Furkan Sûresi - Mustafa Çevik Meali (Ayetler Konu Bütünlüğü İçinde)

Bütün insanlığa bir uyarı olsun, doğru ile yanlışı birbirinden ayırıp farkını kesin olarak ortaya koyup göstersin diye, kuluna Kur’an’ı indiren Allah çok yüce ve çok cömerttir.

Göklerin, yerin ve arasında olanların yaratanı, sahibi ve bir ölçü ile nizamlarını kurup, yöneteni olan Allah’ın hükmünde ve hükümranlığında ortağı yoktur. Allah soy, sop ve çocuk edinmemiştir.

Gerçek bu iken, insanların çoğu kendileri gibi yaratılmış bir kısım insanları ilahlar edinip onların peşine düştüler. Hâlbuki Allah’la birlikte ilah edinip O’na ortak koştuklarının canı almaya, vermeye ve ölümden sonra diriltmeye, ayrıca bir kötülüğü önlemeye de güçleri yetmez.

Bunların peşine düşenler bir de kalkmış, “Bu Kur’an Muhammed’in uydurduğu yalanlardan ibaret bir kitap, üstelik bunları uydururken birileri ona mutlaka yardım da etmiştir, çünkü söyledikleri öyle tek başına birinin aklının ürünü olacağına benzemiyor. Bunlar sabah-akşam ezberlemesi için ona okunan eskilerin masallarından başka bir şey değil.” diyerek gerçeği yalanlamaya çalışıyorlar.

Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “Bu Kur’an’ı, göklerin ve yerin yaratıcısı ve sahibi olan Allah indirdi. Allah bu nankör ve cahil tutumunuza rağmen size doğru olanı anlayıp ona yönelmeniz için zaman tanımaktadır. Çünkü Allah çok merhametli ve bağışlayıcıdır.”

Senin bütün çabana rağmen ilâhî daveti inkâr edenler bir de şöyle diyorlar: “Bu nasıl bir peygamber! O da bizim gibi yiyip içiyor, çarşıda, pazarda dolaşıyor. Peygamber olsaydı onun yanında bir de melek olması, davetini onunla birlikte yapması, kendisine gökten bir hazine indirilmesi ve buralarda bizlerin görmediğimiz güzellikte bir bahçenin ona bağışlanması, oradan da yiyip içmesi gerekmez miydi?” Bununla birlikte bu zalimler birbirlerine, “Şayet Muhammed’in davetine uyarsanız, olsa olsa büyülenmiş bir adama uymuş olursunuz.” diyorlardı.

Onların seni benzettikleri şeyler sapkınlıklarını, azgınlıklarını daha da çok artırıyor. Bu gidişle doğru yola yönelmezler.

Allah tek yüce ve cömert olandır. O dilerse müşrik ve kâfirlerin, “Peygamber’in şunları da olmalıydı” dediklerinden sana çok daha fazlasını ve hayırlısını, içinden ırmaklar akan bağlar, bahçeler ve köşkler ihsan eder.

Onlar Kıyamet gerçeğini de inkâr ediyorlar ama Biz onu inkâr edenler için alevler püskürten cehennemi hazırladık, orayı uzaktan gördüklerinde bile öfkeli kükremesini ve korkunç uğultusunu işitecekler. Birbirlerine bağlanmış olarak cehennemin daracık bir yerine atıldıkları zaman da yok olmak için yalvaracaklar. O Gün onlara “Bugün bir defa değil defalarca yok olup gitmek için yalvarsanız da nafile” denilecek.

Ey Peygamber! Sen o şirk ve küfürde inatla direnenlere de ki: “Allah adına yapılan daveti reddedip sonunda cehennem azabına çarptırılmak mı, yoksa yaratılışınızın sebebi olan sınırlarını Allah’ın belirlediği bir hayatı yaşamak uğrunda elinden geleni yapanlara vaat edilen cennet nimetlerine kavuşmak mı daha iyi?” Orada diledikleri her şey onlara ikram edilir ve mutlu, huzurlu ve güvenli bir hayata kavuşurlar. Bu, Rabbinizin mü’minlere verdiği sözün yerine getirilmesinin sonucudur.

