Şûrâ Sûresi Açıklamalı Meali

¹Ha. Mim.

²Ayn. Sin. Kaf. Dinle, ey insanoğlu! Hâ, Mîm, Ayn, Sîn, Kâf gibi, senin pek iyi tanıdığın ve sürekli kullandığın harflerden oluşup Allah’ın vahyi olan bu mesaja kulak ver.

³Resulüm! Sen, Allah tarafından gönderilen ilk peygamber değilsin. Allah senden önceki peygamberlere kendi kavminin dilindeki harflerden oluşan sözlerle buyruklarını nasıl vahyetmişse, işte sana da kavminin dili ile hakikati böyle vahyetmektedir. Karşı konulmaz kudret sahibi olan Allah izzet sahibi olup her şeyi mağlup etmesiyle Azîz ve yarattığı varlıkları en mükemmel şekilde idare etmesiyle de hâkim ve ilim sahibidir.

⁴Göklerde ve yerde ne varsa bütün kâinatın yaratıcısı ve tek sahibi yüce Allah’tır. Hepsi O’nun yaratmış olduğudur. O kudreti ve hükümranlığıyla her şeyden daha yücedir, her şeyden de daha azametli ve büyüktür.

⁵Buna rağmen insanların büyük çoğunluğu hiçbir güç sahibi olmayan varlıklardan medet umarak Allah’a şirk koşmaları sebebi ile yeryüzünde fesat çıkıp düzen bozulur. Oysa Allah’a ortak koşmak ve O’nun hakkında bu kadar cüret gösterip böylesine, asılsız ve çirkin bir iddiada bulunulması neredeyse yeri göğü titretecek kadar ağır bir durumdur. Çünkü Allah’ın yüceliği, azameti karşısında boyun eğen bütün kâinat ve gökler neredeyse yukarılardan aşağıya çatlayıp parçalanacak duruma gelir. Buna şahit olan melekler de Rablerini övgüyle yüceltip hamd ile tesbih ederlerken bir yandan da yeryüzündeki mü’minler için Rablerinden bağışlanma dilerler. Şunu melekler çok iyi bilir, siz de iyi bilin ki tevbe edip yanlışlarından doğruya yönelen kimsenin günahlarını çok bağışlayan ve ikramı bol olup çok merhamet eden Allah’tır.

⁶Allah’ı ilâh edinmekle birlikte, Allah’ın yanına ilahlık payesi verip hükmüne boyun eğdiğiniz birtakım ilâh ve şefaatçiler var. İşte Allah ile araya aracı koyup ta güya işlerini gördürmek için bir takım dost ve koruyucu edinenlere ve böylece de Allah’a şirk koşanlara gelince. Allah her şeyi görüp onların yaptıklarını kaydettirmekte ve cezalarını vermek üzere daima gözetlemektedir. Bu yüzden sen onların tavırları karşısında üzülme! Allah onlara, iman etmeleri için süre tanımaktadır. Sen tebliğ görevini yaptığın sürece onların yaptıklarından ve seçtikleri hayat tarzından sorumlu değilsin. Hüküm ve tasarruf sahibi de değilsin ki, onları sorguya çekesin. Sen yalnızca ilahi mesajı tebliğ eden uyarıcısın.

⁷Ey Peygamber! Şehirlerin anası olan Mekke halkını ve çevresindeki şehirleri şirk inancından vazgeçmedikleri takdirde; gerçekleşmesinde hiçbir şüphe olmayan toplanma ve kıyamet gününe karşı, ulaşabildiğin tüm insanları uyarman için tebliğle görevlisin. İşte bunun için her peygambere kavminin diliyle vahyettiğimiz gibi sana da anlasınlar ve diğer insanlara anlatsınlar diye kavminin anadili olan Arapça bir Kur’an vahyettik. O gün ‘dirilip yargılanma zamanı gelince, insanlar ikiye ayrılacaktır. İman edip yasalarımıza uyarak sorumluluklarını yerine getiren bir grup cennete, yüz çevirip reddeden diğer bir grup da hak ettikleri yakıp kavuran cehenneme girecektir.

⁸Ey Muhammed! Müşriklerin senin risaletini ve tebliğ ettiğin tevhidi ısrarla inkâr etmeleri seni yıldırmasın. Eğer Allah zorunlu ve cebri düzen koymayı isteseydi ve onları iman etmeye zorlayacak olsaydı. Onların hepsini tevhidi kabullenmeye ve ona uygun yaşamaya mecbur ederek aynı dine mensup tek bir ümmet yapardı. Fakat Allah, imtihân gereği insanların tercihlerine müdahalede bulunmaz. Her insana doğru ile yanlış olanı bildirip, inanç ve hayat tarzını seçme konusunda serbest bırakmıştır. Allah ancak tercihini doğru yapmaya gayret gösterdikleri için uygun gördüklerini doğru yola sevk ederek rahmetine kavuşturur. Müşrik olmayı tercih edip yaratılış gayesi dışında ömür tüketen zalimlere gelince. Onlar ahirette ne kendilerine şefaat edip yarar sağlayacak gerçek bir dost, ne de Allah’ın azabından kurtaracak bir yardımcı bulamaz.

