Yusuf Sûresi Açıklamalı Meali

¹Elif. Lâm. Râ. Dinle bak, ey insan! Rabbi’nden sana bir mesaj geldi. Bunlar hakkı bâtıldan ayırt eden, her türlü gerçeği anlatıp açıklayan, Hak’tan geldiği de apaçık ortada olan, kendisi de apaçık Kitab’ın ayetleridir.

²Biz, anlayıp düşünün, akıl erdirin ve bütün insanlara anladıkları dilden anlatın diye, onu kullandığınız dilin harflerinden oluşan sözlerle, apaçık Arapça bir Kur’an olarak indirdik. Kur’an’ın ilk muhatabı olan siz Araplar, eğer başka bir dili konuşuyor olsaydınız, o zaman ayetlerimizi o dilde gönderecektik.

³Ey Peygamber. Biz bu Kur’an’ı sana vahyetmekle içinde senin ve ümmetinin geleceğine ait mesajlar da bulacağın geçmiş kavimlere ait ibret dolu kıssaları en güzel şekilde sana anlatıyoruz. Oysa daha önce bunlardan habersizdin.

⁴Hani vaktiyle Yusuf babasına: “Ey babacığım! Ben rüyamda on bir yıldızla güneşi ve ayı gördüm. Bunların önümde hürmet kastı ile eğilerek bana secde ettiklerini gördüm” demişti.

⁵Babası Yakub da ona dedi ki: ” Yavrucuğum rüyanı kardeşlerine anlatma sonra olur ki kıskançlık edip senin üstünlüğünü çekemeyerek şeytana uyarlar da sana bir tuzak kurarlar. Çünkü şeytan kıskançlık duygularını kışkırtmak için fırsat kollar. Unutma ki şeytan insan için apaçık bir düşmandır.

⁶Rüyana gelince: Rabbin seni güzel ahlakından dolayı peygamber olarak seçecek, rüyada gördüğün olayların doğru yorumunu sana öğretecek ve olup bitenleri kavrama nimeti bahşedecek. Daha önce ataların İbrahim ve İshak’a ağır imtihanlardan sonra peygamberlik lütfettiği gibi sana ve Yakub ailesine vermiş olduğu nimetini de benzer bir şekilde Yakub’un soyunda seninle devam ettirip tamamlayacaktır. Şüphesiz Rabbin her şeyi hakkıyla bilendir, her hüküm ve icraatında pek çok hikmet sahibidir.”

⁷Şüphesiz Yusuf ve kardeşlerinin başından geçen bu öyküde gerçeği arayıp soranlar ve düşünüp öğüt almak isteyenler için nice ibret verici dersler vardır.

⁸Vaktiyle Yusuf ’un üvey kardeşleri kendi aralarında konuşurlarken şöyle demişlerdi: “ Her işi bizim yapmamıza ve O’nun işine daha çok yaramamıza, sayıca da daha kalabalık olmamıza rağmen her nedense babamızın yanında Yusuf ve onun öz kardeşi Bünyamin bizden daha kıymetlidir. Oysa onlar iki küçük çocuk, belli ki babamız Yusuf’la kardeşini bizden daha çok severek apaçık bir yanılgı içindedir.

⁹Kıskançlık ve haset gözlerini kör etmişti. Şeytan onlara şöyle fısıldadı ve içlerinden biri: Madem öyle Yusuf’u öldürün veya tekrar aramıza dönemeyeceği öyle uzak bir yere götürüp bırakın ki, Yakub babamızın ilgi ve alakası yalnızca bize yönelsin. Onu ortadan kaldırdıktan sonra da “halimiz ne olur?” diye de korkmayın, tevbe edersiniz, Allah sizi affeder, siz de bundan sonra huzur ve mutluluk içinde yaşayan iyi birer insan olursunuz. Babanızla da münasebetleriniz düzeltir, işleri yoluna koyarsınız dedi “

¹⁰İçlerinden nispeten daha insaflı olan birisi de: “ Bence Yusuf’u öldürmeyin. Eğer bir şey yapacaksanız, onu şehrin dışında kervanların gelip geçtiği yol üzerinde derin bir kuyuya atın. Bakarsınız oradan geçen kervanlardan biri kendisini bulur ve buralardan uzaklara götürürler. Böylece, elimizi kana bulamadan amacımıza ulaşıp kurtulmuş oluruz dedi. Bu teklif, diğerleri tarafından da kabul edildi .Ve bunu yapmak üzere sinsi plân uygulanmaya başlandı.”

¹¹Nihayet kendi aralarında konuştuklarını uygulamak üzere babalarına gidip: “Ey babamız! Biz kır gezisine çıkmak istiyoruz, Yûsuf da bizimle gelebilir mi?” diye sorunca babaları, olacaklar içine doğmuşçasına “Ya başına bir şey gelirse” dedi. Bunun üzerine ağabeyleri Ey babamız! bizler Yusuf ’u çok sevmemize rağmen nedense, Yusuf’u bizden uzak tutup onun hakkında bize güvenmiyorsun? Oysa biz ne de olsa onun kardeşleriyiz ve her zaman onun iyiliğini isteriz.

¹²Yarın onu bizimle birlikte göndermeye izin ver. Bizimle gelip kırlarda, bayırlarda gönlünce gezip oynasın. Sen hiç merak etme biz ona mutlaka gözümüz gibi bakarız canımız gibi kollayıp koruruz. Sen rahat ol ve bize güven dediler.

¹³Babaları Yakub da onlara dedi ki: “ Sizin onu götürmeniz gerçekten beni üzer ve endişelendirir. Ayrıca gideceğiniz yer tehlikelerle dolu. Siz oyuna dalıp ondan habersiz iken dalgınlıkla onu ihmal edebilirsiniz ve bir kurdun gelip onu yemesinden korkarım.” Bu sözlerle Hz. Yakub, farkında olmadan kötü niyetli oğullarına; “Yusuf’u kurt yedi” mazeretini sunuvermişti.

¹⁴Bunun üzerine de onlar: “Biz bu kadar kalabalık güçlü, kuvvetli bir topluluk olduğumuz halde, eğer onu bir kurt gelip yerse şüphesiz yazıklar olsun bize. Vallahi o zaman zavallı ve âciz kimselerden oluruz dediler.

¹⁵Ertesi gün babalarını ikna ederek Yûsuf’u yanlarına alıp çıktılar. Onu götürüp kuyunun derinliklerine bırakmak üzere karar verdiler. Korku ve endişe içinde olan Yûsuf’un kalbine, Biz şöyle ilham ettik: “ Ey Yûsuf sakın korkma ve ümitsizliğe kapılma. Hiç şüphen olmasın ki bir gün gelecek, sen onların hiç beklemedikleri ve farkında olmayacakları bir zamanda ve seni tanıyamayacakları bir konumda kardeşlerini karşında bulacaksın. İşte o zaman bu yaptıklarını tek tek onlara hatırlatacaksın. O zaman, hepsi utanç ve pişmanlıkla başlarını öne eğip senden özür dileyecekler. Yûsuf’tan kurtulduklarını zannediyorlardı. Babalarının karşısına çıktıklarında daha inandırıcı olmak için Yûsuf’un gömleğini yanlarına almış ve o gömleğe kan bulaştırmışlardı.

¹⁶Yusuf ’u kuyuya attıktan sonra kanına buladıkları bu gömleği de yanlarına aldılar. Akşam karanlığı çökünce yalandan ağlayarak babalarının karşısına geldiler.

¹⁷Hain ve hilekâr kardeşleri: “Ey babamız! Biz yarış yapmak için biraz uzaklaşmıştık. Yusuf’u da eşyalarımızın ve yiyeceklerimizin yanına bırakmıştık. Döndüğümüzde bir de ne görelim bir kurt onu parçalayıp yemiş. Biz doğru söylesek de sen bize inanmayacaksın. Fakat maalesef gerçek böyle oldu” dediler.

¹⁸Bu giriş konuşmasının ardından üzerine sahte bir kan lekesi bulaştırdıkları gömleği çıkarıp gösterdiler. Çocuklarından bunları duyan Yakup bütün soğukkanlılığını koruyarak onlara dedi ki: Çok ilginç, bu ne merhametli bir kurtmuş ki, içindekini yemiş ama gömleğe hiç zarar vermemiş. Böyle bir kurdun varlığına ilk kez şahit oluyorum. “Anlaşılan o ki, kıskançlık duygularınız nefisleriniz sizi aldatıp çok kötü bir işe sürüklemiş. Ben de sizi Allah’a havale ediyorum. Artık bana düşen tahammül edip güzel bir sabır göstermektir. Ne diyeyim sizin bu anlattıklarınıza ve yaptıklarınıza karşılık bana dayanma gücü vermesi için, ancak Rabbime sığınıp O’ndan yardım dilerim.”

