan olmadıklarını Allah’tan daha mı iyi biliyorsunuz? Allah onlara böyle isimler vermemişken gerçeği örtbas edip yalan söyleyenlerden daha zalim kim olabilir? Allah yaptıklarınızdan habersiz değildir.

İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve onların torunları bir ümmetti, gelip geçtiler. Onların kazandıkları sevap ve günahları onlara, sizin kazandıklarınız da sizedir. Ne siz onların, ne de onlar sizin yaptıklarınızdan sorumlu tutulacaksınız.

Kitap ehlinden bir kısmı, “Bu Müslümanlara ne oluyor da, Mescid-i Aksa yönüne değil de Kâbe’ye yönelerek orayı kıble edinip namaz kılmaya başladılar?” diyorlar. Sen onlara de ki: “Doğu da, batı da Allah’ındır ve Allah davetine iman edenleri doğru olana yönlendirir.”

Ey mü’minler! Biz ölçülü, dengeli, adil ve vasat bir ümmet olmanız için, Peygamber’i size, sizi de diğer insanlara örnek kıldık. Kıble değişikliğine uyup uymayacak olanları açığa çıkarmak için de Peygamber’in yönelmek istediği Kâbe’yi size kıble yaptık.

Bu değişikliği kabullenmek, gönülden iman edip Allah’ın davetine teslim olanlara zor gelmez. Hiç şüphesiz Allah, iman edenlerin ibadetlerini zayi etmez. Çünkü Allah mü’minlere karşı çok şefkatli, merhametli ve bağışlayıcıdır.

Ey Peygamber! Biz senin yüzünü göğe çevirerek, kıble konusunda Bizden yardım beklediğini biliyoruz. Bunun için de seni memnun olacağın bir kıbleye döndürüyoruz, artık namaz kılarken yüzünü Kâbe’ye çevir. Bundan sonra nerede olursanız olun yönünüzü Kâbe’ye çevirin. Kitap ehlinden olanlar da bunun Rablerinden gelen bir emir olduğunu bilirler fakat diğer gerçekler gibi kıskançlıklarından ve hasetlerinden doğru olanı söylemezler.

Kitap ehlinden olanların çoğuna İslâm davetinin gerçekliğini hangi delillerle anlatırsan anlat yine de doğru yola girmez, senin yöneldiğin kıbleye de yönelmezler. Zaten sen de onların yoluna uyacak, kıblelerine yönelecek değilsin.

Yahudi ve Hıristiyanlar da birbirlerinin kıblelerine yönelmezler.

Sana bu ilahi bilgiler ulaştıktan sonra onların arzu ve heveslerine uyacak olursan sen de kendine zulmeden zalimlerden olursun.

Ey Peygamber! Kitap Ehli müşrik ve kâfirler, Kâbe’nin aslında İbrahim’in kıblesi olduğunu, senin peygamber, Kur’an’ın da Allah’ın vahyi olduğunu kendi öz evlatlarını bildikleri gibi bilirler. Fakat çoğu, bu gerçeği örtbas edip yalan sayarlar. Rabbinden sana gelenler gerçeğin ta kendisidir. Sen sakın şüphe edenlerden olma.

Her toplumun yüzünü çevirip yöneldiği bir kıblesi ve hayat nizamı vardır. Ey mü’minler! Sizler yalnız Allah’ı Rab ve ilah edinmiş kimseler olarak, sınırlarını Allah’ın belirlediği hayatı yaşamaya gayret edin. Allah nerede olurlarsa olsunlar, hayırda yarışanları bir araya getirecektir. O’nun gücü her şeye yeter ve nerede olursanız olun, Kâbe’nin yapılışının amacını aklınızdan çıkarmadan, ona yönelerek bilinçle namazınızı kılın. Kâbe’nin, Allah’ın insanları yaratmasının amacı olan nizam ile onun ahlakının öğretilmesinin merkezi olmak üzere yapıldığını ve bu inancın sembolü olduğunu unutmayın.

İmanınızın gereklerini bilinçle yerine getirin ki, müşrik ve kâfirlerin size karşı söyleyecekleri sözleri olmasın ve sakın onlardan çekinmeyin, çekinilmesi gereken yalnızca Allah’tır. Allah’a böylece yönelin ki O da sizi doğru yolu olan İslam nimetine kavuştursun.

Size kendi içinizden bir peygamberle, yaratılış sebebinizi ve ona uygun yaşamanız gereken hayat nizamını bildiren ilahi bir kitap gönderdik. Peygamber size Allah’ın âyetlerini okuyup arınmanın ve O’nun davetine ulaşmanın yolunu gösterir. O halde siz de Rabbinizin bu lütfuna, nimetine sarılıp şükredin ve O’nu hiç aklınızdan çıkarmayın.

Ey Allah’ın davetine iman edenler! Size düşmanlık edip saldıranlara karşı imanınızdan taviz vermeyin, sabırla ve sarsılmaz bir duruşla direnin, namazlarınızı bilinçle kılarak Allah’tan yardım dileyin. Allah, bu uğurda cihat eden ve zorluklara göğüs gerenlerle beraberdir.

Allah yolunda mücadele ederken, öldürülenlere sakın ölü demeyin. Onlar canlarını imanlarına şahit kılmış şehitlerdir. Allah, onları yaşatmaktadır fakat siz bunun farkında olamazsınız.

Biz, sizin Allah’ın davetine olan samimiyetinizi ve teslimiyetinizi biraz korku, biraz açlık, mallarınız, canlarınız ve ürünlerinizden eksilterek sınayacağız. Sen bu sıkıntılar karşısında gevşemeyen, inancından geri adım atmayan mü’minleri, Allah’ın mükâfatları ile müjdele.