⁹Yoksa o ortak koşanlar Allah’la birlikte şefaat edip kendilerini kurtaracak diye inatla başka ilahlar ve kendilerini koruyup yardım edecek diye de Allah ile aralarında sözde aracılık yapacak birtakım dostlar ediniyorlar öyle mi? Oysa kendisinden yardım beklenebilecek gerçek otorite ve dost da gerçek koruyucu ilah da yalnızca Allah’tır. Onlar ahirette kendilerine yardımcı olmalarını umduktan varlıkların yararını göremeyeceklerdir. Allah, müşriklerin medet umduktan varlıklar gibi aciz değildir. Ölüleri diriltip hayat veren ve can alan yegâne kudret sadece O’dur. O dilediğini yapmaya kadir olup her şeye hakkıyla güç yetirendir. Böyle olduğu için de O’ndan başkasına kulluk edilemez.

¹⁰Ey Peygamber! İşte bu sebeple sen müşriklere de ki: Hiçbir bilgiye, delile dayanmadan, tartışıp anlaşmazlığa düştüğünüz herhangi bir konuda nihaî hüküm verme ve gereğini yapma yetkisi sadece Allah’a aittir. Allah’ın hükmünü ise O’nun kitabından araştırınız. O sizi mutlaka bir sonuca ulaştırır. Öyleyse inkâr edenlere şunu da söyle: “Bu kulu ve kölesi olacağım yegâne hâkimiyet sahibi Allah, işte benim Rabbimdir. Ben bütün samimiyetimle sadece O’na dayanıp güvenirim. Yalnız O’nun yasalarına uyar ve bütün işlerimde gönülden O’na yönelirim. Sizler ise aciz varlıklardan medet ummaktasınız.“

¹¹Oysa biliyorsunuz ki, gökleri ve yeri yoktan yaratan Allah, size de kendi cinsinizden eşler bahşedip; hayvanları da erkekli dişili çiftler şeklinde yaratmıştır. O sizi ve diğer canlıları işte bu şekilde üretip çoğaltmaktadır. İşte bu çokluk ve çift kutupluluk, yaratılmışların özelliğidir. O’nun ise hiçbir eşi ve dengi olamayacağı gibi, benzeri de yoktur. O her şeye güç yetirip ve her şeyi tüm ayrıntılarıyla işitendir, her şeyi bilip görendir. Öyleyse nasıl olur da diğer bazı varlıklardan medet umarsınız?

¹²Göklerin ve yerin maddî-manevî tüm kontrol ve idaresinin anahtarları O’nundur. Yani nizam kurma, yarattıklarının yaşayış ve işleyiş yasalarını belirleme, onları yönetme hakkı Allah’a aittir. Böylece bütün canlılar O’nun rahmetiyle rızıklanırlar. Doğru tercihte gayret göstererek çalışana rızkı bol verip genişletir. Çalışmayana da sınırlı tutarak bir ölçüye göre verir. İster ki; rızkı bol verilenler diğerleriyle paylaşarak, insanlık arasında paylaşmayı, saygıyı, sahip çıkmayı öğrensin. Böyle yaparak Rabbinin katında mükâfat kazansın. Hikmeti gereği her şeyi de kime ne kadar vereceğini de yalnız O hakkıyla bilir. Şu hâlde yapmanız gereken şey, hiçbir güce sahip olmayan sıradan varlıklardan medet ummak değil, sadece ve sadece Allah’ a kulluk etmektir.

¹³Ey Resûlüm! Allah, bireysel ve toplumsal hayatınız için sana gönderdiği nizam ve ahlak içeren tevhid dinini, geçmişte Nûh’a, İbrahim’e, Musa ve İsa’ya da mutlaka uyulup yaşanması gereken bir inanç sistemini olarak bildirmişti. Ve bu elçileri aracılığıyla, tarih boyunca insanlığa şu çağrıda bulunmuştu: Ey inanan kullarım! Siz de bu mükemmel inanç sistemini egemen kılıp bu yolda dosdoğru yürüyün. Allah’ın yasalarına samimiyetle uyarak asla tevhitten ayrılmayın. Bu dinin hükümlerini tahrif etmeyin ve adaletli olun. Sakın bâtıl ideolojilere sapıp ta aranızda çekişmeyin ve onun hakkında ayrılığa düşüp bölünmeyin. Sadece Kur’an ile davet olunduğunuz bu dine iman edip yaşamaya yönelin. Ancak, şirki bırakıp Allah merkezli hayat nizamını yaşamaya davet ettiğin bu düzen, Allah’tan başka otoritelerin hükmüne boyun eğip Allah’ın yasalarını terk eden müşriklere, çok zor ve ağır gelecektir ve o zâlimler, bu çağrıyı şiddetle reddedeceklerdir. Hâlbuki Allah bu dini tebliğ için doğruyu arayanları uygun görüp elçi seçer. Kendine gönülden yönelip içtenlikle Allah’ın, yasalarına göre yaşamak isteyeni de ödül olarak dosdoğru yola ulaştırır.