Allah, o Hesap Günü müşrikleri, kâfirleri ve onların peşinden gidenleri bir araya getirecek ve şirkin önderlerine soracak: “Bu kullarımın Benim davetime yönelmelerine siz mi engel oldunuz yoksa kendileri mi kabule yanaşmayıp yüz çevirdiler?”

Onlar da “Hâşâ! Sen en yücesin! Kudretin sonsuzdur, Senden başkasını Rab, ilah ve dost edinmek bize yakışmaz, bizler bunu şimdi çok iyi anladık. Sen bunlara da, atalarına da sayısız nimet verdin. Onlar da bu nimetlere şükredip Sana itaat edeceklerine, şımarıp, azgınlaştılar ve nankörleşerek Senin davetinden yüz çevirdiler. Böylece hüsrana uğramayı ve azabı hak ettiler.” derler.

Bunun üzerine Allah, onların peşinden gidenlere şöyle diyecek: “Bakın işte! Dünya hayatınızda kendilerini ilah edindikleriniz, sizi kendilerine uymaya mecbur etmediklerini, sizin bu konuda yalan söylediğinizi iddia ediyorlar. Şimdi artık, ne hak ettiğiniz azabı başınızdan savabilir ne de kendinize bir destekçi bulabilirsiniz.” Allah adına yapılan daveti ters yüz edenler, O’na sırt dönenler hak ettikleri azabı tadacaklar.

Ey Muhammed! Bizim senden önce gönderdiğimiz peygamberler de yiyip içen, çarşıda, pazarda dolaşan kimselerdi. Cahillerin küstahlıklarına aldırma. Biz kiminizi kiminizle de sınıyoruz. Sonunda kimlerin sabır, sebat ve gayretleri ile neye layık oldukları ortaya çıkarılacak. Rabbiniz olup biten her şeyi görmektedir.

Allah’ın huzuruna çıkıp da hesap vereceklerini düşünmeyenler, “Bize peygamber olarak niçin bir melek değil de bir insan gönderildi? Yahut Rabbimiz niçin bize kendini göstermiyor?” diyorlar. Böylece aslında kendi iç dünyalarında büyüklük taslayıp, küstahlaşıp azgınlaşıyorlar.

Evet, onların melekleri görecekleri gün elbette gelecek, fakat O Gün onlar için çoktan iş işten geçmiş olacak ve melekler O Gün onlara, “Sizler için hoşunuza gidecek güzel sözler söylemek bize haram kılındı. Dünya hayatınızda niçin aklınızı kullanmadınız? Artık dönüşü olmayan bir biçimde Allah’ın rahmetinden, mağfiretinden kovulmuş bulunmaktasınız.” diyecekler.

O Gün Biz onlara kendi akıllarınca iyilik ve doğruluk adına yapıp ettiklerinin de ne kadar boş ve anlamsız şeyler olduklarını gösterecek, yaptıklarının hepsini toza dumana çevirip savuracağız.

Yine O Gün ilâhî nizam ve ahlaka iman edip gereklerini yerine getirenler ise yaşanılacak yerlerin en iyisi, en güzeli olan cennetle ödüllendirilecekler.

Son Saat gelince, gök bulutlarla birlikte parça parça olacak ve melekler bölük bölük yeryüzüne inecekler.

Dünya hayatlarında Allah’ın hükümlerini inkâr edenler, Kıyamet Günü dünyada da âhirette de gerçek hâkimiyetin yalnızca Allah’a ait olduğunu anlayacaklar.

O Gün onlar için çok zor bir gün olacak. Gerçeği inkâr etmiş olanlar pişmanlıkla parmaklarını ısırıp, “Ah keşke bize bugünlerin geleceğini bildiren resûllerin davetine uyup da yalnızca Allah’ı ilah edinseydim ve O’ndan başkasının davetinden yüz çevirseydim! Allah’ın zikrinin (Kur’an’ın) bana ulaşmasına rağmen, şeytan ve yandaşları beni Allah’ı layıkıyla kavramaktan uzaklaştırdılar.” diyecekler.