Onlar başlarına bir musibet geldiğinde şöyle derler: “Allah bizi yeryüzünde, İslâmî hayat nizamını hâkim kılıp, ona göre de yaşayalım diye yarattı ve bunca nimetlerle donattı. Sonunda O’na döndürüleceğiz ve layık olduğumuz karşılığı göreceğiz. Biz zaten Allah’a aidiz, sonunda da O’na kavuşacağız.” İşte hayatın amacını kavramış, ona uygun davranışlar ortaya koyan bu mü’minlere Allah gerekli desteği verecek, şefkat ve merhameti ile muamele ederek âhirette de cennetine koyacaktır.

Hac ve umre için Kâbe’ye gelenlerin Allah’a teslimiyetin sembollerinden olan Safa ve Merve arasında gidip gelerek (Hacer ile İsmail’i) orada yaşananları hatırlayıp düşünmelerinde hayır vardır. Allah yürekten kendisine yönelen kimselerin yardımcısıdır. Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. O, her şeyi bilen ve her şeye güç yetirendir.

Allah, Kur’an ile apaçık bildirdiği gerçekleri örtbas ederek asıl amacından koparmaya çalışanlara lanet eder ve lanet edebilecek herkes de lanet eder.

Allah aklını kullanarak düşünüp de yanlışından tevbe ederek doğruya yönelenlerin tevbelerini kabul eder. Çünkü Allah böylesi kullarına karşı çok merhametli, şefkatli ve bağışlayıcıdır.

Bunca öğüt ve uyarıya rağmen Allah’ın davetinden inatla yüz çevirmiş olarak dünya hayatlarını tamamlayanlar; Allah’ın, meleklerin ve bütün mü’minlerin lanetini üzerlerine çekmiş olarak cehenneme girecek, azapları hiç hafifletilmeden devamlı orada kalacaklar.

Ey insanlar! Sizin tek bir ilahınız vardır ve O da Allah’tır. O, bütün kullarına karşı lütufkâr, mü’minlere karşı da çok şefkatli ve merhametlidir.

Göklerin, yerin ve arasında olanların yaratılmasında, gece ve gündüzün birbiri ardınca gelmesinde, gemileri denizin üstünde tutması için koyduğu yasalarında, gökten indirdiği yağmurla toprağı canlandırıp her türlü nimeti yetiştirip canlıları yeryüzünde yaymasında, rüzgârlarla bulutları yönlendirip emrine amade kılmasında Allah’ın ilminin, kudretinin ve kurduğu nizam ile koyduğu yasalarının mükemmelliğini gösteren apaçık deliller vardır. Ancak Allah’ı layıkıyla tanımak isteyenler bu gerçeği görüp anlayabilirler.

Buna rağmen insanların çoğu Allah’a ortaklar koşarak ilah edindikleri kimseleri/nizamları Allah’ı sever gibi severler. İman edenlerin ise Allah sevgisi daha kuvvetli ve sağlamdır.

Allah’a ortak koşanlar cehennem azabı ile karşılaştıklarında, yarattıklarını yönetme hakkının yalnızca Allah’a ait olduğunu anlayacaklar fakat artık çok geç olacak. Hâlbuki dünya hayatlarında bu gerçeğe apaçık delillerle davet edilip uyarılmışlardı.

Allah’la birlikte ilah kabul edilenler, Hesap Günü kendilerine uyanları tanımazlıktan gelip onlardan uzaklaşacak, aralarındaki bütün ilişkiler ve sevgi bağları kopacak, her biri kendi derdine düşecek. Onlara uyanlar da O Gün şöyle diyecekler: “Ah keşke bize tekrar dünyaya dönme fırsatı verilse de, bugün onların bize sırtlarını dönüp, tanımazdan gelip de kaçtıkları gibi biz de onlardan kaçabilsek.”

Böylece Allah onlara yaptıklarının çok derin pişmanlığını yaşatacak, hiç çıkamayacakları cehennem azabına mahkûm edecek.

Ey insanlar! Yeryüzünde sizin için yarattıklarımızın helal ve temiz olanlarından yiyin-için, sakın şeytanın ve onun yandaşı insanların tuzağına düşüp, haram olanlara yönelmeyin. Unutmayın ki şeytan ve onun izinden gidenler sizin için apaçık bir düşmandır.

Onlar sizi Allah’a ortaklar koşmaya, Allah’ın davetinden yüz çevirmeye, yozlaşmaya, gerçeklerin üstünü örtmeye, nankörlük ve isyana çağırırlar.

Müşrik ve kâfirlere “Gelin Allah’ın kitabı ile davet ettiği yaratılış sebebiniz olan hayat nizamına uyun, ona uymak için yaratılıp bunca nimetlerle de donatıldınız.” denilince onlar hemen, “Hayır, biz atalarımızdan bize miras kalan hayat tarzımıza uyarız.” derler. Peki atalarınızın uymuş olduklarının şirk, küfür ve zulüm nizamı olduğu size bildirilmişken hâlâ ona uymakta direnecek misiniz?

Şirkinde ve küfründe inatla direnenlerin durumu, çobanın seslendiği sürünün durumu gibidir. Sürü çobanın çağrısını duyar ama ne dediğini anlamaz. İşte onlar da davar sürüsü gibi hatta daha da kötüsü sağır, dilsiz ve kördürler, çünkü akıllarını kullanmazlar.

Ey mü’minler! Rabbinizin yarattığı rızıklardan yiyip için ve O’na şükredip itaat ve ibadet edin.