¹⁴Peygamberlere gelen vahiy vasıtasıyla önceki ümmetlere de Allah’ın davetine ait bilgiler ulaştırılmıştı. İçlerinden kimileri sana ve tebliğ ettiğin hususlara îmân ederek Müslüman oldu. Kimileri de bütün peygamberlerin ortak mesajı olan tevhit hakikatini iyice anlamalarına rağmen; sırf aralarındaki kıskançlık çekememezlik ve inat yüzünden, Allah’ın ayetlerini tahrif edip gelen hükümler üzerinde ayrılığa düştüler ve hakkı inkârda ısrar edip şirke bulaştılar. Eğer Rabbin, onlara bu yanlışlarından dönmeleri ve cezalarının âhirete kadar ertelenmesi için, dünya hayatı boyunca bir süre tanımasaydı, onları derhal cezalandırarak haklarında hüküm hemen verilmiş olurdu. Geçmişteki ataları o peygamberlerin ardından, nasıl tevhitten yüz çevirdilerse, maalesef onlardan sonra Tevrat ve İncil adındaki kitaba mirasçı olan kuşaklarda, hala Kur’an ve peygamberin daveti karşısında derin bir kuşku ve tereddütle hareket ediyorlar.

¹⁵Ey Peygamber ve onun izinden yürüyen mümin! İşte bundan dolayı onların bu tavırlarına aldırma. Şüpheleri gidermek için bütün peygamberlere gönderilmiş ortak mesaj olan tevhid inancına insanları sürekli davet et. Ve Allah tarafından emredildiği gibi yasalarıma uyarak tevhit yolunda dosdoğru ol. Dikkat et; o inkârcılar, bu zamana kadar olduğu gibi bundan sonra da seni Kur’an’dan saptırmaya çalışacaklar. Ne söylerse söylesinler onların tevhid dinine aykırı batıl yalanlarına ve boş isteklerine asla kulak asıp uymayacağını anlatmak etmek üzere onlara de ki: “Ben kendi uydurduğum şeylere değil, Allah’ın Tevrat ve İncil gibi peygamberlere gönderdiği tüm kitapların aslına iman ettim. Size de içinde yaşadığınız yanlışlardan kurtaracak hak dini tebliğ etmek ve aranızda zengin-fakir, siyah beyaz şeklinde hiçbir ayrım yapmadan adaletli davranmakla ve yeryüzünde hakkı tesis etmekle emrolundum. Ve bu vahyi, hiçbir ilave yapmadan olduğu gibi tebliğ ediyorum. Allah bizim de yegäne Rabbimiz, sizin de yegäne Rabbinizdir. Hepimiz O’nun kullarıyız. Fakat madem sizler benim peygamberliğime inanmıyorsunuz, o halde iyi biliniz ki herkes kendi yaptığının karşılığını alacaktır. Bizim yaptıklarımızın hesabı bize, sizin yaptıklarınızın hesabı da sizedir. Ey Ehl-i kitap! Benim peygamberliğim, tebliğ ettiğim hükümler ve bana vahyolunan Kur’ân, haktır. Vahyi hayatın merkezine koyduğumuzda bizimle sizin aranızda tartışılacak ve düşmanlık gerektirecek bir konu olmadığı gibi, hiçbir faydası da yoktur. Fakat aynı anlayışta olduğumuzu saptayan bir delil de yok. Allah zaten Hesap Günü hepimizi bir araya toplayıp kimin haklı olduğunu ortaya çıkaracak ve herkese yaptığının karşılığını verecektir. Sonunda hesap vermek üzere hepimizin dönüşü ancak O’nun huzurunadır.”

¹⁶Allah’ın tevhide daveti dürüst ve erdemli insanlar tarafından kabul görünce, kâfirler de bu gerçeğin üstünü örtmeye çalışarak asılsız iddialarla O’nun dini hakkında ileri geri konuşup tartışırlar. Yahudi ve Hıristiyanların Allah’ın davetini amacından saptırmak için öne sürdükleri sözde delillerin, Allah katında hiçbir dayanağı ve geçerliliği yoktur. Çünkü biz ayetlerimizi tartışsınlar diye değil, ayetlerimize uysunlar diye gönderdik. Eğer bu yanlıştan vazgeçmezlerse Allah`ın öfkesi onların üzerine çökecektir. Ve onlar için şiddetli bir azap vardır.