O Gün şeytan ve onun yandaşları ile onların arkasından gidenler, yapayalnız ve çaresiz birbirlerini terk edip giderler.

İşte o zaman Peygamber de şöyle diyecek: “Rabbim! Benim kavmim Kur’an’ın önemini ve değerini anlamaya yanaşmadı, devri geçmiş, uygulanamaz bir nizamın davetçisi sayıp sırtlarını döndüler.”

Bu hep böyle olmuştur, yaratılışlarının sebebini inkâra kendilerini şartlandırmış olanlar, Allah adına yapılan davete sırtlarını dönmekle birlikte, mü’minlere de düşmanlık etmekten geri durmamışlardır. Sen sakın bunlara aldırış etme, yol gösterici ve yardımcı olarak Rabbin sana yeter.

Şimdi bunlar bir de kalkmış, “Kur’an sana bir defada, bütün olarak indirilmeli değil miydi?” diyorlar. Biz onu bir bütünün parçaları halinde sindire sindire, zamanı ve yeri geldikçe bir düzen içinde indiriyoruz ki, onunla kalbini pekiştirip, bilincini oluşturalım.

Ey Peygamber! Onlar seni ve mü’minleri şüpheye düşürmek, aklınızı karıştırmak için çabalıyorlar, fakat ne söylerlerse söylesinler, ne yaparlarsa yapsınlar, Biz sana doğru olanı en güzel biçimde açıklamaktayız.

Davet edildikleri gerçeği, inatla reddetmeye devam edenler yüzüstü sürüklenerek sürüler halinde cehenneme tıkılacaklar. Böylece Allah’la birlikte başka Rab ve ilahlar edinmenin cezasına çarptırılacaklar.

Biz geçmişte Musa’ya da kitap verdik. Kardeşi Harun’u da ona yardımcı kıldık ve sonra da, “Siz ikiniz Allah’ın Rabliği ve ilahlığının üstünü örtmüş toplumu uyarmaya gidin.” dedik. Fakat o toplum uyarılara kulak tıkamakla birlikte uyaranlara saldırdılar. Bunun üzerine Biz de onları azabımızla cezalandırdık.

Peygamberleri Nûh’u yalancılıkla suçlamaktan vazgeçmeyen kavmi de sulara gömerek insanlığa ibret kıldık. Âhirete de inanmayan bu nankör, küstah ve zalimler için çetin bir azap hazırladık.

Âd kavmi, Semûd kavmi, Ress Halkı ve bunlar arasında ne kadar gelmiş geçmiş müşrik ve kâfirler varsa, hepsini hak ettikleri azapla cezalandırdık. Onlara da kendilerini yaratılış sebepleri olan hayatı yaşamaya davet eden peygamberler göndermiştik, ama karşı çıkıp azgınlıklarında direndiler ve böylece Biz de onları helak ettik.

Kur’an’ın ilk muhatapları da cezaya çarptırdığımız kavimlerin toprakları üzerinden gelip geçmekte, onların hak ettikleri azabın izlerini de görmekteler. Buna rağmen akıllarını kullanıp gerçeği kabullenmiyor, öldükten sonra diriltilip hesaba çekilmeyi içlerine sindiremiyor, yalan sayıyorlar.

Ey Peygamber! Müşrik olmayı kişilik haline getirmiş olanlar, ne zaman seni görseler ya da senden bahsetseler, seninle ve tebliğ ettiğin âyetlerle alay ederek, “Peygamber olarak Allah’ın gönderdiği kişi bu mu?” diyorlar. Arkasından da “Bizler, hayat tarzımıza sımsıkı sarılıp sahiplenmeseydik, bizi ilahlarımızdan koparacaktı.” demekteler. Fakat hak ettikleri azapla karşılaştıklarında kimin doğru yolda kimin de doğrudan yüz çevirenler olduğunu görüp anlayacaklar.