¹⁹Onlar kurdukları tuzakla ilgili uydurduklarını babalarına anlatmakta iken, Yûsuf’un atıldığı kuyuya yakın bir yere bir kervan geldi. Sucularını suya göndermişlerdi Sucu su çekmek için kuyuya kovasını sarkıttı. Kuyudaki Yusuf ’u fark edip gözlerine inanamadı sonra da arkadaşlarına seslendi. “Müjde! Kısmete bakın bu kuyuda bir oğlan çocuğu var ” dedi ve Yusuf ’u kuyudan çıkardı. Onu köle pazarında satmak üzere bir ticaret malı gibi yanlarına alıp sakladılar ve yollarına devam ettiler. Oysa Allah onların yaptıklarını yapacaklarını ve niyetlerini çok iyi biliyordu.

²⁰Nihayet kervan Mısır’a varınca, köle pazarında Yusuf ’u masrafsız elde ettikleri için kelepir bir fiyata birkaç gümüş dirheme sattılar. Onlar zaten ne kazansak kârdır ve arayan soran olur diye ellerinden çıkarmak istediklerinden ona pek değer vermiyorlardı ve değerini pek düşük tutmuşlardı.

²¹Mısır’da köle pazarından onu satın alan kişi, kralın önde gelen vezirlerinden biriydi. Yûsuf’u alıp sarayına götürdü ve hanımına dedi ki: “Ona iyi bak! Olur ki ileride bize yarar sağlar, yahut beğenirsek kendisini evlat ediniriz” dedi. Böylece Yusuf’u o ülkeye yerleştirdik ve iyi bir konuma gelmesine zemin hazırladık. Ayrıca kendisine rüyaların yorumunu, işaret ettikleri gerçeklerin neler olduğunu katımızdan bir ilham ile öğrettik. Allah dilediği her şeyi gerçekleştirir, her işinde galiptir, mutlak güç ve irade sahibidir. Fakat insanların çoğu bu gerçeği bilmez ve anlamak istemez

²²Böylece aradan yıllar geçti. Yûsuf gençlik dönemini bitirip erginlik çağına gelince Yusuf’un kendisine iyi bir yönetici olabilmesi için güçlü bir muhakeme yeteneği ile doğru ile yanlışı birbirinden ayırt etme, insanları yönetme kabiliyetiyle Allah adına hayata hükmetme yetkisi ve görülen rüyaları en doğru şekilde yorumlama gibi kıymetli bir ilim verdik. İşte Biz sıkıntı ve zorluklara güzelce sabrederek Allah’ı görüyormuşçasına güzel davranıp iyilik yapanları, başına gelen sıkıntılara katlanırken yanlışa sapmayan, doğru olandan taviz vermeyenleri böyle ödüllendiririz.

²³Aradan yıllar geçti, güzel bir çocuk olan Yûsuf, çok yakışıklı bir delikanlı olmuştu. Bir gün sarayda barındığı evin hanımı Züleyha, Yusuf ’a duyduğu arzuya kendini kaptırdı. Onu baştan çıkarmak ve ona sahip olmak istedi. Bu amacına ulaşmak için kocasının evde olmadığı bir gün, bütün odaların kapılarını sıkıca kapadı ve bütün çekiciliği ile: “ Yatağına almak isteyip haydi gelsene bana!” dedi. Bunun üzerine Yusuf: “ Benim Rabbim bana bunca nimet vermişken böyle bir işi düşünüp yapmaktan Allah’a sığınırım. Üstelik senin eşin de bana namusunu, malını, mülkünü güvenip emanet etmişken, asla ona da ihanet etmem Doğrusu o kocan benim efendimdir. Bana iyi baktı ve çok iyiliğini gördüm. Kendisine duyulan güvene ihanet eden zalimler asla kurtuluşa eremezler” dedi.

²⁴Andolsun kadın Yusuf ’la ilgili emeline ulaşmayı aklına koyup ona arzu duymuştu. Eğer Allah bu işi yapmanın çirkinliğini onun kalbine ilham etmeseydi, Yusuf’ta kadına karşı bir arzu duyacaktı ve kendini helak edecekti. Fakat Allah’ın yardımı sayesinde, arzularına gem vurup, iffetini korumasını bildi. Bu şekilde kötülük ve ahlaksızlıktan onu koruduk. Çünkü Yusuf kendini kötülüklerden arındırmaya çalışan ihlâslı samimi ve seçkin kullarımızdandı.

²⁵Yusuf kendine saldıran kadından kurtulmak için, kadın da arkasından Yûsuf’u yakalamak için birliktekapıya doğru koşuştular. Yûsuf tam kapıya varmışken kadın da onun gömleğini arkadan çekip yırttı. Tam da bu sırada kapının yanında kadının kocasıyla burun burunakarşılaştılar. Sevgisine karşılık göremeyen kadın, Yûsuf’a karşı düşman kesildi ve suç bastırmak için derhal kocasına: “ Senin namusuna göz dikip ailene kötülük etmek isteyenin cezası zindana atılmaktan veya acı bir işkenceyle azaptan başka ne olabilir?” dedi ve kendini kurtarmaya çalıştı.

²⁶Bu durum karşısında şaşırıp kalan Yusuf kendisini savunarak: “Asıl o beni baştan çıkarmak istedi. Yakalanınca da suçu bana yıktı diyerek kendini savunmaya çalıştı. O esnada tartışmalara şahit olan ve ev sahibi kadının yakınlarından biri de suçlunun ortaya çıkarılması için şöyle hakemlik etti: “Eğer Yusuf ’un gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir. Yûsuf yalan söylüyor demektir.

²⁷Ama eğer gömleği arkadan yırtılmışsa o zamankadın yalan söylemiştir. Yusuf ise doğru söyleyenlerdendir.”

²⁸Bunun üzerine kocası Yusuf’un gömleğinin arkadan yırtılmış olduğunu görünce doğruyu söyleyenin Yusuf olduğu anlaşıldı. Gerçeği anlayan kocası karısına dönerek dedi ki: “Bu gördüklerim, sizin gibi kadınların oyunlarından ve kurdukları tuzaklardandır. Gerçekten sizin tuzaklarınız çok çetindir. Fakat karısına herhangi bir ceza vermedi. Zira olayın dillere düşmesini istemiyordu.

²⁹Yusuf ’a da dönerek: Yusuf, senden bir ricam olacak sen bu kadından uzak dur ve bunları unut, kimseye de söz etme dedi. Yûsuf baş işaretiyle “tamam” deyince, karısına dönüp: “Ey kadın sen de bu yaptığından dolayı tevbe ederek günahının bağışlanmasını dile. Doğrusu sen günahkâr oldun, suçun sende olduğu açıkça görülüyor diyerek olup bitenleri örtbas etmek istediyse de olayın kısa sürede şehirde yayılmasına engel olamadı.”

³⁰Olay bir süre sonra şehirde duyulunca bazı kadınlar birbirlerine: “ Vezirin hanımı kendi uşağına âşık olup gönlünü kaptırmış onu baştan çıkarmaya çalışmış. Sevgi onun aklını başından almış aşkıyla yanıp tutuşuyormuş. Doğrusu kadın yoldan çıkıp sapıtmış çıldırmış besbelli. Ne ayıp, âşık olmak için bula bula bir köleyi mi bulmuş? ” diyerek dedikodu yapıyorlardı

³¹Vezirin hanımı da kendisi hakkında kadınların söylediği dedikoduları duyunca kendilerine rahat koltuklar ve mükemmel bir ziyafet hazırlayıp saraya davet etti. Yemekten sonra da her birine bir meyve tabağı ve meyveleri soymaları için bıçak verdi. Kadınların, ellerinde bıçak meyve ile meşgul oldukları bir anda perde arkasında bekleyen Yusuf’a: ” Onların karşısına hizmet etmek üzere çık da seni görsünler ” diye emretti. Yusuf ’u gördüklerinde onun güzelliği karşısında hayranlık ve şaşkınlıktan meyve yerine bıçakla ellerini kestiler ve: “ Aman Allah’ım bu güzellikteki bir varlık, insan olamaz. Bu olsa olsa pek yüce pek kıymetli bir melek olabilir ” dediler.