¹⁷Allah Kur’ân’ı ve diğer kitapları, yaratılış gerçeğini apaçık ortaya koymak üzere peygamberine indirendir. Böylece doğru ve yanlışı birbirinden ayırt edebilme ölçüsünü ve adâletle hükmetmek için gerekli temel hükümleri vahyedendir. Ki herkes bir an önce doğru yola yönelsin. Oysa müşrikler O’nun peygamberine inanmadıkları gibi hesap gününü de hafife almakta ve kendilerini uyaran elçimize, “Hani nerede kaldı bu kıyamet günü?” diye küstahça konuşmaktadırlar. Nereden bileceksin; belki de ecelin gelip kapıya dayanmıştır ya da evrenin eceli olan kıyamet ve Hesap Günü çok yakındır. Sanki zamanını sen biliyormuşsun gibi bir de sana soruyorlar!

¹⁸Kıyâmete umursamadıkları için inanmayanlar, onun bir an önce gelmesini istiyorlarmış gibi alay edercesine sana meydan okuyorlar. O günün gerçek olduğuna ve mutlaka geleceğine iman edenler ise bütün bir hayatın hesabını vereceklerini bilerek yaşarlar ve hesap gününün dehşetinden dolayı ürperip korkarlar. Kaldı ki kıyamet hakkında inanmayıp ileri geri tartışanların tutumları tam bir şaşkınlıktan ibarettir ve onlar derin bir sapıklık içindedirler.

¹⁹Allah buna rağmen dünyada mü’min, kafir tüm kullarına karşı lütuf sahibidir ve doğruya yönelmeleri için zaman tanır. Koyduğu kurala göre iyi niyetle çaba gösterip gayretle çalışana dilediği kadar rızık verir. O çok merhametlidir ve daima mutlak güçlüdür hüküm ve iradesinde de üstün olandır.

²⁰Kim îmân edip yasalarımıza uyar ve yapmış olduğu sâlih ameller ile ahiret nimetlerini elde etmek isterse hem dünyada hem ahirette onun mükâfatını kat kat artırırız. Kim de yaratılış amacını ve ahireti düşünmez, yasalarımıza aykırı davranıp dünya hayatına öncelik verir ve kazanç olarak sadece dünya nimetlerini isteyip bile bile bu yolda gayret gösterirse, belki ona da az çok bir pay veririz. Onlar ancak bu dünyada istediklerinin bir kısmını geçici makam ve çıkar olarak elde ederler. Fakat onun ahiretteki Cennet nimetlerinden hiçbir nasibi olmaz ve acı bir azaba maruz kalır. Zira o Allah’tan başkası için amel etmiştir ve dünyada verdiğimiz her şeyin karşılığı imtihandır. Hal böyleyken, bunlar ne cesaretle Allah’ın hükümlerine alternatif kanunlar, kurallar koyabiliyorlar?

²¹Allah’ın dininde olmadığı ve asla izin vermediği halde, sanki dinmiş gibi kanunlar koyarak veya İslam’a aykırı fetvalar vererek onları kabul ediyor ve kendileri gibi yaratılmış olan kimselerin koydukları kuralları dini bir hayat tarzı edinerek kendilerine meşru kılıyorlar. Ve böylece de Allah’la birlikte başka ilahlar ediniyorlar. O halde Allah merkezli bir hayat nizamı ile yaşamaya davet edilmelerine rağmen, Allah’tan başka varlıklardan medet uman müşriklere şu soruları sor. Yoksa onların inanç sistemini belirleyen ve sınırsız egemenliğinde Allah’a ortak olan bazı sözde ilâhları mı var ki, Allah’ın yasalarını kabul etmiyorlar? Allah’ın izin vermediği bu şirk inancını size, kendilerinden medet umduğunuz o varlıklar mı emrediyor? Oysa Allah kendisinden başka hiç kimseye insanlar üzerinde hayat nizamı belirleme hakkı ve yetkisi vermemiştir. Eğer Allah’ın dünya hayatı boyunca mühlet için verdiği cezanın, kıyamet gününe ertelendiğine dair kesinleşmiş karar olmasaydı, bu yaptıklarından dolayı aralarında çoktan hüküm verilmiş olurdu da işleri bu dünyada derhal bitirilirdi. Hayır! Biz onlara zaman tanıyoruz. Belki düşünüp öğüt alırlar. Ancak unutmayınız ki düşünüp öğüt almayan ve yasalarımıza uymayan sizin gibi zalimler için ahirette acıklı bir azap vardır.