Heva ve heveslerini ilah edinenlerden sen sorumlu değilsin. Yoksa sen onlardan bir kısmının akıllarını kullanan, düşünen ve dinlediklerini anlamaya çalışan kimseler olduklarını mı sanıyorsun? Hayır, onlar doğru yola yönelmeyen koyun sürüsü gibidirler, hatta onlardan daha da duyarsızlardır.

Ey insanoğlu! Senin gölgene varıncaya kadar her şey Allah’ın kâinatta kurduğu nizamın sınırları içinde hareket etmekte, gölgeyi uzatıp kısaltmasına, sonra da yavaş yavaş çekip almasına kadar her şeyi Allah o nizamın yasalarına bağlamış ve bir sebebe dayalı yaratmıştır, dileseydi hiçbirini yaratmazdı. Tıpkı gölgenin uzayıp kısalmasına güneşi rehber kıldığımız gibi Kur’an’ı da sizlere rehber kıldık.

Geceyi uyuyup dinlenmeniz için bir örtü, gündüzü ise rızkınızı ve Allah’ın rızasını kazanacak işler yapmanız için aydınlık yapan Allah’tır. Rahmetinin önünden müjdeci olarak rüzgârları gönderen de O’dur. Böylece gökten tertemiz suyu indirip onunla da ölü toprağı canlandırıyor ve her canlıyı suya kavuşturuyor.

Doğrusu Biz bütün bunları düşünüp de dersler çıkararak Allah’a yönelesiniz diye tekrar tekrar misallerle açıklıyoruz. Buna rağmen insanların çoğu nankörlük edip yüz çeviriyorlar.

Biz dileseydik, seninle birlikte sana yardımcı ve destek olmaları için çevrendeki her topluluğa bir peygamber de gönderebilirdik. Fakat böyle yapmadık, o halde sen bütün gücünle senin şahsında davetine saldıranlarla Kur’an ile cihad et ve sakın onlara boyun eğme.

Birinin suyu içilecek kadar tatlı, diğerinin suyu ise tuzlu ve acı olan iki denizi birbirleriyle buluşturup, aralarına koyduğu perde ile sularını birbirine karıştırmayan Allah, doğru ile yanlışın da arasına birbirine karışmalarını engelleyen perdeler koymuştur. Onlar da asla birbirinin içine giremez, karışamazlar.

İnsanı bir damla sudan yaratıp, bunca nimetlerle donatan ve onlar arasında soy sop ve evlilik yoluyla akrabalık bağları oluşturan da Allah’tır. Bunlar apaçık gerçekler iken, müşrikler hâlâ yaratıcıları ve Rableri olan Allah’la birlikte başka ilahlar edinmekten geri durmuyorlar, hâlbuki Allah’tan başka edindikleri ilahların kendilerine hiçbir faydası da yoktur.

Ey Peygamber! Biz seni insanları bu gerçeklerle uyarıp iman edenleri müjdeleyesin diye gönderdik. Müşriklere de ki: “Ben bu davet karşılığında, sizlerden hiçbir ücret ya da makam talep etmiyorum. Ben yalnızca dileyen kimseyi Rabbinin yoluna davet eden bir elçiyim.”

Ey insanlar! Ölümsüz ve mutlak diri olan Allah’a yönelip, O’na yaslanın, O’na güvenin, verdiği sayısız nimetler için şükredip, yüceliğini aklınızdan çıkarmayın. Böyle olması gerekirken Allah kullarının çoğunun nankörlük etmekte inatla direndiklerini bilmektedir.

Allah gökleri, yeri ve arasında olanları altı evrede yaratıp, nizamlarını kurup, yasalarına bağlayarak üzerlerinde hükümran olmuştur. Allah yarattıklarına karşı çok merhametli ve cömerttir, o yüzden ne isteyeceksen Rabbinden iste.

Rabbinin davetini inkâra şartlanmış olanlara, “Gelin Rahman olan Allah’ın davetine uyun.” denildiğinde, “Rahman da neymiş! Ne yani, şimdi sen bize neyi emredersen bizim de onu yapacağımızı mı zannediyorsun?” derler ve daha çok küstahlaşıp azgınlaşırlar.