Allah size murdar olarak ölmüş olan hayvanın etini (leşi), domuz etini, üzerine Allah’tan başkasının adı anılarak kesilen hayvanın etini ve akan kanı yemeyi haram kılmıştır. Kim de açlıktan ölmekle karşı karşıya kalır ve başka bir şey de bulamaz ise haddi aşmadan, severek ve isteyerek yememek kaydıyla, hayatta kalabileceği kadar bunlardan yemesinde mahzur yoktur. Allah çaresizlik içinde kalan kullarına karşı çok merhametli ve bağışlayıcıdır.

Allah’ın indirdiği Kitaptan bir kısmının üstünü örtüp gizleyen ve bunun karşılığında geçici dünya hayatında bir miktar kazanç elde edenler, karınlarına ateş doldurmaktalar. Kıyamet ve Hesap Günü’nde Allah onların yüzlerine bakmayacak, onlara rahmet ve merhamet etmeyecek, hak ettikleri acıklı azaba sokacak. İşte bunlar hidayete (doğru olana) karşılık dalaleti (yanlış olanı) satın almışlardır. Onlar ateşin azabına dayanacaklarını mı sanıyorlar?

Bunlar, Allah’ın insanları yaratma sebebini açıklayıp, gönderdiği kitabın içindeki gerçekleri insanlardan saklayıp, kendi uydurduklarını kitaptanmış gibi gösteren hak ve hakikati inkâr eden zalimlerdir.

Yüzünüzü doğuya ya da batıya çevirerek ibadet ediyor olmanız, yaratılışınızın gerçek amacını kavradığınız ve ona uygun yaşadığınız anlamına gelmez.

Allah’a gerçekten iman etmek, yalnız O’nu Rab ve ilah edinerek, davetine uygun yaşamak için canla başla gayret etmeyi, Âhiret Günü’ne, meleklere, Kitaba yürekten inanmayı ve peygamberlerin takipçisi olup izlerinden gitmeyi gerektirir. Bu kimseler çok sevip kıymet verdikleri mallarından ihtiyaç sahibi akrabaya, yoksullara, yolda kalmışlara verirler, hürriyetinden mahrum kalmış kimseleri özgürlüklerine kavuşturmak için malları ve canları ile çaba sarf eder, söz verdiklerinde sözlerinde dururlar, namazlarını bilinçle ve devamlı kılar, zekâtlarını verirler ve zorluklar karşısında gevşemez, inançlarından taviz vermezler. İşte bunlardır, Allah’ın davetine yürekten iman edip, gerçekten ibadet ederek yaşayanlar.

Ey iman edenler! Öldürülenler hakkında adil karşılık olmak üzere kısas (cana karşılık can) size farz kılındı. Hür birine karşılık öldüren hür, köleye karşılık öldüren köle, kadına karşılık öldüren kadın kısas edilir. Şayet öldürülenin kardeşi, kardeşi yoksa en yakını öldüreni bağışlarsa, bu durumda öldürülenin yakınına, örfe uygun olarak güzellikle ve gururunu incitmeden bir diyet ödenmelidir. Bu, Rabbinizin size tanıdığı bir kolaylık ve rahmettir. Her kim bu sınırların dışına çıkıp haddi aşarsa, onun için acıklı bir azap vardır.

Ey akıl sahipleri! Allah’ın kısas yasasında sizin için hayat vardır, böylece caydırıcılığı sebebi ile hayatınız koruma altına alınmış olur ve Allah’a karşı sorumluluklarınızdan birini yerine getirmiş olursunuz.

Ey mü’minler! Sizden biriniz ölüm döşeğine düşerse ve geride bıraktığı bir malı da varsa, ana babasına ve akrabalarına, örfe uygun vasiyette bulunması ona farz kılınmıştır. Bu, Allah’a itaatsizlikten kaçınanlar ve hak-hukuk gözetenler için bir yükümlülüktür.

Her kim de bu vasiyeti öğrendikten sonra değiştirirse, günahı değiştiren kimsenin üzerinedir. Şüphesiz Allah söylenen her sözü işitir, her şeyin tek doğru olanını bilir.

Vasiyet edenin, bilerek ya da bilmeyerek vârisler arasında haksızlık yapmasından endişe edilmesi halinde, mirasçılar arasında adil bir düzeltme ve uzlaşma sağlanmasında bir sakınca yoktur, bunu yapan kimse de günaha girmiş olmaz.

Ey Allah’ın daveti olan hayat nizamına iman edenler! Oruç, Rabbinize karşı sorumluluğunuzun gereği olarak sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı. Umulur ki şirkten, küfürden ve benzeri yanlış davranışlardan sakınırsınız.

Sayısı belirlenmiş günler için farz kılınan orucu her kim hasta ya da yolcu olarak tutamaz ise daha sonra tutamadığı günlerin sayısı kadar oruç tutsun, oruç tutmaya güç yetiremeyenler ise tutamadıkları her gün için bir yoksulu doyuracak kadar fidye versin. Her kim de vermesi gerekeni, gönülden artırarak fazlasıyla verirse, onun için daha hayırlı olur fakat tutabilirseniz farz orucunuzu tutmanız sizin için daha hayırlıdır.

Oruç için sayılı günler Ramazan ayının günleridir. Ramazan ayı insanlar için doğru yol rehberi, hak ile bâtılı birbirinden ayıran ve insanların yaratılışlarının sebebini bildiren Kur’an’ın indirilmeye başlandığı aydır. İçinizden bu aya erişenler Ramazan ayı boyunca oruçlarını tutsunlar, hasta ve yolcu olanlar tutamadıkları günlerin sayısı kadar kaza etmeyi ihmal etmesinler. Allah sizin için kolaylık diler; zorluk dilemez. Bu kolaylıklardan istifade ederek sorumluluklarınızı bilinçle yerine getirin, size yaratılışınızın amacına uygun yaşamanızın yolunu gösteren Rabbinize şükredin.