²²Ey Muhammed! Yaratılış gayesi dışında hayat sürüp ahireti umursamayan zalimlerin, geçmişte kazandıkları günahlardan dolayı o korkunç azapla yüz yüze geldikleri Kıyamet Günü endişeyle tir tir titrerken bir görsen! Fakat korktukları o acı azap başlarına gelmiştir bir kere. Allah’ın davetine iman edip o imana yaraşır güzellikte emir ve yasaklarına uyup salih ameller işleyenlerse Rableri tarafından kendilerine vaad edilen cennet bahçelerindedirler. Rablerinin katında onlara istedikleri her ilahi nimet vardır. İşte tevhide iman edip ilahi emir ve yasaklara uyan mümin kullar için gerçek ve büyük kazanç budur.

²³İşte Allah, dünyadayken iman edip o imana yaraşır güzellikte salih ameller işleyen kullarını cennet içindeki eşsiz nimetlerle böyle müjdelemektedir. Ey Resûlüm! O Kureyş müşriklerine de ki: “Ben Allah adına yaptığım bu tebliğ vazifesi ve davete karşılık, sizden Allah’a yakın olmanız ve bu çağrıya inanmanız dışında başka bir karşılık beklemiyorum. Çünkü benim mükâfâtımı verecek olan yalnızca Allah’tır. Ama madem beni peygamber olarak kabul etmiyorsunuz, hiç değilse aramızdaki akrabalık bağının hatırına yakınlık gösterin; bana eziyet etmeyin. Kim böyle güzel bir yol tutar ve imanına yakışan bir iyilik yaparsa; Allah’ta yaptığı iyiliğe karşılık ona çok büyük lütuflarda bulunur ve onun ödülünü fazlasıyla verir. Şüphesiz Allah kullarının hatalarını çok bağışlayandır ve kendisine kulluk edilmeye layık tek ilahtır. Güzel davranışları ödüllendirip, yapılan şükrün karşılığını da fazlasıyla verendir.

²⁴Ey Peygamber! Bunca gerçeğe rağmen müşrikler kalplere vesvese vermek için: Yoksa, “Muhammed Allah adına yalan uyduruyor” ve “Allah bana ayet gönderdi diye iftira ediyor” mu diyorlar? Bu ne kadar asılsız bir yakıştırmadır. Oysa bilmiyorlar ki sen Allah adına yalan söyleyen biri olsan Allah seni görmeyecek mi? O durumda, Allah istese onlar gibi senin de aklını başından alıp kalbini hemen mühürleyiverirdi. Böylece değil yalan uydurup Allah’a isnat etmek, hiçbir şey düşünemez, tek kelime konuşamaz hale gelirdin. Çünkü ilâhî yasalara göre, Allah adına yalan söyleyen bir insan, çirkin ahlâkı ve saçma iddialarıyla hemen kendini ele verir. Hayır, doğrusu Allah’a iftira atanlar, müşriklerin kendileridir. Allah indirdiği kitabın âyetleri ile şüphe olmayan tevhid gerçeğini ortaya koyar. Böylece vahiy yoluyla aslı astarı olmayan şirk uydurmalarını bizzat kendisi ortadan kaldırır. Çünkü O kalplerde gizlenen niyetleri ve düşünceleri çok iyi bilendir.

²⁵O tevbe edip Allah’ın emirlerine itaat ederek doğruya yönelen kullarının tevbesini kabul eden ve onların yaptıkları kötülükleri ve günahları bağışlayandır. Rızasını kazanma uğrunda yaptıklarınızı tümüyle bilen ve hak ettikleri karşılığı veren O’dur.

²⁶Allah davetine iman edip, o imana yaraşır güzellikte salih ameller işleyenlerin dualarını kabul eder ve istediklerini verir. Hatta sınırsız lütfuyla onları hak ettiklerinden çok daha fazlasıyla da mükafatlandırır. Gerçeği inkâra şartlanmış ve inatla böyle yaşayıp, tevbe etmeyerek ölen kâfirlere gelince. Allah’ın ayetlerini ve tevhidi gerçekleri reddetmekte ısrar ettikleri için, onları cehennemde çok şiddetli bir azap beklemektedir.

²⁷Şayet Allah kullarına rızkı sınırsız ölçüde verseydi onlar küstahlaşıp yeryüzünü bozguna uğratırlardı. Allah o yüzden rahmeti gereği dilediği kadar rızkı belirlediği bir ölçüye göre verir. İmtihan gereği yeryüzündeki imkânları, ihtiyaç nispetinde ve emek harcamakla ulaşılacak şekilde var etmektedir. Çünkü O kullarının her ihtiyacından haberdar olandır ve her şeyi görendir. Kullarının ne olduklarını ne yaptıklarını çok iyi bildiği için, kime neyi ne kadar vereceğini O bilir ve verdiklerini kim için nerede ve nasıl kullandıklarını da görüp gözetir.

²⁸Allah O’dur ki, insanlar susuzluk ve kuraklıktan dolayı çaresiz kalıp ümitlerini tamamen yitirdiği bir anda, bulutlar vasıtasıyla sağanak sağanak yağmuru yağdıran ve böylece yemyeşil bitkilerle, rahmetini canlılar için her yere yayandır. Çünkü, şefkati ve zor zamanda kullarına yardım etmesiyle kullarını koruyup gözeten gerçek dost ve sığınılacak yegâne varlık Allah’tır. O gerçek anlamda her türlü övgüye ve şükredilmeye de layık olandır.