Gökyüzüne yıldız kümelerini serpiştirip yerleştiren, Güneş’i bir ışık ve ısı kaynağı olarak yaratan, Ay’a da ışığı yansıttıran Allah çok yüce, çok cömerttir. Geceyi ve gündüzü birbirinin ardından getiren de O’dur, aklını kullananlar için bunlardan alınacak dersler vardır. Bu gerçekler üzerinde düşünüp de Rahman olan Allah’ı layıkıyla tanıyıp, davetine icabet eden mü’minler, yeryüzünde alçak gönüllü ve vakarlı yürür, vakarlı davranır, kendini bilmez nankör ve cahillerin sataşmalarına aldırmaz, imanlarından taviz vermezler. Onlara “Selam” der, yollarına devam ederler ve gecelerini de Rablerinin rızasını kazanacak amellerle değerlendirir, secde eder, emirlerine teslim olurlar.

İşte bu mü’minler bir yandan da Rablerine şöyle dua ederler: “Ey Rabbimiz! Cehennem azabını bizden uzak tut, çünkü onun azabı çok çetin, çok korkunçtur ve orası kötü bir ikametgâhtır.”

Mü’minler mallarını Allah’ın daveti yolunda harcarlarken, dikkatli ve bilinçle harcar, başkalarına gösteriş yapmaz ve asla cimrice davranmaz. Allah’la beraber başka Rab ve ilah edinmezler, Allah’tan başkasından yardım istemezler, haklı bir sebep olmadan da Allah’ın dokunulmaz kıldığı cana kıymaz, zina da etmezler. Bu suçları işleyip günaha girenler elbette cezasını çekecekler, üstelik Kıyamet Günü terk edilmişlik acısı ile birlikte azapları da kat kat artırılacak ve ebedî olarak cehennemde kalacaklar.

Kim de şirkinden, küfründen ve tüm günahlarından tevbe ederek Allah’ın âyetleri ile hayatı yaşamaya yönelir ve bu konuda sorumluluklarını yerine getirirse, Allah da tevbe ederek yaratılış sebeplerine gönülden yönelen bu kimseleri hayırlı ameller işlemeye muvaffak kılar. Allah çok merhametli, şefkatli ve bağışlayıcıdır.

Rahman’ın hayırlı kulları olan mü’minler yalan ve asılsız yere şahitlik etmezler, boş ve anlamsız şeylerle uğraşmaz, böyle şeylerle uğraşanları görünce de selam verip yanlarından vakarla geçip giderler. Fakat o mü’minler Rablerinin âyetleri okunduğu ya da kendilerine hatırlatıldığı zaman bu âyetlere karşı kör ve sağır kesilmezler, can kulağıyla dinleyip uyarlar.

Onlar bir de Rablerine şöyle dua ederler: “Rabbimiz! Bize göz aydınlığı olacak sevinç ve mutluluk kaynağı eşler, evlatlar, nesiller nasip eyle! Bizi muttakilere önderler kıl.” İşte bunlar yürekten Rablerine yönelip teslim olmaları, şirke ve küfre karşı verdikleri mücadeleleri, zorluklar karşısındaki direnmeleri sebebi ile cennet köşkleri ile ödüllendirilecek ve oraya esenlik, mutluluk tebrikleriyle daima kalmak üzere buyur edilecekler. Orası ne güzel bir varış yeri ve ne üstün bir makamdır.

Ey Peygamber! Mü’minlere de ki: “Eğer şirke ve küfre karşı duruşunuz, mücadeleniz ve dualarınız olmasaydı Rabbiniz size değer vermez, sizleri ödüllendirmezdi. Sizler bu uğurda gösterdiğiniz gayret sayesinde mükâfata layık görüldünüz.”

Müşrik ve kâfirlere de de ki: “Allah’ın daveti olan hayat nizamına karşı takındığınız umursamaz tutumunuz, nankörlüğünüz ve azgınlığınız sebebiyle yaptıklarınız cezasız bırakılmayacak, bedeli size kat kat ödettirilecektir.”