³²Bunun üzerine de vezirin hanımı kadınlara dönerek dedi ki: “İşte hakkında beni kınadığınız delikanlı kişi budur. Şimdi söyleyin, ona vurulmakta haksız mıymışım? İşin gerçeği ben onu baştan çıkarmak istedim çok da uğraştım. Ancak o iffetlilik gösterip sakındı ve beni hiç düşünmeden reddetti. Ama eğer kendisine emrettiğimi yapmazsa, mutlaka zindana atılacak ve orada sürüm sürüm sürünecek.”

³³Bunları duyan Yusuf, kadınların arzuları ve planları karşısında kendi kendine dedi ki: “ Ey Rabb’im! Günaha girmektense zindana girmeyi tercih ederim. Zindan benim için bu kadınların isteklerini yerine getirmekten daha hayırlıdır. Senin yardımına muhtacım. Eğer onların hile ve tuzaklarından beni korumazsan belki ben de onlara meyleder ve kendine hâkim olamayan cahillerden olurum diyerek dua etti. “

³⁴Rabb’i onun bu içten duasını kabul etti ve onların tuzaklarından korudu. Şüphesiz O, yapılan her duayı her şeyi duyandır. Her şeyin iç yüzünü ve oynanmak istenen bütün oyunları bilendir.

³⁵Sonra Yusuf ’un kadın tarafından iftiraya uğradığı ve suçsuzluğu ortaya çıktığına dair kesin delilleri görmelerine rağmen yine de dedikoduları önlemek ve bundan sonra olması muhtemel olayların da önüne geçmek için onu serbest bırakmak yerine suçlu gösterip bir süre zindana atmayı uygun gördüler. Böylece, güya namus ve onurlarını kurtarmak adına masum bir insana suçlu muamelesi etmekten çekinilmemişti.

³⁶Yusuf ’la birlikte zindana iki genç daha atılmıştı. İkisi de kralın yakın hizmetçisi olan bu kişiler, onu zehirlemeye teşebbüs etmekle suçlanıyordu. Yûsuf ile aynı mekânı paylaşan bu gençler, kısa bir tanışma faslından sonra, Yûsuf’un dürüstlüğüne ve rüya yorumlama kabiliyetine hayran kalmışlardı. Bir sabah onlardan biri Yusuf ’a: “Ben rüyada kendimi şarap yapmak için üzüm sıkarken gördüm” dedi. Diğeri de: “Ben de rüyamda kendimi başımın üstünde ekmek taşıdığımı ve kuşların da ondan gagalayıp yediğini gördüm” dedi. Rica etsek bize rüyalarımızın yorumunu yapar mısın? Biz seni bu konularda bilgili biri ve iyi bir insan olarak görüyoruz.”

³⁷Yusuf da onlara dedi ki: “ Allah’ın izniyle size, rızık olarak verilen kahvaltılık yemek önünüze gelmeden ben size rüyanızın yorumunu bildireceğim. Böylece siz de neyle karşılaşacağınızı öğrenmiş olursunuz. Bu rüyaları yorumlama meselesi benim kendi maharetim değil, doğrudan doğruya Rabb’imin bana ilim olarak öğrettiklerindendir. Ama rüyalarınızın yorumundan önce size şunu söylemek isterim. Doğrusu ben yaratılış sebebini düşünmeyerek Allah’a inanmayan ve ahireti de inkâr eden bir müşrik kavmin inanç sistemi ve dininden uzak durdum onlarla hiç ilgim olmadı.

³⁸Ben Allah’a iman eden atalarım İbrahim, İshak ve Ya’kūb’un yolu olan tevhid dinine uydum. Allah’a hiçbir şeyi eş ve ortak koşmak, Allah’ın yasalarından başka yasalara uymak bana yakışmaz. Bu tevhid inancı, Allah’ın bize ve aslında insanlara bahşettiği büyük bir lütuftur; ancak insanların çoğu bunu anlamaz ve buna göre yaşayıp bu ilahî lütfa gereği gibi şükretmezler.

³⁹Ey zindan arkadaşlarım! Şimdi söyleyin bakalım birbirlerinden çok farklı birden fazla değişik rabler ve ilahlar edinerek, onların hepsine birden tabi olarak yaşamak mı daha çok yakışır ve daha hayırlıdır. Yoksa her şeyin doğrusunu bilen, her şeye güç yetiren, kâinatı ve içinde ne varsa hepsini yaratan mutlak otorite ve güç sahibi olmasıyla da kahhar olan tek Allah’ı Rab ve ilah edinerek yaşamak mı?

⁴⁰Ey zindan arkadaşlarım! Allah’la birlikte Rab ve ilah edinip O’nun dışında kendilerine uyarak kulluk ettikleriniz de sizin gibi yaratılmışlardır ve atalarınızın uydurduğu birtakım isimlerden ibarettir. Allah onların yasalarına uyarak kulluk ettikleriniz hakkında “Onlara kulluk edilsin” diye ve ilâh olabileceklerine dair hiçbir delil indirmemiştir. Ama kitap ve Peygamber göndererek eşi ortağı olmayan bir tek ilah olduğunu ve yalnızca kendisine kulluk etmeniz gerektiğini sizlere bildirmiştir. Şurası bir gerçek ki, kulları üzerinde hüküm koyma yetkisi ancak Allah’ındır. O, kendinden başka hiçbir varlığa ibadet etmemenizi emretti. İnsanlar ancak Allah’ın hükümlerine tabi olarak O’na kulluk edebilirler. Rabbimiz Allah sadece kendi yasalarına uymanızı emretmiştir. Her bakımdan dosdoğru din ve tek nizam işte budur. Allah’ın yasalarıyla belirlediği düzen adalet, eşitlik ve gerçeklik üzerinedir. Fakat insanların çoğu bilmezler ve bilgisizce hareket edip bu gerçeğe sırt dönerler.

⁴¹Ey zindan arkadaşlarım! İkinizden biri hapisten kurtulup, eskiden olduğu gibi efendisine şarap hazırlamaya devam edecek; diğeri ise suçlu bulunup maalesef asılacak ve leş yiyici kuşlar başından didikleyip yiyecekler. Yorumu hakkında bilgi istediğiniz hüküm bu şekilde verilmiştir ve rüyalarınız bu gerçeklere işaret ediyor dedi.”

⁴²Yûsuf da her insan gibi bir an önce zindandan çıkmayı istiyordu. O iki kişiden zindandan kurtulacağını düşündüğü kimseye: “ Zindandan çıkınca bana iftira atıldığına ve suçsuz olduğuma dair efendine benden bahset ” dedi. Fakat oradan çıktıktan sonra şeytan ona efendisinin yanında Yusuf ’tan bahsetmeyi unutturdu. Böylece Yûsuf’un zindandaki eğitimi, bir süre daha devam etti. Bunun üzerine Yusuf birkaç yıl daha zindanda kaldı.

⁴³Bir süre sonra zindandan çıkan arkadaşının efendisi olan kral bir rüya gördüğünü söyleyip: “Rüyamda yedi çelimsiz ve zayıf ineğin yedi besili ineği yediğini, ayrıca yedi yeşil başak, yedi de kurumuş başak gördüm dedi. Rüyasını etrafındaki seçkinlerine anlatarak: Ey ileri gelenler! Eğer rüya yorumlamayı biliyorsanız benim rüyam hakkında bana bilgi verin dedi

⁴⁴“ Yorumcular dediler ki: Bunlar doğru dürüst anlamı olmayan karmakarışık rüyalar. Biz böyle rüyaların yorumunu bilemeyiz” dediler. Böylece, o zamanın en usta rüya yorumcuları bile, kralın rüyasını yorumlamaktan acze düştüler. Çünkü rüyaları doğru tabir etmek, ancak vahiy bilgisi ile mümkündü ki, bu bilgi yalnızca Peygamberlere verilmiştir.

⁴⁵Zindanda Yusuf’a rüya soran o iki kişiden kurtulmuş olan Yusuf ’un zindan arkadaşı, nice zaman sonra Yusuf ’un rüyalar hakkındaki isabetli yorumlarını hatırladı ve hükümdara dedi ki: “Ben size bunun doğru yorumunu işaret ettiği gerçeği öğrenip haber verebilirim, bunun için zindandaki bir mahkûmu görmem lâzım. Siz yeter ki hemen beni zindana Yusuf ’un yanına gönderin diye kraldan izin istemişti.”

⁴⁶Hükümdardan izin alır almaz da zindana koşup “Yusuf’a dedi ki, ey benim doğru sözlü arkadaşım! Bize rüyada yedi zayıf ineğin, yedi besili ineği yemesi ile yedi yeşil, yedi de kuru başak görülmesi hakkında ne anlama geliyor bilgi ver. Olur ki sarayda benden merakla haber bekleyen insanlara senin yapacağın yorumla dönerim ve onlar da hem onun manasını öğrenmiş olur hem de senin değerini bilirler.”