Ey Rasûlüm! “Kullarımdan sana Beni soranlar bilsinler ki, Ben onlara çok yakınım, Bana dua ettiklerinde dualarına karşılık veririm. O halde onlar da Bana karşı sorumluluklarını yerine getirsinler ki, doğru yola girmiş olsunlar.”

Ey mü’minler! Oruçlu olduğunuz günlerin gecelerinde eşlerinize yaklaşmanız size helal kılındı. Kadınlarınız sizin için, siz de onlar için birer elbise gibisiniz. Allah bu konuda sıkıntıya gireceğinizi bildiği için, mağfireti ile bu zorluğu üzerinizden kaldırdı. Allah’ın bu izninden yararlanabilir ve tan yerinin aydınlığı, gecenin karanlığından iyice fark edilinceye kadar yiyip içmenize devam edebilirsiniz. Ardından da o günün akşamına kadar orucunuzu tutun fakat mescitlerde itikafa girdiğinizde eşlerinize yaklaşmayın. Bunlar Allah’ın koyduğu sınırlardır, bu sınırları ihlal etmeyin. Allah kendisine karşı sorumluluk duyanlara âyetlerini böylece açıklıyor ki sakınabilsinler.

Birbirinizin mallarını haksız yere yemeyin. Başkalarına ait olan mallara, hakkınız olmadığı halde hâkimleri ve yetki sahibi olanları kullanarak el koymaya kalkmayın.

Ey Peygamber! Sana ayın aldığı şekillerin neyi ifade ettiğini soruyorlar. Onlara de ki: “Ayın değişik şekilleri insanlar için vakit ölçüleridir. Haccın vakti de onunla anlaşılır.” Bununla birlikte yaratılış sebeplerini ve ona uygun nasıl yaşamaları gerektiğini, sorumluluklarının neler olduğunu sormaları daha hayırlıdır. Onların ayın şekilleri ile ilgili soruları tıpkı kapıları önlerinde açık dururken evlerin arkasına dolanıp pencerelerinden girmeye çalışmak gibidir. Siz Allah adına davet edildiğiniz hayatı yaşamaya yönelip sorumluluklarınızı yerine getirin ki mutluluğa erebilesiniz. Doğru olan budur.

Ey mü’minler! Allah’ın daveti hayat nizamına karşı savaş açanlarla siz de savaşın, fakat aşırı gidip saldırganlaşmayın, çocuklara, kadınlara, yaşlılara ilişmeyin, ekinlere ve bitkilere zarar vermeyin. Sizinle savaşanları, savaş sırasında yakaladığınız yerde öldürün ve onların sizi yurdunuzdan çıkardıkları gibi siz de onları yurtlarından çıkarın, imanınızdan dolayı size uyguladıkları fitne (baskı ve zulüm) insanı öldürmekten daha beterdir.

Mescid-i Haram (Kâbe) yakınlarında onlar sizinle savaşmadıkça siz de onlarla savaşmayın fakat savaşacak olurlarsa siz de geri durmayıp savaşın, karşılaştıklarınızı öldürün, bu onların yaptıklarının karşılığıdır. Şayet müşrik ve kâfir olanlardan sizinle savaşmaktan vazgeçip, davet olundukları hayat nizamını yaşamaya yönelenler olursa, siz de onlarla savaşmaktan vazgeçin. Şüphesiz Allah tevbe edenlere karşı çok merhametli ve bağışlayıcıdır.

Baskı ve zulüm (fitne) ortadan kalkıncaya ve din (nizam) yalnız Allah’ın belirlediği kurallarla yaşanıncaya kadar size saldıranlarla savaşın. Şayet onlar vazgeçerlerse, siz de savaştan vazgeçin, çünkü düşmanlık ve savaş sadece baskı ve zulüm uygulayanlara karşıdır.

Haram aylarda onlar size saldırmadıkça savaşmayın, fakat bu yasağa uymaz da savaşırlarsa, onlarla savaşın ve Allah’ın savaşla ilgili uyulması gereken emirlerine uyun, aşırı gitmeyin. Allah, emir ve yasaklarına karşı duyarlı davranıp sorumluluklarını yerine getirenlerle beraberdir.

Ey mü’minler! Mallarınızı yaratılışınızın sebebi olan hayat nizamını yaşamak ve yaşatmak uğrunda harcayın, eksileceği korkusuyla fedakârlıktan çekinip, kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. Allah’ın emirlerini severek ve samimiyetle yerine getirin, unutmayın ki Allah kendisine karşı sorumluluklarını yerine getirenleri sever.

Hac ve umre ibadetlerinizi Allah’ın sizleri yaratma sebebini düşünerek bilinçle yerine getirin.

Şayet bu ibadetinizi yapmak üzere yola çıktığınızda, yolunuzdan alıkonursanız, o zaman da İslâm gibi bir nimeti lütfettiği için Allah adına bir kurban kesin, kurban ihtiyaç sahiplerine ulaşıncaya kadar da titizlikle takip edip başınızı tıraş etmeyin. Başındaki bir rahatsızlığı sebebi ile bu sırada tıraş olmak zorunda olan kimse ise, tıraşından sonra fidye olarak üç gün oruç tutsun veya sadaka versin yahut bir kurban daha kessin. Böylece niyetlenip yola çıkan, hac ve umre ibadetinin rükünlerini yerine getirip ecrine nail olan gibidir.