²⁹Göklerin ve yerin yaratılışı da yeryüzünde ki bütün canlı varlıkları üretip çoğaltması da Allah’ın sınırsız ilminin ve kudretininim delillerindendir. Onları yoktan var eden Allah, dilediğinde onları tekrar diriltip huzurunda toplamaya da her zaman gücü yetendir. Bu yüzden de kulluk edilmeye layık yegâne kudret yalnızca O’dur.

³⁰Şunu iyi bilin ki başınıza gelen herhangi bir sıkıntı, işlediğiniz günahların ve kendi hatalarınızın sonucudur. Fakat Allah, sizleri her yaptığınız hatadan dolayı da cezalandırmaz ve birçok musibetten korur. Bununla beraber Allah kusurlarınızın birçoğunu da lütfuyla bağışlar.

³¹Ey kâfirler! Siz günahlarınızdan dolayı, Rabbinizin sizi cezalandırmayı dilemesi hâlinde Allah’ı yeryüzünde aciz bırakıp azaptan kurtulamazsınız. Şunu bilin ki ne sizin ne de bir başkasının, Allah’ın kudretine karşı koyabilecek gücü yoktur. O sizi cezalandırmak istediği vakit, o hak eden kişiye vereceği cezanın önüne hiçbir şey geçemez. Sizin Allah’tan başka ne koruyabilecek gerçek dostunuz ne de yardımcınız yoktur.

³²Suya koyduğu kaldırma yasası gereği denizlerde batmadan yüzen dağ gibi devasa gemiler ve havada kuşlar gibi uçan uçaklar, O’nun koyduğu muhteşem tabiat yasalarına bağlı olarak hareket ederler. Bunlar O’nun ilminin ve sınırsız kudretinin delillerindendir.

³³Allah dilese rüzgârları dindirir. Böylece yelkenli gemiler yüzemez ve suyun üstünde hareketsiz kalıverir. Şüphesiz bu misallerde Allah’ın kudretini kavrayıp darlıkta çokça sabreden ve bollukta ise O’nun verdiği nimetlere çokça şükreden herkes için ibretlik dersler vardır.

³⁴Yahut işledikleri günahlar yüzünden, Allah istese karada, denizde, havada giden araçlardaki o kişileri fırtınalarla suda batırır ve helak eder. Fakat bir kısmını derhal cezalandırsa da çoğu zaman tövbe edip doğruya yönelmeleri için merhametiyle muamele eder. Onlara süre vererek fırsat tanır ve yanlışlarından dönerek samimiyetle af dileyenleri bağışlar.

³⁵Öyle ki, gerçeği açıkça ortaya koymalarına rağmen ayetlerimiz hakkında ileri geri konuşup tartışanlar, yaşadıkları bu örnekleri düşünüp Allah’ın kudretine delil olan ayetleri hatırlasınlar ve şunu çok iyi bilsinler. Allah cezalandırmayı dilediği takdirde karada, denizde, havada kendileri için cezamızdan kaçacak hiçbir yer ve azabımızdan kurtulma şansı asla yoktur.

³⁶Ey insanlar! Bu örneklerden yola çıkarak, iyi bilin ki, size dünya hayatında verilen menfaatler ve nimetler dünya hayatının devamının sağlanması için gelip geçicidir. Oysa, iman edip salih ameller işleyenler için, Allah katında olan ahiret ödülleri ise hem sonsuz hem de dünyadakilerden çok daha hayırlı, daha güzel ve kalıcıdır. Bu ödüller iman edip salih ameller işleyen ve duruşlarını değiştirmeyip Rablerine güvenenler içindir.

³⁷Onlar öyle kimselerdir ki, şirk, cinayet, yalancı şahitlik gibi büyük günahlardan ve zina, fuhuş gibi hayasızlıktan kaçınırlar. Öfkelendikleri zaman haklı bile olsalar bunu kine dönüştürmezler. Öfkelerine hâkim olur ve erdemlilik gösterip affederler.

³⁸Yine onlar Rablerinin iman davetine uyar ve hükümlerin gereklerini severek yerine getirirler. Namazlarını da hakkıyla dosdoğru ve devamlı kılarlar. Ortak meselelerde ise aralarında danışarak istişare yaparlar ve işlerini şura ile yürütüp çözerler. Kendilerine verdiğimiz mal mülk gibi rızıkları Allah yolunda harcar ve ihtiyaç sahipleriyle de karşılık beklemeden paylaşırlar.