⁴⁷Bunun üzerine Yusuf da ona dedi ki: Bu rüya, bir kuraklığın ve ona bağlı olarak bir ekonomik krizin habercisi. “Adetiniz üzere yedi yıl hiç ara vermeden ekin ekip biçin. Yiyeceğiniz az bir kısmı dışında biçtiklerinizi bozulmaması için başağı üstünde ayırmadan depolayıp bırakın.

⁴⁸Sonra bunun ardından yedi kurak ve çetin yıl gelecektir ki, Bu kıtlık yıllarında yedi yıldır depoladığınızdan bir kısmını tohumluk olarak ayırıp gerisini tüketebilirsiniz. Tohum olarak saklayacağınız az bir miktar dışında önceden biriktirdiklerinizi yiyip bitireceksiniz.

⁴⁹Sonra bu kıtlık yıllarının ardından bereketli bir yıl gelecek ki kıtlık sona erecek, insanların bolca yağmura kavuşacağı bir yıl gelecek ve bol bol meyvelerini sıkacaklar ve hayvanlarını sağacaklar.”

⁵⁰Kralın hizmetçisi hızlıca saraya geldi ve Yûsuf’un yaptığı yorumu olduğu gibi krala aktardı. Yusuf’un bu yorumunu çok beğenen hükümdar: “Onu bana getirin” diye emretti. Bunun üzerine Yusuf’u saraya götürmek için elçi zindana gelince Yusuf hemen “geliyorum” demedi. Onun için gerçeğin ortaya çıkması, aklanması ve itibarının iade edilmesi, kendisinin zindandan çıkmasından daha önemliydi. O yüzden ona: “ “Hayır, önce efendine dön de benimle ilgili gerçeği ortaya çıkarmak için ona sor: “ Ellerini kesen kadınları şahit olarak bir dinlesin, maksatları neydi benim adıma bir soruver. Sor ki, olup bitenleri iyice araştırsın ve gerçek ortaya çıksın. Senin efendin olayın içyüzünü öğrenebilir mi bilmem. Fakat Rabbim bana kurulan tuzağı ve onların oyunlarını şüphesiz çok iyi bilir. Ancak insanların beni haksız olarak suçlamalarından, haksızca cezalandırmalarından aklandığım zaman burayı terk ederim. Aksi halde buradan bir yere ayrılmam ” dedi. Yûsuf’un Züleyha’dan hiç bahsetmeden diğer kadınlardan bahsetmesi manidardı.

⁵¹Hükümdar Yusuf ’un bu talebi üzerine kadınları huzuruna çağırıp onlara hitaben: “Yusuf’un gönlünü çelip baştan çıkarmak istediğinizde sizin derdiniz neydi, onun size karşı tavrı ne oldu. Yoksa Yûsuf’tan herhangi bir kötülük mü gördünüz?” dedi. Onlar: “Hâşâ! Allah için biz ondan hiçbir ilgi ve en küçük bir kötülük arzusu dahi görmedik” dediler. Sonra da Yusuf ’un efendisi olan vezirin hanımı Züleyha da utanç ve pişmanlık içinde söze girerek dedi ki: “ Daha fazla inkâra gerek yok. İşte şimdi gerçek ortaya çıktı. Yusuf ’u yoldan çıkarıp onun nefsine yaklaşmak ve arzusunu gerçekleştirmek isteyen bendim. O ise, daima dürüst ve iffetli davrandı.Onun bu konuda hiçbir suçu yoktur ve Yûsuf gerçekten doğru söylüyor diyerek suçunu itiraf etti.”

⁵²Böylece olay çözümlenmiş, Yûsuf’un suçsuzluğu ortaya çıkmış oldu. Kralın elçisi, tekrar hapishaneye dönüp olup bitenleri Yûsuf’a anlattı. Yûsuf da elçiye şunları söyledi: “Bu işin aslının ortaya çıkması için bu kadar ısrarcı olmamın sebebi, evinde bulunduğum, ekmeğini yediğim, iyiliğini gördüğüm ve bana güvenmiş olan vezirin yokluğunda, benim kendisine hıyanet etmediğimi ve Allah’ın hainlerin tuzaklarını ve oyunlarını asla başarıya erdirmeyeceğini herkesin bilmesi içindi.

⁵³Bununla birlikte hiçbir zaman nefsimi tamamen temize çıkaramam. Eğer günahlardan uzak durabildiysem, bu ancak Rabb’imin lütfu sayesinde olmuştur. Şüphesiz, Rabbimin merhameti olmadıkça nefis insanı daima ve ısrarla kötülüğe çirkinliğe, günaha çağırır. Rabb’imin yardımı olmasaydı, şeytanın ayartmaları karşısında kim günaha düşmekten kurtulabilirdi? Bununla beraber, arzu ve heveslerine yenik düşerek günah işleyenler ümitsizliğe kapılmasınlar, tövbe edip Rabb’imin merhametine sığınsınlar. Doğrusu şu da bir gerçek ki Rabbim yürekten ve bilinçle kendisine yönelenleri esirgeyen bağışlayan ve merhamet edendir.”

⁵⁴Hükümdar kadınlardan gerçeği öğrenince Yûsuf’un ne kadar üstün bir kişiliğe sahip olduğunu anladı ve adamlarına dedi ki: “Onu bana getirin kendime özel danışman, seçkin bir yardımcı yapacağım “ deyip Yusuf ’u yanına getirtti. Yûsuf rüyanın yorumunu bir kere de kralın karşısında anlattı. Hükümdar onunla konuşunca da Yusuf ’a: “Sen bugün ve bundan sonra bizim yanımızda önemli mevkileri hak eden yüksek makam sahibi ve kendisine çok güvenilen birisin” dedi.

⁵⁵Kral’ın bu sözleri, “Yanımda istediğin alanda çalışabilirsin” anlamına geliyordu. Bunun üzerine Yusuf da hükümdara: “ Madem öyle beni sorumlu ve yetkili olarak ülkenin hazinelerinin başına getir. Şüphesiz ben ülke kaynaklarını çok iyi korurum ve onların yönetimini iyi bilirim ” dedi. Bunun üzerine Kral, Yusuf’u ülkenin hazineleri üstüne memur kıldı. Artık Yusuf Mısır’ın hazinelerini koruma da yönetme de tam yetkili, hazinelerin tek hâkimiydi.

⁵⁶İşte böylece Yusuf’a Mısır’da önemli bir mevki, güç ve itibar verdik. Orada dilediği işi dilediği gibi yapıp ülkenin her yerinde görevini rahatça yapabiliyor ve istediği yerde konaklıyordu. Nerede isterse orada makam tutar emirleri bütün ülkede uygulanır, dilediği tasarrufta bulunurdu. Öyle ki, ülkenin her yerinde sözü geçiyordu. Kral kendisinin Yusuf’a yetki verdiğini zannediyordu. Hâlbuki Yusuf’u oraya getiren, Mısır’ı yönetme yetkisi veren bizdik. Biz o kişi kuyuda veya zindanda bile olsa rahmetimizi tercihimizde layık gördüklerimize ulaştırırız ve bize teslim olanların yaptıklarını karşılıksız bırakmayız. Yûsuf gibi iyilik edenlerin mükâfatını daha dünyadayken verir, onların beklentilerini kesinlikle karşılıksız bırakmayız.

⁵⁷Allah’a karşı saygıyla iman eden ve onu yaşamak ve yaşatmak uğrunda ellerinden gelen çabayı göstererek kötülüklerden ve Allah’a karşı gelmekten sakınanlar için ahiret mükâfatı ise elbette daha hayırlıdır. Allah’ın izniyle, Yûsuf’’un aldığı tedbirler işe yaramış, Mısır ve komşu diyarlarda şiddetli bir kıtlık ve buna bağlı olarak çok derin bir ekonomik kriz yaşanmamıştır. Kıtlık, Yûsuf’un ailesinin yaşadığı Kenan diyarını da etkilemişti. Baba Yakūb, Bünyamin dışındaki bütün çocuklarını, erzak satın almaları için Mısır’a göndermişti.