Hac için güvenli, uygun bir ortam ve zaman buluncaya kadar umre yapma imkânı bulan da umre sırasında güç yetirebilirse bir kurban kessin. Eğer buna o sırada güç yetiremezse hac sırasında üç gün, memleketine döndükten sonra da yedi gün olmak üzere toplam on gün oruç tutsun. Bu kural, ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir.

Ey iman edenler! Allah’ın size bildirdiklerine karşı duyarlı olup, emirlerini yerine getirin ve Allah’a itaatsizlikten sakının, unutmayın ki O’na itaatsizliğin cezası çok büyüktür.

Hac, her yılın zamanı belirlenmiş olan aylarında (Şevval, Zilkade ve Zilhicce) yapılır. Bu aylarda hac yapmakta olan kimse cinsel ilişkiden, kötü söz söylemekten, çirkin davranışlardan, kavga etmekten kaçınmalı ve uzak durmalıdır. Allah yapılan, yapılmakta olan her güzel davranışı bilir ve karşılığını verir.

Hacca giderken orada kalacağınız süre boyunca azığınızı karşılayacak şekilde hazırlık yapın. Oraya davet edilme sebebinizin de bilincinizi güçlendirmek ve Allah’ın davetine sıkıca sarılıp imanınızı davranış haline dönüştürmek olduğunu unutmayın ve şunu da iyi bilin ki azığın en hayırlısı Allah’a karşı duyulan sorumluluğun bilincinde olmaktır.

Hac sırasında birbirinizle bilgi alışverişi ve ticaret yaparak Rabbinizin nimetlerinden yararlanabilirsiniz. Arafat’tan dalgalar halinde Meş’ar-ı Haram bölgesine indiğinizde, size İslam nizam ve ahlakını lütfettiği ve hac ibadetini yapmayı nasip ettiği için, öğrettiği biçimde Allah’a şükredin ve yardımını dileyin. Sakın O’nunla birlikte başka Rab ve ilah edinmeyin. O, yol göstermeden önce siz sapkınlardan idiniz. Allah’ın merhamet, şefkat ve affına sığının, birbirinize karşı kibirlenip üstünlük taslamayın. Allah mü’min kullarına karşı çok merhametli, şefkatli ve bağışlayıcıdır.

Hac ibadetinizi yerine getirdikten sonra, daha bilinçlenmiş ve güçlenmiş mü’minler olarak bulunduğunuz her yerde, artık atalarınızı şevkle, zevkle, överek anlattığınızdan daha çok sizi yaratıp bunca nimetlerle donatanın Allah olduğunu anlatıp, insanları yaratılış sebepleri olan hayat tarzı ile yaşamaya çağırın. Sakın “Rabbimiz! Bize sadece bu dünyada ver” diyenlerden olmayın, böyle diyenlerin âhiretteki cennet nimetlerinden hiçbir nasipleri yoktur.

Bir kısım kimseler de, “Ey Rabbimiz! Bize bu dünyada da, âhirette de iyilikler ve güzellikler nasip et, bizleri cehennem azabından koru.” diye dua ederler. İşte bunlar, yaptıkları haccın da bilincinde olanlardır. Bu kimselerin kazandıklarına karşılık, âhirette cennet nimetlerinden nasipleri vardır. Allah herkesin yapıp ettiklerini bilir. O adildir ve hesabı çabuk görendir.

Ey iman edenler! Hac sırasında, Allah’ın sayılı günlerle sınırladığı Kurban Bayramı’nda Mina’ya vardığınızda, Rabbinizin insanları yaratma sebebini, bahşettiği nimetlerini ve O’ndan başka gerçek ilah olmadığını, O’na döndürülüp dünya hayatını yaşayış biçiminizden hesaba çekileceğinizi düşünüp hayatınızı gözden geçirin. İkinci günün sonunda oradan (Mina’dan) ayrılmanızda bir sakınca yoktur, her kim de iki günden fazla kalırsa onun için de bir sakınca yoktur.

Allah’ın koyduğu sınırlara uyun, sorumluluğunuzun bilincinde olarak yeryüzünde Allah merkezli bir nizam kurup, dünya hayatınızı buna göre yaşayın ve iyi bilin ki hepiniz günü gelince Rabbinizin huzurunda toplanacaksınız.

İnsanların içinde öylesi vardır ki, dünya hayatı ile ilgili söylediği sözler senin hoşuna gidebilir, hatta söylediklerinin doğruluğuna, samimiyetine inandırmak için Allah’ın adını kullanarak yeminler edip durur, oysa kalbinde taşıdıkları böyle değildir. Bunlar yalanı ustalıkla söyleyen azılı birer düşmandırlar. Ellerine fırsat geçirip de iş başına geçerlerse, yeryüzünde fesat çıkarmaya, nesli ve ekini bozmaya çalışırlar. Allah böylelerini sevmez, bunlara ne zaman “Allah’a karşı nankörlük etme, O’ndan kork, kendine gel.” denilse büyüklük taslayıp, kibirlenerek daha da azgınlaşırlar. Cehennem onların hakkından gelecektir, orası çok kötü bir konaklama yeridir.

Öyle kimseler de vardır ki, onlar da Allah’ın rızasını kazanmak yolunda mallarını ve canlarını vermekten hiç çekinmezler. Allah bu kullarına karşı çok şefkatli ve merhametlidir.

Ey Allah’ın davetine iman edenler! Hepiniz birden İslam’a girip Müslümanlar olarak yaşayın. Sakın şeytan ve yandaşlarının birlikte oluşturdukları zulüm nizamlarına uymayın, çünkü onlar sizin için apaçık düşmandır.

Sizler dünya ve âhiret hayatınızı mamur edecek olan İslam’la şereflendikten sonra saparsanız, iyi bilin ki böylelerini Allah’ın cezalandırmasının önüne kimse geçemez. Tek doğru olanı bilen ve yapan yalnızca Allah’tır.