³⁹Şirk ve zulüm gibi bir haksızlığa uğradıklarında mücadele ederlerken birbirlerine destek olur ve zor durumlara birlikte karşı koyarlar. İşte ahiret ödülleri bu ayetlerde sayılanlar içindir.

⁴⁰Sizlere karşı yapılan kötülüklere karşılık verme hakkınız vardır. Ancak unutulmamalıdır ki, bir haksızlığın karşılığı yapılan o haksızlığa benzer denk bir ceza kadar olabilir. Her kim ceza verme gücüne sahip olduğu hâlde kısas alma hakkını bırakıp kendisine yapılan kötülüğü affeder ve o suçlu kişi ile düşmanlığını bitirip barış yolunu tercih ederse onun mükâfatı Allah’a aittir. Doğrusu Allah, kötülüğe karşılık vermede ileri gidip haksızlık edenleri ve bir kötülüğe karşı daha büyük kötülük yapan zalimleri sevmez.

⁴¹Kim zulme uğradıktan sonra affetmez ve meşru yoldan kendini savunup hakkını alırsa, bundan dolayı suçlanıp sorumlu tutulmaz. Haksızlığa uğradığı için artık onların kınanacak ve suçlanacak bir durumu da yoktur.

⁴²Ancak şu var ki, haddi aşıp insanlara zulmedenlere ve yeryüzünde haksız yere güç kullanarak üstünlük kurup taşkınlık edenlere sorumluluk ve ceza vardır. İşte yaptıklarından dolayı böylelerinin hakkı âhirette acıklı bir azaptır.

⁴³Fakat her kim de uğradığı haksızlık ve câhillerin sataşmaları karşısında, dişini sıkıp sabreder ve gücü yettiği halde kendisine yapılan kötülüğü bağışlarsa, ona da ne mutlu. Çünkü bu yaptığı takdir edilecek erdemli ve faziletli bir davranış olur.

⁴⁴Allah kişinin tercihine bakar. Ve azgınlıkta direnip haddi aştıklarından dolayı da sapmak isteyeni sapıklıkları ile baş başa bırakır. Artık onun doğru yolu gösterecek hiçbir dostu ve koruyucusu olmaz. İşlediği zulüm neticesinde ilahi cezaya müstehak olanlar, Allah’ın huzurunda medet umduklarından hiçbir yardım göremez ve hiç kimse de bunları Allah’ın azabından kurtaramaz. Ey Resûlüm! Öğüt ve uyarılardan yüz çeviren bu zalimler hesap günü cehennem azabıyla karşı karşıya geldiklerinde: “ Eyvah! Bize ikinci bir şans daha verilemez mi? Acaba dünyaya tekrar geri dönmenin ve doğruları yaşayıp, Allah’ı razı edecek işler yapmanın bir yolu var mı?” diye feryat ettiklerine şahit olacaksın. Ama artık iş işten geçmiş, dünya yolu kapanmıştır. Biz insana dünya hayatını imtihan için bir defalığına vermişizdir.

⁴⁵Ateşin karşısına getirildiklerinde, onların korku ve alçaklık içinde başlarını öne eğerek ve imdat dilenerek göz ucuyla etrafa gizli gizli bakındıklarını bir görsen. O Gün bu manzarayı gördükten sonra dünyada iken Allah’ın davetine iman eden mü’minler ise ateşi hak edenler için şöyle derler: “ İşte asıl ziyana uğrayanlar ve kıyamet günü hem kendilerini hem de peşlerinden giden akraba ve yandaşlarını mahvedip ziyana uğratanlar bunlardır diye söylenirler. İyi bilin ki Allah’ın davetini reddeden zalimler, o gün ebedi bir azaba mahkûm olacaklardır. Bilmiyorlar mı? Cehenneme girenin çıkışı yoktur.

⁴⁶Onların Allah’a karşı kendilerine yardım edecek şefaat bekledikleri dostları da Allah ile aralarına girip koruyacak yardımcıları da olmayacaktır. Kulları için gerçek dost ve yardımcı sadece Allah’tır. Fakat Allah, inatları sebebi ile şirkten vazgeçmeyenleri ve hidâyete ulaşmak üzere gayret sarf etmeyenleri kendi sapıklıkları ile baş başa bırakır. İşte Allah kişinin tercihine bakarak kimi sapıklıkları ile baş başa bırakmışsa, artık zalimlikte direnen böyleleri için hiçbir kurtuluş yolu da yoktur. Allah inkâr edenleri, zorla doğru yola sokacak değildir.

⁴⁷Ey insanlar! Öyleyse, Allah tarafından, geleceği kesin ve engellenmesi de mümkün olmayan kıyâmet günü gelmeden ve iş işten geçmeden önce Rabbinizin tevhid çağrısına uyup Allah’ın yasalarına göre yaşayın. O gün sizin için ne sığınacak bir yer ve dost bulabilirsiniz ne de yaptıklarınızı inkâr edebilirsiniz.