⁵⁸Yusuf istediği yetkileri alıp da işe başlayınca ilk yedi yıl ülkede bolca ekin ektirdi ve fazlasını depo ettirdi, ardından gelen kuraklıkla birlikte civardaki kuraklıktan etkilenen ülkelerden insanlar, Mısır’a tahıl almak için gelmeye başladılar, bir süre sonra Yusuf’un kardeşleri de tahıl almak üzere Kenan’dan Mısır’a gelip Yusuf ’un karşısına çıktılar. Yusuf onları görür görmez hemen tanıdı. Fakat onlar Yusuf’u tanıyamadılar. Yûsuf geçmişi hatırladı; kuyuda kaldığı, köle pazarında satıldığı, zindandaki o sıkıntılı günleri… Ama aklına hiç intikam duygusu gelmedi. Yûsuf, stokların herkese yetebilmesi için kişi başına ancak bir deve yükü erzak verileceğini ilân etmişti. Bu yüzden Yûsuf’un kardeşleri, Bünyamin adında bir üvey kardeşlerinin daha olduğunu, fakat babalarının onu çok sevdiği için yanından ayrılmasına izin vermediğini, bu yüzden kendileriyle birlikte gelemediğini söyleyerek onun için de erzak talep ettiler. Yusuf ihtiyaçlarının karşılanması emrini verdi. Erzaklar hazırlanırken onları sarayında misafir etti. Hiç fark ettirmeden babası ve kardeşi Bünyamin hakkında bilgi alabilecek sorular sordu ve istediği cevapları da aldı.

⁵⁹Yusuf onların tahıl dolu erzaklarını hazırlatınca ve dönüş yolculuğu başlayınca onlara dedi ki: “ Siz deminki sohbette bir kardeşiniz daha olduğunu söylediniz. Tahıl karneye bağlandığı ve verilen kişinin burada hazır bulunması gerektiği halde, benden onun payını da istediniz. Ben de size güvenip onun payını da verdim. Fakat bir dahaki gelişinizde babanızdan olan öteki üvey kardeşinizi de bana getirin ki yalan söylemediğinize dair, size tam olarak güveneyim. Gördüğünüz gibi; size tam ölçek veriyorum ve ben misafiri en güzel şekilde ağırlarım ev sahipliğimden memnun kaldığınızı düşünüyorum diyerek sözlerine şöyle devam etti.

⁶⁰Eğer tekrar gelişinizde onu getirmezseniz ki bu sizin yalan söylediğinizi gösterir, o zaman artık benden tek bir ölçek erzak falan vermemi beklemeyin ve yanıma da yaklaşmayın.” deyince kardeşleri de Yusuf’a:

⁶¹“ Sen bize güven. Gerçi bu zordur ama onu getirmek için babamızdan izin almaya çalışacağız ve bunun bir yolunu bulup onu getirmeyi mutlaka başarırız” dediler.

⁶²Bu arada Yusuf adamlarına da dedi ki: “ Tahıl için ödedikleri bedellerini fark ettirmeden yüklerinin içine koyun. Olur ki ailelerine döndüklerinde, yapmış olduğumuz iyiliği anlarlar da tahıl almak için daha istekli olarak kardeşlerini de alıp tekrar geri dönerler.”

⁶³Yusuf ’un kardeşleri, babalarının yanına döndüklerinde olup biteni babalarına anlatıp dediler ki: “Ey babamız! Bir daha ki sefere kardeşimiz Bünyamin’i yanımızda götürmezsek bize erzak verilmeyecek. Kardeşimizi de bizimle birlikte gönder ki yeniden erzak alalım. Sana söz veriyoruz biz onu mutlaka canımız gibi koruyacağız.”

⁶⁴Babaları Yakub Bünyamin’i gönderme konusunda isteksizdi. Onlara: “Daha önce Yusuf ’u da koruyacağınıza söz vermiştiniz ama onu koruyamadınız. Hal böyleyken kardeşini size emanet ettiğim gibi onu da size emanet edeyim öyle mi? Yûsuf için de aynı yeminleri etmiştiniz. Ne oldu biliyorsunuz. Madem o gitmeden erzak gelmeyecek, o zaman başka çare yok. Eğer mutlaka gitmesi gerekiyorsa, onu size değil, Allah’a emanet ediyorum. Kendisine güvenilmesi gereken yalnızca Allah’tır ve O en iyi koruyucudur. O’ndan başka gerçek koruyucu ve gözetici yoktur ve merhametlilerin en merhametlisidir. Ben de Allah’tan başkasına asla güvenmem dedi.

⁶⁵Bu arada getirdikleri erzak yüklerini açtıklarında ödediklerinin tamamının kendilerine geri verilmiş olduğunu gördüler. Sevinçle babalarına dönüp: “Ey babamız! Daha ne istiyoruz! İşte tahıl için ödediğimiz sermayemiz de bize iade edilmiş. Ne kadar iyi oldu. Zaten bir kere daha gitmek için elimizde avucumuzda doğru dürüst bir şey de yoktu. Bünyamin’in bizimle gelmesine izin verirsen bununla yine ailemize erzak alabiliriz. Korkma bize emanet edeceğin kardeşimizi gözümüz gibi koruruz. Hem onun sayesinde bir deve yükü daha fazla erzak alabiliriz. Zaten bu getirdiğimiz az bir ölçektir, bize çok az bir zaman için yeter ” dediler.

⁶⁶Bunun üzerine babaları Yakub da çocuklarına dedi ki: Hepiniz ölümle burun buruna gelip de bütün gücünüz tükenerek etrafınızın düşmanlarla çepeçevre kuşatılıp çaresiz kalmanız dışında onu bana mutlaka geri getireceğiniz üzere Allah adına kesin bir söz verinceye kadar onu sizinle asla göndermeyeceğim.” Bunun üzerine çocukları babalarının istediği gibi yemin edip ona kesin söz verince Yakub da: “Allah, konuştuklarımıza gözetici olarak şahittir” diyerek Bünyamin’i onlarla birlikte göndermeye razı oldu.

⁶⁷Ve çocuklarına şu tembihte bulunup dedi ki: “Ey oğullarım! Gideceğiniz şehre dikkat çekmemek için hepiniz tek bir kapıdan girmeyin, farklı kapılardan girin. Ben bunu ancak tedbir amaçlı söylüyorum. Ben ne kadar tedbirimi alsam da Allah’ın sizinle ilgili takdirine asla engel olamam. Hüküm verme yetkisi ve hakimiyet ancak Allah’ındır. O bir şeyin olmasını takdir etmişse, onu önlemeye kimsenin gücü yetmez. Ben yalnızca O’na dayanıp güvendim. Güvenmek isteyenler de yalnızca O’na güvensinler.”

⁶⁸Nitekim Yakub’un oğulları babalarının emrettiği şekilde şehre farklı yerlerden girdiler. Fakat bu tedbir onların başlarına Allah’tan gelecek hiçbir şeyi değiştirip önleyemezdi. Yalnızca Yakub’un çocuklarının güvenliğinden sorumlu bir baba olarak, oğullarını korumak amacı ile içindeki bir dileği açığa çıkarmış oldu. Bu tedbir Yakub’un içinde hissettiği bir ihtiyacı gidermiş olmanın dışında onlara hiçbir faydası olmayacaktı. Gerçekten bu tedbirleri alırken Allah’ın takdirine güvenmeyi bir an bile aklından çıkarmamıştı. Çünkü o, kendisine öğrettiğimizden dolayı, sadece Allah’ın takdiri ve hükmünün geçerli olduğunu bilen ilim sahibi biriydi. Ne var ki insanların çoğu beşerî yetenekleri kullanarak tedbir almanın, tevekkülün bir parçası olduğu gerçeğini bilmez.

⁶⁹Nihayet Hep beraber Yusuf’un huzuruna girdiklerinde, Yusuf kardeşi Bünyamin’i onların yanından ayırıp kendi yanına aldı ve gizlice: “ Haberin olsun ben senin yıllar önce öldü zannettiğin öz kardeşinim deyip gözyaşları içinde onu bağrına bastı ve başına gelenleri anlattı. Üvey abilerimiz çok büyük günah işlediler. Fakat sen onların yaptıklarına artık sakın üzülme, ayrıca bu söylediklerim de aramızda kalsın ” dedi.

⁷⁰Bünyamin bu habere hem çok şaşırdı hem de çok sevindi. Bünyamin’le birlikte bir plan yaptılar. Yûsuf kardeşlerinin yüklerini hazırlatırken çok kıymetli bir su kabını, öz kardeşi Bünyamin’in yükünün içine koydurttu. Sonra kafile hareket edip şehirden ayrılmak üzereyken bir tellalı arkalarından gönderip: “Ey kafile! Durun bakalım! Aldığımız ihbara göre siz hırsızlık yapmışsınız yükleriniz aranacak ” diye seslendi.

⁷¹Yakub’un oğulları hiç beklemedikleri bu suçlama karşısında korku ve şaşkınlık içinde onlara doğru dönerek: “ Durun hele, hemen bizi suçlamayın. Önce söyleyin bakalım, nedir kaybettiniz ne arıyorsunuz çalınan şey nedir?” dediler.