Geçmişteki kavimlerin istedikleri gibi siz de “Allah’ın meleklerle birlikte bulutların içinden çıkıp gelmesi” gibi mucizevi şeyler beklemeyin. Mucizelerle karşılaşmalarına rağmen iman etmeyenler, dünyada Allah’ın azap hükmü ile helak edildiler. Şüphesiz hepiniz sonunda Allah’ın huzuruna çıkarılacaksınız.

İsrailoğullarına bir sor bakalım. Biz geçmişte onların atalarına nice mucizeler gösterip apaçık delilleri önlerine koyduk da ne oldu? Yine de birçoğu görüp şahit oldukları ve yaşadıkları halde Allah’ın davetine icabet etmediler. Bilakis Allah’ın kitabının âyetlerini değiştirerek kendi yaşantılarına uydurmaya çalıştılar.

Her kim Allah’ın Peygamberi ile gönderdiği kitabın bilgisi kendisine ulaştıktan sonra, onu değiştirir ya da onunla davet olunduğu hayat nizamından başkasını kabul ederse, iyi bilsin ki Allah’ın gazabı onun üzerindedir.

Dünya hayatı, Allah’ın davetini inkâra şartlanmış olanlara çekici ve güzel görünür. Bunlar hayatlarının merkezine Allah’ı koyan, O’nun emir ve yasaklarına uyan mü’minlerle alay ederler. Hâlbuki Allah’a karşı sorumluluk bilinci ile yaşayanlar, hem dünyada hem de âhirette üstün, şerefli, güçlü ve mutludurlar. Allah mü’minleri cennetinde en güzel nimetlerle mükâfatlandıracaktır. Allah dilediğine hesapsız lütuflarda bulunur.

İnsanlar tek bir ümmetti. Allah, müjdeciler ve uyarıcılar olarak peygamberler gönderdi ve beraberlerinde, insanların ihtilafa düştükleri şeyler konusunda, aralarında hüküm vermek üzere kitaplar indirdi. Kendilerine apaçık âyetler geldikten sonra, aralarındaki kıskançlık yüzünden ihtilafa düşen kitap ehlinden başkası değildi. Allah, iman edenleri üzerinde ihtilafa düşülen konularda hakikate yöneltti. Allah, dileyeni hak ve hakikate ulaştırır.

Ey mü’minler! Sizden önce imanları sebebi ile karşılaştıkları sıkıntılara direnip cihat edenlerin başlarına gelenler, sizin de başınıza gelmeden cennete gireceğinizi sanmayın. Onlar öyle sıkıntı ve zorluklarla karşılaşıp, öyle sarsılmışlardı ki, Peygamber’le birlikte olanlar, “Allah bizim imdadımıza ne zaman yetişecek?” demeye başlamışlardı. İşte o zaman Allah: “Ey iman edenler! Siz üstünüze düşeni yaptınız ve şimdi Allah’ın yardımını hak ettiniz, hak ettiğiniz yardım artık size yakındır.” diye vahyetmişti.

Sana, sahibi olduklarını Allah yolunda nasıl kullanacaklarını soruyorlar. Sen onlara de ki: “Sahibi olduklarınızdan, öncelikle ihtiyacı olan ana-babaya, yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara infak edin ve unutmayın ki Allah kendi yolunda, hayır amaçlı yaptığınız her şeyi bilir ve karşılığını verir.”

Ey mü’minler! Hoşunuza gitmese de size saldıran müşrik ve kâfirlerle savaş size farz kılındı. Fakat iyi bilin ki, hoşlanmadığınız bir şey sizin için hayır olabilir, çokça sevip hoşlandığınız bir şey de şer olabilir. Siz bilemezsiniz. Her şeyin doğrusunu en iyi bilen Allah’tır.

Ey Peygamber! Sana saldırmazlık örfünün geçerli olduğu haram aylarda savaşmanın hükmünü soruyorlar. Sen onlara de ki: “Haram aylarda savaşmak büyük bir suçtur, fakat insanları Allah yolunda yaşamaktan alıkoymaya çalışmak, mü’minlerin Mescid-i Haram’ı ziyaretlerine engel olmak ve onları yurtlarından çıkarmak Allah katında daha büyük suçtur.”

Fitne (zulüm, baskı ve kargaşa çıkarmak) insanı öldürmekten daha büyük bir suçtur.

Düşmanlarınız ellerinden gelse, sizi dininizden (nizam ve ahlakınızdan) döndürünceye kadar savaşırlar, sizden kim de düşmandan korkup, yılgınlık göstererek imanından döner, dünya hayatını böylece tamamlayıp ölürse, işte böylelerinin hayır ve iyilik namına yapıp ettikleri dünyada da âhirette de boşa gider ve cehennemde devamlı kalacaklar arasına katılırlar.

Allah’ın davetine iman etmeleri sebebiyle zulme ve baskıya maruz kalarak hicret edenler ile yaratılış sebepleri olan hayatı yaşamak ve yaşatmak uğrunda malları ve canları ile cihat edenler Allah’ın merhameti ve bağışlamasını umabilirler.

Sana sarhoşluk veren şeylerle, kumar ve şans oyunları hakkında soruyorlar. Onlara de ki: “Onlarda insanlar için büyük zararlar vardır. Bununla birlikte aldatıcı bazı faydalar da vardır fakat zararları faydalarından çoktur.”

Ayrıca sana Allah yolunda neyin ne kadar harcanması gerektiğini soruyorlar. Onlara de ki: “Zaruri ihtiyaçlarınızdan fazla olan her şeyinizi!” İyiden iyiye düşünüp de öğüt alasınız diye Allah âyetlerini böylece açıklıyor ki, dünya ve âhiret hayatınıza dair faydanıza olanla zararınıza olanı bilerek yaşayasınız.