⁴⁸Ey Resûlüm! Bunca uyarıya rağmen şayet insanlar umursamayıp bu çağrıdan yüz çevirirlerse, artık kendini üzme. Şunu bil ki biz seni onların üzerlerine yanlış yollara gitmelerine mâni olasın diye görevli bir bekçi olarak göndermedik. Senin görevin, onları zorla iman ettirmek değildir. Sana düşen, onları sadece Allah merkezli bir hayat yaşamaya davet etmek ve bunun için de onlara âyetlerimizi tebliğ etmektir. Gerçek şu ki, insan garip bir varlıktır. Biz kendisini inkâra şartlandırmış olan insana ne zaman katımızdan bir rahmet tattırıp mal mülk, bolluk gibi nimetlerimizi ulaştırsak, bunu kendi yetenek ve zekâsına bağlar ve nasıl da hemen sevinip şımarır. Böylece mutluluğun maddî servet ve rahatlıktan ibaret olduğunu zannederek, kendisine bu nîmetleri bahşeden Allah’ı unutur. Ama ne zaman da kendi elleriyle yaptıkları yüzünden başına bir kötülük gelse, hemen ümitsizliğe düşüp sızlanmaya başlar. O zaman da isyan edip azgınlaşır ve iyilikleri hemen unutan bir nankör kesilir. Çünkü insanoğlu, gerçekten çok nankördür.

⁴⁹Göklerin de yerin de mülkü, yöneticisi ve mutlak hükümranlığı yalnızca Allah’a aittir. Sen onların; Allah gökyüzünün hükümdarı, biz de yeryüzünün hükümdarıyız dediklerine bakma. Onlar yakında yeryüzünün de hükümdarı kimmiş bilecekler. Her şeyin yaratıcısı da sahibi de O’dur. O dilediğini dilediği zaman, dilediği şekilde yaratır. Mesela, dilediğine kız, dilediğine de erkek evlatlar bahşeder. Koyduğu düzene göre kimin vücut fonksiyonu dişiliğe uygunsa kız çocuk, kimin vücut fonksiyonu da erkekliğe uygunsa erkek çocuk verir.

⁵⁰Yahut dilediğine hem kız hem erkek evlat verir. Dilediğini de çocuktan mahrum eder ve kısır bırakır. Bütün bunları, sınırsız ilmi, hikmeti ve kudretiyle yapar. Düşünüp öğüt almıyorlar mı? Şüphesiz O, kullarına ne vereceğini, kimin dünyaya hangi cinsiyetle geleceğini ve her şeyin en doğrusunu bilendir. Her şeye ve dilediğini yapmaya güç yetirendir.

⁵¹Allah’ın hiçbir ölümlü ile doğrudan yüz yüze konuşması olacak şey değildir. Allah bir insanla şu yollarla konuşur: 1) Ya mesajını doğrudan onun kalbine ileterek, yani ilham yoluyla olan bir çeşit vahiyle 2) Ya Sina Dağı’nda Mûsâ örneğinde olduğu gibi manevî bir perde arkasından kendini göstermeden ona seslenir 3) Ya da bir elçi göndererek izni ile ona dilediğini vahyeder. Bunun dışında bir yolla sizlere mesajlarını iletmesi söz konusu değildir. Allah beşerî özelliklerden uzak ve her şeyden çok yücedir. Her şeyi yerli yerince ve en uygun şekilde yapan, daima doğru hükümler veren Hakîm’dir.

⁵²Ey Peygamber! İşte böylece sana katımızdan insanların yaratılış sebeplerini anlatan ve kalpleri dirilten Kur’an’ı Cebrail aracılığı ile vahyettik. Halbuki sen daha önce okuma yazma nedir, vahiy nedir kitap nedir, Kur’an’ın tarif ettiği tevhid imanı nedir bilmezdin. Fakat şimdi Biz doğruya inanmak isteyenlere Kur’an’ı yürekleri aydınlatan bir ışık kaynağı ve nur kıldık. Kullarımızdan dileyeni ve hak edeni onunla doğru olan yola ulaştırırız. Şüphesiz sen de insanları onunla dosdoğru yolda yaşamaya çağıracaksın.

⁵³İlahi nizam olan o doğru yol, göklerde ve yerde ne varsa onların hepsini yaratan ve gerçek sahibi olan Allah’ın razı olduğu dosdoğru tevhid yoludur. Gerçek şu ki bütün işler eninde sonunda Allah’a döner ve Allah’ın huzurunda toplanarak bütün ilahi gerçekleri görürler. Her şey Allah’ın bilgisi ve iradesi dahilinde olup biter. O hâlde, ey insanlar! Bu çağrıya kulak verin! Çünkü bu iş burada bitmeyecek; sonunda Rabb’inizin huzuruna varacak ve hesaba çekileceksiniz. Onun için ne yapacaksanız Allah’a hesabını verecek şekilde yapın.