⁷²Kervanı durduran görevliler dediler ki: “Hükümdarın su kabını kaybettik; onu arıyoruz. Biz arama yapmadan onu kendiliğinden getirene, ödül olarak bir deve yükü daha erzak var. Başlarında bulunan görevli ben de buna bizzat kefilim.” dedi.

⁷³Yûsuf’un kardeşleri: “Hayret! Allah’a yemin ederiz ki; bizim bu şehre hırsızlık ve yankesicilik gibi kötü işler yaparak, bozgunculuk çıkarmak için gelmediğimizi ve hırsız olmadığımızı siz de biliyorsunuz. Çünkü biz daha önce de sizinle alışveriş yaptık ” dediler.

⁷⁴Bu defa Yusuf’un görevlendirdiği adamları onlara: “Eğer yalan söylüyorsanız ve hırsızlığı da siz yapmışsanız, sizin ülkenizde bunu çalanın cezası nedir? Cezayı sizin yasalarınıza göre verelim ” dediler.

⁷⁵Onlar da bizim ülkemizin yasalarına göre “Cezası çalınan mal kimin yükünde bulunursa o kimsenin mal sahibinin kölesi olarak o eşya yerine alıkonulmasıdır. O kişi, malın değerine göre mal sahibinin emrinde belli bir süre çalışır. Eğer mal çok değerliyse onun kölesi olur. Biz hırsızlık yapan suçluları ülkemizdeki geçerli kanunlara göre işte böyle cezalandırırız” dediler ve Yusuf ’un huzuruna getirildiler.

⁷⁶Bunun üzerine Yusuf aramayı bizzat kendi yaptı ve şüphelenmesinler diye öz kardeşi Bünyamin’in yükünden önce onların yüklerini aramaya başladı. Üvey kardeşlerini aradıktan sonra en sona öz kardeşi Bünyamin kalmıştı. Onu ararken su kabını öz kardeşinin yükü arasından buldurup çıkardı. Böylece kardeşi Bünyamin, Yûsuf’un yanında kalmış oldu. İşte Yusuf’a kardeşini yanında alıkoyabilmesi için böyle bir çare öğretmiştik. Çünkü hükümdarın yasalarına göre, kardeşini başka türlü yanında alıkoyamazdı. Fakat Allah’ın tercih etmesi müstesna. O hâlde, kulağınıza küpe olsun. Bu örnekte de görüldüğü gibi Biz tercihimizle layık görüp istediğimiz kimselere, dilediğimizi öğretip bilgilendirir, derecelerini de yükseltiriz. Her ilim sahibinin üstünde daha bir iyi bilen ve hepsinin üstünde her şeyi bilen yalnızca Allah vardır.

⁷⁷Su tası Bünyamin’in yükünün arasından çıkınca diğer kardeşleri, bu işte bir yanlışlık olmalı, kardeşimiz asla böyle bir şey yapmaz” demek yerine hemen: ” Ne diyelim! Eğer o çaldıysa ki çalmış olabilir, çünkü daha önce onun öz kardeşi olan ağabeyi de halasının, İbrâhim peygamberden miras kalan kuşağını hırsızlık yapıp çalmıştı dediler. Kardeşlerinin bu apaçık iftirası karşısında Yûsuf, az kalsın dayanamayıp yalanlarını yüzlerine vuracaktı. Fakat ilâhî talimatlara uyması gerekiyordu. Bu yüzden, Yusuf söylenenleri dinledikten sonra gerçeği bildiği halde içinden geçenleri gizledi, oysaki gerçek şu idi; Onu çok seven halası Yûsuf’un yanında kalmasını istiyordu. Abisi Yakūb’un şeriatına göre hırsızlık yapan, yaptığı kişinin yanında esir olarak kalırdı. Bunu bilen halası kuşağı Yûsuf’un üzerine koydu. Kaybolduğunu söyledi. Aramada kuşak onun üzerinden çıkınca, Yûsuf halasının yanında kaldı. İşte Yûsuf bu bilgiyi onlara belli etmedi ve kendi kendine: “Siz çok kötü ve acınacak bir durumdasınız. Siz su tasını çalmadınız ama siz benden yıllarca babamı, öz kardeşimi, çocukluğumu, gençliğimi çaldınız. Allah sizin neler uydurduğunuzu ve anlattığınız şeyin aslını çok iyi bilmektedir” dedi.

⁷⁸Kıskançlık ve haset üvey ağabeylerinin gözünü kör etmişti, birden akıllarına babalarına verdikleri sözler geldi ve dediler ki: “Ey vezir ve muhterem yönetici! Bünyamin’in suçlu olduğunu kabul ediyoruz fakat onun ihtiyar bir babası var. Bünyamin’in burada alıkonulmasına yüreği dayanmaz, çok üzülür. Ne olur onun yerine bizden birini alıkoy. Doğrusu biz seni anlayışlı iyilik yapmayı sevenlerden biri olarak görüyoruz.”

⁷⁹Yusuf da onlara: “ “Allah korusun eşyamızı yanında bulduğumuz kimseden başkasını, köle olarak tutuklayıp alıkoymaktan Allah’a sığınırız. Hiç kimse başkasının yerine yargılanamaz. Eşyamızı kimin yanında bulduysak onu alıkoyarız. Aksi takdirde muhakkak haksızlık yapmış zalimlerden oluruz” dedi. Böylece Yûsuf, kesin hükmünü belirterek, tartışmaya son noktayı koydu.

⁸⁰Yakub’un oğulları Bünyamin’i geri almak için Yusuf’tan ümitlerini kesince konuyu kendi aralarında gizlice konuşmak üzere ayrılıp bir köşeye çekildiler. Yaşça büyük olanları ki daha önce Yûsuf’un kuyuya atılmasına karşı çıkan da oydu, büyük bir üzüntü içinde kardeşlerine dedi ki: “Babanızın Allah adına yemin ettirerek Bünyamin’i sağ salim geri getirme konusunda sizden kesin söz aldığını ve bundan önce Yusuf hakkında güvenini boşa çıkarmakla işlediğiniz kötülüğü unuttunuz mu? Şimdi Bünyamin’i burada bırakırsak, dönüp babamızın yüzüne nasıl bakacağız? Babam bana kardeşin olmadan dönebilirsin diye izin verinceye kadar yahut Allah benim için lehimde hükmünü verinceye kadar bu ülkeden ayrılmayacağım. Çünkü O, hüküm verenlerin en adili ve hayırlısıdır. Ben yalnızca O’na güvenip burada bekleyeceğim.

⁸¹Size gelince siz babanıza dönün ve deyin ki: “Ey babamız! Maalesef oğlun Bünyamin hırsızlık etti. Biz sadece arama sırasında bilip gördüğümüze şahit olduk ve onun hırsızlık yaptığını görmedik. Sadece çalındığı söylenen su kabının onun yükünden çıktığını gördük. Fakat göremeyeceğimiz bu tür tehlikeye karşı onu koruyamazdık, o yüzden bu durumdan biz sorumlu olamayız. Ayrıca, onu koruyacağımıza dair söz verirken, başımıza böyle bir şeyin geleceğini bilemezdik Çünkü gaybı bilenlerden de değiliz.

⁸²Gelip babalarına bunları anlattıktan sonra şunları da ilave ettiler. “Ey Babamız! Bize inanmıyorsan gittiğimiz memleketteki şehir halkına ve beraber yolculuk ettiğimiz kervana da sor, onlar da bu olayın şahitleridir. Onları dinlediğinde göreceksin ki; biz gerçekten doğruyu söylüyoruz.”

⁸³Diğer kardeşler memleketlerine dönüp, babalarına olanları anlattılar. Babaları Yakub onları dinlerken başını başka yöne çevirip dedi ki: “ Tamam her şeyi anladım da “Onun eşyaları arasından su tası çıkınca, kardeşinizi savunmak yerine, neden işin iç yüzünü bilmeden onun abisi de daha önce hırsızlık yapmıştı dediniz? Böyle derken amacınız neydi?” Hayır size inanmıyorum, anlaşılan o ki, yine nefisleriniz, kıskançlık duygusu ve bencilliğiniz sizi aldatıp kötü bir işe sürüklemiş. Ben de yine sizi Allah’a havale ediyorum. Artık bu saatten sonra bana düşen Allah’a tevekkül edip güzelce sabretmektir. Umulur ki Allah bir gün onların hepsini bana getirecek ve beni bütün kaybettiklerimle buluşturacaktır. Muhakkak Allah, her şeyin doğrusunu bilen alimdir ve her şeye hükmeden, her hükmü isabetli her işinde birçok hikmetleri olan hakimdir.