Bir de yetim çocuklara nasıl davranılacağını soruyorlar. De ki: “Onlara sahip çıkın, ihtiyaçlarını karşılayın, öğüt verip, doğru olana davet edin. Onlarla birlikte yaşarsanız bilin ki onlar sizin kardeşlerinizdir, Allah onlara iyi davrananlarla kötü davrananları bilir. Şayet Allah dileseydi size bu konuda daha ağır sorumluluklar yüklerdi.” En mükemmel hükümleri koyan yalnızca Allah’tır. O, üstün kudret, merhamet ve şefkat sahibidir.

Ey mü’minler! Allah’la birlikte başka ilah edinen müşrik kadınlar hoşunuza gitse de, yalnız Allah’ı ilah edinerek iman edinceye kadar onlarla evlenmeyin. Mü’min bir cariyeyle evlenmek, hoşunuza giden hür ama müşrik bir kadınla evlenmekten daha hayırlıdır.

İman etmedikleri sürece Allah’a ortak koşan erkeklerle mü’min kadınları evlendirmeyin. Zira mü’min bir kadın için mü’min köle bir erkek, müşrik hür bir erkekten daha hayırlıdır. Şunu iyi bilin ki, müşrikler sizi ateşe çağırır. Hâlbuki Allah, davetine uyanları rahmeti ve şefkati ile cennete çağırır. Düşünüp öğüt alasınız diye Allah âyetlerini böylece açıklıyor.

Sana kadınların ay hali hakkında soruyorlar. De ki: “O, sıkıntılı, eza çekilen zor bir haldir, bu yüzden ay halleri sırasında onları rahat bırakıp, ilişkiden uzak durun. Bu halleri sona erip de temizlendikten sonra Allah’ın emrettiği meşru yoldan yaklaşın. Allah bu hususta daha önceki yanlışlarından tevbe ederek hükümlerine tabi olanları bağışlar ve temizlenenleri sever.”

Kadınlarınız sizin için ürün veren tarla gibidir. Tarlanıza meşru zamanlarda, meşru yollarla yaklaşın ve hayırlı evlatlar dileyin. Allah’ın emir ve yasakları konusunda sorumluluklarınızın bilincinde olun, böylece âhiretiniz için hazırlık yapın, sonunda O’na döndürüleceksiniz.

Ey mü’minler! Allah’ın adını kullanarak yaptığınız yeminleri, insanların arasını bulmanıza, iyilik etmenize ve Allah’a karşı sorumluluklarınızı yerine getirmenize engel kılmayın. Allah her şeyi işiten ve neyi niçin yaptığınızı en iyi bilendir.

Allah dil alışkanlığı sebebi ile düşünmeden, rastgele yapmış olduğunuz yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutmaz, fakat kalplerinizle yalan olduğunu bile bile yaptığınız yeminlerden sorumlu tutar. Allah günahlarınızdan dolayı tevbe edip doğruya sarılmanız için size zaman verip fırsat tanır, çünkü Allah doğruya yönelenleri affedicidir.

Eşlerine yaklaşmamaya yemin edenler dört ay beklemek zorundalar, şayet bu süre dolmadan vazgeçer de eşlerine dönerlerse, yeminlerini bozmalarında bir sakınca yoktur. Allah mü’minlere karşı çok merhametli, şefkatli ve bağışlayıcıdır.

Eşlerinden boşanmaya karar verenlerin de, dört ay bekleme süresinin sonunda boşanmalarında bir sakınca yoktur. Allah hükümlerine karşı takındığınız tavrı en iyi bilendir.

Boşanmış kadınlar, evlenmeden önce hamile olup olmadıklarının anlaşılması, şayet hamile ise çocuğun babasının ayrıldıkları eşe ait olduğunun bilinmesi için üç âdet dönemi beklesinler. Bu kadınlar, Allah’a ve Âhiret Günü’ne iman ediyorlarsa, Allah’ın rahimlerinde yarattığını gizlemezler. Bu onlara helal olmaz. Bekleme süresi içinde kocası barışmak ister de kadın da buna razı olursa, bu kadınla evlenme hakkı öncelikle boşandığı kocaya aittir. Çocuklar varsa onlar da bu önceliğin sebebidir. Kocaların kadınları üzerinde hakları olduğu gibi kadınların da kocaları üzerinde hakları vardır. Haklar bakımından eşit olmakla birlikte taşıdıkları sorumluluklar ve yaratılışlarından gelen özellikleri ile erkekler kadınlardan öndedirler. Allah’ın her hükmü mutlak mükemmeldir. O, üstün kudret ve hikmet sahibidir.

Erkeğin dönüşü mümkün olan boşama hakkı iki defadır. Bir ya da iki defa boşanma sonrası, barışmak suretiyle evliliği devam ettirebilir, buna rağmen yürümeyen evliliklerde koca, karısını güzellikle boşayıp serbest bırakır, ona verdiği mehri geri alması ise helal olmaz. Her ikisi de artık Allah’ın evlilikle ilgili koyduğu sınırları koruyamayacakları konusunda endişe ederek ayrılmaya karar verirlerse, kadın dilerse kocasının kendisine verdiği mehrin bir kısmını ona geri verebilir, bunun bir günahı yoktur. Bunlar Allah’ın koyduğu hükümlerin sınırlarıdır. Allah’ın koyduğu yasaları ihlal edip sınırları çiğneyenler, kendilerine zulmeden zalimlerdir.