⁸⁴Sonra da Yakub üzüntüsünden bir kenara çekilip yüzünü onlardan çevirdi ve derin bir acıyla: “ Vah Yusuf’um vah neredesin diye içini çekti. Ve evlatlarının üzüntüsünden ağlaya ağlaya gözlerine ak düştü ve iki gözü birden görmez oldu. Buna rağmen öfkesine hâkim olup, derdini içine gömdü ve hepten hüzne gömüldü. Hilekâr evlatlarına duyduğu kızgınlığı hiç belli etmiyor ve acısını kalbine gömüyordu.

⁸⁵Onun bu halini gören oğulları babalarına: ” Baba hayret vallahi! Aradan bunca zaman geçti hâlâ Yusuf’u anıp duruyorsun. Yusuf diye diye sonunda ya kederinden hasta olup iyice eriyecek ya da kahrından yataklara düşüp ölüp gideceksin. Böyle ağlayıp sızlanmakla neyi değiştirebilirsin ki? ” dediler.

⁸⁶Yakub da onlara şöyle dedi: “ Evet, siz benim evladımsınız ama beni anlamıyorsunuz. Ben keder ve üzüntümü yalnız Allah’a arz ediyorum ve O’na şikâyette bulunuyorum. Başka hiç kimseye ne minnet ediyorum ne de medet bekliyorum. Hem, Allah’ın bana öğretip de bildiğim öyle şeyler var ki, Allah’ın vahiy lütfu ile sizin bilmediğiniz ve akıl erdiremediğiniz birçok şeyi biliyorum diye cevap verdi.

⁸⁷Yakūb oğullarını bir defa daha Mısır’a uğurlarken: Ey oğullarım! Gidin Yusuf ve kardeşi ile ilgili araştırma yapıp bilgi toplayın ve onlardan bir haber almaya çalışın. Sakın Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Çünkü Allah’ın rahmetinden ancak müşrik ve kâfirler ümidini keser.” Ey Müslümanlar! Siz de nice yıllardır kaybettiğiniz izzet ve hâkimiyetinizi yeniden bulmaya gayret ediniz.

⁸⁸Bir müddet sonra aldıkları erzakları tükenince Yakub’un oğulları tekrar Mısır’a gelip kardeşleri Yusuf’un yanına girdiklerinde: “ Ey soylu yönetici Ey Aziz insan! Yiyeceğimiz tükenince bizi ve ailemizi kıtlık perişan etti ve gördüğün gibi yine sıkıntıya düştük. Ancak almak istediğimiz tahıl için de ödeyebileceğimiz çok az bir sermaye ile erzak almaya geldik. Sen yine de cömert davranıp bize tam ölçek ver ve hatta bize biraz da fazladan karşılıksız bağışta bulun. O da sizin sadakanız olsun. Allah cömert davranıp muhtaç kullarına karşılıksız bağışta bulunanları sever ve fazlasıyla mükâfatlandırır” dediler. Erzak işini garantiye alıp, tam Bünyamin’in serbest bırakılmasını isteyeceklerdi ki;

⁸⁹Yusuf da artık kendini tanıtmanın zamanının geldiğini düşünerek onlara: “Siz vaktiyle cahilce hareket ederek Yusuf’a ve kardeşine neler yaptığınızı hatırlıyor musunuz? Bundan tövbe ederek pişman oldunuz mu? dedi.

⁹⁰Kardeşleri bunu duyunca büyük bir şaşkınlıkla: “Yoksa sen gerçekten Yusuf musun?” dediler. O da bir müddet sessiz kaldı. Çok duygulanmıştı: “ Evet Ben Yusuf’um. Bu da kardeşim Bünyamin’dir. Allah birbirimize kavuşmayı bize lütfetti. Gerçek şu ki, kim Allah’a güvenip O’ndan sakınır ve O’na karşı sorumluluklarını yerine getirip, bu uğurda karşılaştığı sıkıntılara imanından taviz vermeden göğüs gerip, başına gelen zorluklar karşısında sabrederse; şüphesiz Allah böyle davrananların ve iyilik edenlerin yaptıklarını karşılıksız bırakmaz.” dedi.

⁹¹Bunun üzerine şaşkınlık ve suçluluk içindeki kardeşleri de: Yazıklar olsun bize! Allah’a yemin olsun; Sana ve kardeşine yaptığımız kötülüklerden dolayı gerçekten Allah seni bize üstün kıldı. Biz ise kesinlikle nefsimize uyup günaha gömülerek hata edenlerdik” dediler. Ama çoğunun nefsi kinleri ve şerli fikirleri hâlâ değişmemişti.

⁹²Yusuf da bir peygambere yakışan tavırla onlara dedi ki: “ Hayır bugün yaptıklarınızdan dolayı sizi kınayacak değilim. Ben hakkımı çoktan helal ettim. Size tavsiyem gönülden tevbe edin. Dilerim gönülden tövbe ederseniz Allah da sizi bağışlar. Çünkü O, yaptıklarından tevbe edip doğruya yönelenler için merhamet edenlerin en merhametlisidir.

⁹³Yûsuf bu tanışma ve helâlleşmeden sonra kardeşlerine babasının durumunu sordu. Onlar da babalarının aşırı ağlaması yüzünden gözlerinin ağardığını, söylediler. İşte bunun üzerine Yûsuf onlara şöyle dedi: Şu gömleğimi götürüp babamın yüzüne gözüne sürün. Allah’ın izniyle o yeniden kendine gelip toparlanacak, etrafındakileri görmeye başlayacaktır gözyaşları dinecektir. Sonra da bütün ailenizle birlikte bana gelin.” diyerek onları yolcu etti. Yûsuf’un hayat çizgisinde gömleklerin ayrı bir yeri vardı; bir gömlek, kardeşleri tarafından babalarına öldüğüne dair delil olarak gösterilmişti. Bir başka gömlek tecavüz gibi ağır bir iftiradan kurtulmasına vesile olmuştu.

⁹⁴Şimdi farklı bir gömlek şifaya vesile olmak için yola çıkmıştı. Kafile Mısır’dan henüz yola çıkmıştı ki babaları yanında bulunanlara şöyle demeye başladı: “Eğer beni bunaklıkla suçlamazsanız inanın ben Yusuf’un kokusunu alıyorum!”

⁹⁵Yanındakiler de ona: “ Biz koku falan almıyoruz. Hayret! Allah’a yemin olsun ki, sen hâlâ eski şaşkınlığın içindesin. Yine Yusuf ’a olan hasretin depreşti, ne söylediğini bilmiyorsun ” dediler.

⁹⁶Nihayet kervanın önünde giden kardeşlerinden biri müjdeci olup koşarak Yakūb’un yanına gelip Yusuf ’un hayatta olduğunu söyleyerek gömleği yüzüne sürünce hemen Yakub’un mûcizevî bir şekilde gözü, gönlü açıldı. Bunun üzerine çevresindekilere bakıp: “ Siz bana “saf” dediniz ama ben size Allah’ın lütfu ile sizin bilmediklerinizi ve akıl erdiremediklerinizi Allah’tan gelen vahiylerle biliyorum, dememiş miydim?” dedi.

⁹⁷Derken oğulları tüm olup bitenleri anlatıp, suçlarını itiraf ettikten sonra Yakub’a: “Ey babamız! Allah’a dua edip bizim için günahlarımızın bağışlanmasını dile. Çünkü biz gerçekten hata ettik ve çok kötü işler yaptık ” dediler.

⁹⁸Yakup da onlara: “Sizin için ileride dua edip Rabbimden bağışlama dileyeceğim. Şüphesiz O tevbe edip de kendine yönelenlere karşı çok bağışlayıcı, merhametli Rahman ve Rahim olandır dedi.

⁹⁹Nihayet Yakub bütün ailesi ile birlikte Mısır’a gidip Yusuf’un yanına girdiklerinde, Yûsuf anne ve babasını hasretle kucaklayıp bağrına bastı ve onlara: “Allah’ın dilemesi ve izni ile, bundan sonra her türlü korku ve üzüntüden emin olarak güven ve huzur içinde Mısır’a girip yerleşin ” dedi.

¹⁰⁰Arkasından da yerinden kalkıp anne babasını ellerinden tutarak kendi tahtına oturttu ve her bir kardeşi de Yusuf ’a hürmet ve saygılarını belirtip başlarını öne eğdiler. Sonrada hep birlikte Allah’a şükredip secdeye kapandılar. Yusuf bu manzara karşısında babasına dönüp dedi ki: “Ey babacığım! İşte bu, daha önce gördüğüm on bir yıldız, güneş ve ayın bana secde ettiği rüyamın yorumudur. Şükürler olsun Rabbim o rüyamı bugün gerçekleştirdi. Allah, beni iftira yüzünden atıldığım zindandan çıkardı. Ve şeytanın benimle kardeşlerimin arasına fitne sokmasından sonra Rabbim sizi çölden getirmekle bana iyilik etti ve bizi yeniden birbirimize kavuşturdu. Şüphesiz Rabbim insanın aklının eremeyeceği, yapmak istediği fakat gücünün yetemeyeceği uygun olan her işi, çok incelik içinde yerine getirendir. Muhakkak O daha ben kuyudayken bugünleri bilen alimdir. Her şeyi hakkıyla bilen ve her şeyi yerli yerine koyan, yaşadığım her hadiseye hikmetler takan, o hikmetleri okumamı, anlamamı, bunların yanında rüyaları ve hadiseleri yorumlamada beni mahir kılan hakimdir. Sıkıntılı günler geride kalmıştı. Yûsuf, Mısır’a vezir olmuş, annesine, babasına ve kardeşlerine kavuşmuştu. Dünya nimetleri bütün güzelliği ile önüne gelmişti. Fakat bütün bunlar Yûsuf’un gözlerini kamaştıramadı.

¹⁰¹Bu yaşananların ardından Yusuf şöyle dua etti: Rabbim! Sen bana makam, mevki, iktidar lütfedip, hakimiyetten fazlasıyla bir pay verdin ve bana rüyaların yorumunu öğrettin, yaşanan olayların iç yüzünü doğru anlama kabiliyetimi geliştirdin. Ey göklerin ve yerin yaratıcısı yüce Rabbim. Dünyada da ahirette de benim yegâne velim koruyucum, kollayıcım yardımcım sensin. Her fâni gibi ben de bir gün öleceğim. Ne olur beni son nefesime kadar, buyruklarına yürekten boyun eğen bir Müslüman olarak yaşat ve benim canımı sana teslim olmuş Müslüman birisi olarak al ve beni mahşerde razı olduğun salih kulların arasına kat.”

¹⁰²Ey Muhammed! İşte bütün bunlar geçmişe ait, senin daha önce bilmediğin ve sana vahiy yoluyla bildirdiğimiz gayb haberlerindendir. Çünkü Yusuf’un kardeşleri ona sinsice tuzak kurarak yapacakları o kötü işe karar verirlerken sen onların yanlarında değildin. Bütün bunları Mekkelilere haber vermen senin Allah’ın Resûlü olduğunu gösteren en güçlü delillerden biridir.

¹⁰³Bu gayb haberlerini sana bildirmemize ve senin de insanlara duyurmana rağmen sen ne kadar çok arzu etsen de çırpınsan da insanların çoğu Allah adına davet ettiğin doğru yola yönelip hakikate iman etmezler. Unutma! Seni tuzaklardan ancak Rabbin kurtarır. Yeter ki sen de Yusuf gibi Rabbine teslim ol.

¹⁰⁴Oysa sen bu çağrına ve peygamberlik görevine karşılık onlardan herhangi bir ücret de istemiyorsun ki, samimiyetinle ilgili bir şüpheye kapılsınlar. Herkes şunu iyi bilsin ki senin Kur’an ile yaptığın bu davet, alemler için ancak ders alınacak bir uyarı ve öğüttür. Onlar biraz düşünse; Yusuf’un hayatı gibi daha nice olaylar vardır.

¹⁰⁵Öğüt ve ibret almak isteyenler için, göklerde ve yerde Allah’ın nizamının mükemmelliğini ve harika sanatını gösteren nice deliller vardır ki inkârcılar gece gündüz yanlarından gelip geçerler de bu muhteşem mucizelerden ibret almadan yüz çevirip giderler ve Allah’ın kendisini davet ettiği nizamın mükemmelliğini düşünmezler.

¹⁰⁶Onların çoğu Allah’ın davet ettiği hayat nizamının içine, kendilerinden bir şeyler ilave ederek, ya da bir şeyleri eksilterek, Allah’a şirk koşup müşrik olmaktan geri durmaz ve ortak koşmadan Allah’a iman etmezler. Uydurdukları ilahlardan asla vazgeçmezler! Böylece sapkın yaşamlarını kendilerine yol edinirler.

¹⁰⁷Bu gafletin sebebi nedir? Yoksa onlar, Allah tarafından kendilerini kuşatacak bir azabın hiç beklemedikleri bir anda gelmeyeceğinden, yahut farkında olmadıkları bir zamanda kıyametin ansızın gelip çatmayacağından çok mu eminler?

¹⁰⁸Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “İşte benim iman, tevhid ve doğru yolum budur. Ben ve bana uyanlar, sizleri körü körüne değil apaçık delillere dayanarak, yani tam bir basiret üzere neye çağırdığımızı bilerek ve apaçık âyetlerle Allah’a karşı sorumluluklarınızı yerine getirmeye ve Allah’ın yoluna çağırırız. Allah’ı şirkin her türlüsünden tenzih ederim. Ben Allah’tan başkasının egemenliğine boyun eğerek Allah’a eş ve ortak koşan müşriklerden asla değilim.” Allah’ın hâkimiyetinin yanında asla başkalarının hâkimiyetini tanımam. Kulların yasasına uyarsam; yasa koyan insanları ilahlaştırmış olurum.

¹⁰⁹Ey Peygamber! Müşriklerin “Peygamber melek olmalı” demelerine de kulak asma. Senden önce gönderdiğimiz ve kendilerine vahyettiğimiz peygamberler de melek değil, tıpkı senin gibi o memleketlerin sakinleri arasından seçtiğimiz birer insandı. Davetimizden yüz çeviren şu müşrikler, yeryüzünde dolaşıp da kendilerinden öncekilerin başlarına gelenleri ve sonlarının ne olduğunu ibret alıp bir görsünler. İnkârlarından dolayı yok edilen toplumların kalıntılarını görmediler mi? Şüphesiz Allah’a karşı sorumluluklarını bilinçle yerine getirenler ve sorumlu davranıp Allah’ın razı olmadığı kötülüklerden sakınanlar için, ahiret yurdu dünya hayatından daha hayırlıdır. Ey insanlar! O halde dünya hayatını, âhireti kazananlardan olmak için yaşamak gerekmez mi? Kendini dünyaya kaptıranlar ahiret hayatını kaybeder. Hâlâ akıl etmiyor musunuz?

¹¹⁰Ey Resûlüm! Yaşadıkların seni ve inananları karamsarlığa sürüklemesin. Nihayet senden önceki peygamberler de uzun süre baskı ve zulme maruz kalıp yalancılıkla ve büyücülükle suçlandılar. Onlardan bazıları kavimlerinin iman etmesinden artık ümitlerini kesmişlerdi ve ümmetleri tarafından da adlarının yalancıya çıktıklarını düşünmüşlerdi. İşte iman etmiş olanların da peygamberlerinin kendilerine olan vaadinin artık gelmeyeceğini zannettikleri böylesi zor zamanlarda yardımımız onlara ulaştı. Böylece iman edenleri tercih edip azaptan kurtarırız. Müşrik ve zalimleri de hak ettikleri azap ile helak ederiz. Çünkü azabımız onu hak eden suçlular topluluğundan asla geri çevrilmez. Müminler de bütün çarelerin bittiğini sandıkları anda bile Allah’a tevekkül edip sonucu O’ndan beklemeli ve ümit etmeliler. Böyle bir sabrın en iyi örneği de Yusuf sabrıdır.

¹¹¹Şüphesiz peygamberlerin ve onların kıssalarında, gerçekçi düşünen akıl sahipleri için ibret alınacak dersler vardır. Bu derslerin en başında da şu vardır: Geçmişte şahit olmadığın, bilgi almadığın kıssaları, sanki görmüş ve yaşamış gibi anlatman şu gerçeği gösterir ki: Bu vahiyle bildirilenler asla başkası tarafından uydurulmuş hadisler yani sözler değildir. Aksine kendinden önceki peygamberlerin ve onlara vahyedilen ilahi kitapların asıllarını tasdik edip doğrular ve esasen onlar da Kur’an’a delildir. Ayrıca o, açıklanması gereken her şeyi ayrıntılı bir şekilde açıklayan ve aynı zamanda Allah’ın davetine iman eden topluluk için yol gösteren bir rehber, bir hidayet kaynağı ve çok büyük bir rahmettir.