Karısını üçüncü kez boşayan kocanın, artık bu kadınla evlenmesi helal olmaz. Ancak boşanan kadın, başka bir erkekle evlenip de o erkek de onu boşar ya da ölürse, evlilikle ilgili iddet süresi de dolduktan sonra Allah’ın sınırlarını koruyacaklarına inanarak kendilerine güveniyorlarsa, kadının önceki ayrıldığı kocasıyla evlenmesinde bir sakınca yoktur. Bunlar evliliğin oyun-eğlence olmadığını anlamanız, önemini ve ciddiyetini kavramanız ve ona göre davranmanız için Allah’ın açıkladığı sınırlardır.

Boşandığınız kadınların bekleme süreleri dolunca, isterlerse ve ihtiyaçları da varsa diledikleri kadar güzellikle yanınızda tutun ya da iyilikle salıverin, haklarını ihlal etmeyin. Eziyet etmek amacı ile sakın zorla yanınızda tutmayın. Böyle yapan kimse kadına olduğu kadar kendine de zulmetmiş olur.

Allah’ın âyetlerini hafife almayın, size lütfettiği nimetlerini hatırlayın, O’na sırt dönerek nankörlük etmeyin, öğüt ve uyarı olsun diye indirdiği Kitaptaki hükümlerine karşı duyarlı ve sorumlu davranın.

Boşanan kadınların bekleme süreleri dolunca da sizden ve yanınızdan tamamen ayrılmalarından sonra, meşru şekilde anlaştıkları bir erkekle evlenmelerine engel olmayın.

Allah, kendisine ve Âhiret Günü’ne iman edenlere âyetleriyle öğüt vermektedir. Mü’minler için temiz ve doğru olan Allah’ın davetine teslim olmaktır. Her şeyin mutlak doğrusunu yalnızca Allah bilir.

Boşanan kadının süt emmekte olan çocuğu varsa ve baba ile anne çocuğun emzirilme süresi olan iki yıl konusunda anlaşırlarsa, anne çocuğunu iki yıl emzirir. Bu süre içinde annenin yiyeceği-içeceği, giyeceği ve masrafları maruf olan örfe göre, babaya aittir. Allah hiç kimseye gücünün üstünde bir yük, bir sorumluluk yüklemez.

Baba dünyaya gelmesine sebep oldukları çocukları sebebi ile nafakadan kaçınıp anneyi sıkıntıya sokmamalı, anne de çocuğunu emzirmekten kaçınıp babayı sıkıntıya sokmamalıdır. Şayet çocuğun emzirilme süresi içinde baba ölürse annenin ve çocuğun nafakasının temini babanın mirasçılarına düşer.

Anne ve baba çocuğun emzirilmesi süresini kısaltma konusunda anlaşabilirse, iki yıldan önce sütten kesilmesinde bir sakınca yoktur.

Çocuklarını sütannelerine vermek isteyenler örfe uygun ücretlerini ödeyerek verebilirler, bunun bir vebali yoktur.

Ey mü’minler! Allah’a karşı sorumluluklarınızı bilinçle ve titizlikle yerine getirin ve unutmayın ki, Allah yapıp ettiklerinizi, yapmanız gerekirken de yapmadıklarınızı görür ve bilir.

Ey mü’minler! İçinizden ölen erkeklerin ardında kalan eşleri olursa, onlar iddet süresi olan dört ay on gün beklesinler, bu zamanın dolması ile Allah’ın belirlediği sınırlar içinde kadınların kendi hayatları ile ilgili kararları verip uygulamalarında başkalarına bir sorumluluk yoktur. Şüphesiz Allah her şeyden haberdardır.

Bu durumda olan kadınlarla evlenmek isterseniz, iddet süresi içinde ya da sonrasında bunu onlara ima yoluyla söylemenizde yahut evlenmek istediğinizi içinizden geçirmenizde bir günah yoktur. Allah sizin gönlünüzden geçirdiklerinizi en iyi bilendir. O halde onlarla gizli buluşmaya kalkmayın, evlenmek isteğinizi iddet süresi dolunca meşru bir biçimde açıkça bildirin, kabul olunması halinde evlenin.

Allah koyduğu sınırlara karşı duyarlı olanlara merhamet, şefkat ve mağfiretiyle muamele eder.

Ey mü’min erkekler! Kendilerine dokunmadığınız ve mehirlerini belirleyip, kayıt altına almadığınız kadınlarla evlenmeye karar verir, sonra da meşru bir sebeple vazgeçerseniz size bir sorumluluk yoktur. Bununla birlikte onları imkânlarınızdan yararlandırın, zengin kendi durumuna, fakir olan da kendi durumuna göre yararlandırsın. Bu, Allah’a samimiyetle yönelenler üzerine bir borçtur.

Mehirlerini kararlaştırdıktan sonra onlara dokunmamışsanız, o zaman da kararlaştırdığınız mehrin yarısını verin. Bu durumda kadın dilerse mehrinden vazgeçme hakkına sahiptir yahut erkek dilerse kararlaştırılan mehrin tamamını kadına verebilir, bu ise takvaya daha uygundur. Allah yaptığınız her şeyi ne niyetle ve nasıl yaptığınızı görüp bilmektedir.

Ey mü’minler! Allah’a karşı sorumluluklarınızı samimiyetle, bilinçle, zamanında kılacağınız namazlarınızla birlikte yerine getirin. Orta namazı ihmal etmeyin. Önemli bir riskle karşı karşıya kaldığınızda, namazı yürürken ya da binek üzerinde de kılabilirsiniz. Allah sizi güvenli bir ortama kavuşturduğunda, namazı O’nun öğrettiği biçimde kılıp dua ederek O’na şükredin.