Sâffât Sûresi - Mustafa Çevik Meali (Ayetler Konu Bütünlüğü İçinde)

İnsanlara yaratılışlarının sebebini ve buna uygun nasıl yaşanacağını bildirmek üzere birbiri ardına dizilerek indirilen âyetlere ve bu âyetlerin gereklerini yerine getirmek için yan yana gelip de saflar oluşturanlara andolsun ki, sizin ilahınız yalnızca Allah’tır.

Allah göklerin, yerin ve arasında olanların, güneşin ve doğup battığı her yönün, her yerin tek ve gerçek Rabbidir (sahibidir).

Biz yeryüzüne en yakın olan göğü, yıldızlarla bezeyip süsledik.

Gökyüzü bir kısım müşriklerin inandığı gibi cin şeytanlarının yeryüzünde olacakları ve insanların başlarına gelecekleri, meleklerin konuşmalarından duyup da insanlardan bazılarına ulaştırdığı bir yer değildir. Gönderdiğimiz âyetlerle mü’minleri, müşriklerin bu gibi asılsız inançlarından koruruz.

Böylesi hurafeler, âyetlerimiz ve onlara iman edenler tarafından kovulmaktalar. Bu gerçeklere rağmen, göklerden bir haber aldık diyen ve onun kırıntısına bile inanan, cehennem ateşini peşine takar. Hiç şüphesiz ki cehennem, böylelerinin ebedî azap yurdu olacaktır.

Ey Peygamber! Sen müşriklere sor bakalım: “Onları yaratmak mı, yoksa göklerle yeri ve arasında olan bunca yarattıklarımızı yaratmak mı daha zor?” Bu gerçeği görüp Allah’ın ilmine şahitlik etmelerine rağmen, yeniden diriltileceklerine nasıl olup da inanmamakta direniyorlar? Sen, Allah’ın yarattıklarına hayranlıkla bakarken, onların görmezden gelmelerine şaşırıyorsun. Hâlbuki Biz insanı yapışkan bir çamurdan yarattık, dönüp de kendi yaratılışlarına bir bakmıyorlar, kendilerine bu hatırlatıldığında düşünüp öğüt de almıyorlar.

Müşrikler, Allah’ın âyetleri tebliğ edilerek doğru olan hayat tarzını yaşamaya davet edildiklerinde, alay ederek “Bunlar bizleri büyülemek için söylenmekte olan sözlerden başka bir şey değil.” derler. Bu da yetmezmiş gibi, ardından da şöyle demeye başlarlar: “Ne yani, şimdi biz öldükten, kemik yığını haline geldikten, toza toprağa karıştıktan sonra tekrar mı diriltileceğiz, bizden önce ölmüş olan atalarımız da mı diriltilecekler?” Sen onlara de ki: “Evet, hepiniz müşrik ve kâfir olarak ölmeniz sebebi ile hor, hakir, zelil ve aşağılanmış olarak diriltileceksiniz.”

Diriliş Günü geldiğinde, üflenen Sûr’un o müthiş sarsıcı sesi ile diriltilip, gerçeklerle yüz yüze gelecekler ve o zaman da birbirlerine, “Eyvah! Demek ki bize bildirilen Hesap Günü gerçekmiş.” diyecekler.

O Gün onlara şöyle seslenilecek: “İşte yalanlayıp inanmadığınız, ‘Öyle şey mi olur?’ dediğiniz ve Allah’ın davetine uyanlarla, uymayanların birbirlerinden ayırt edileceği gün bu gündür.”

Allah O Gün görevli meleklere şöyle buyuracak: “Toplayın bütün inkârcıları! Müşrikleri ve onlar tarafından ilah kabul edilenleri! Hepsine birden cehennemin yolunu gösterin, cehennemin kapısına geldiklerinde orada durdurun çünkü orada onlara sorulacak: ‘Şimdi söyleyin bakalım neden dünyada olduğu gibi burada da birbirinize yardım etmiyorsunuz?’”

Artık gerçek karşısında başlarını eğip teslim olmaktan başka yapacakları hiçbir şey de kalmamıştır. Ancak buraya gelmemize, sizler sebep oldunuz diye birbirlerini suçlayacak ve peşlerinden gittikleri önderlerine, “Siz hep doğrudan yana olduğunuzu söyleyerek bize yaklaşıp aldattınız.” diyecekler. Önderleri de onlara, “Hayır, aslında siz de peygamber ve kitaplarla, Allah adına yapılan davete inanmak istemediniz, bizim bu konuda sizin üzerinizde zorlayıcı bir gücümüz yoktu. Sizler zaten azgın, nankör, kibre kapılmış, gerçeği inkâra hazır kimselerdiniz. Artık şimdi kalkıp da birbirimizi suçlamamızın kimseye bir faydası yok, Rabbimizin azap hükmü sizin için de, bizim için de kesinleşti, hep birlikte hak ettiğimiz azabı çekeceğiz. Evet, sizi de isyana, azgınlığa teşvik ettik çünkü biz de azmış kimselerdik.” diyecekler ve o gün hepsi birlikte azapta ortak olacaklar.

Davet edildikleri Allah merkezli hayat nizamından yüz çevirip, müşrik ve kâfir olmayı tercih edenleri işte böyle cezalandırırız.

Azabı hak edenlere, dünya hayatlarında ne zaman “Allah’tan başka gerçek ilah yoktur, gelin Allah’ın davetine uyun.” denildiyse, bu tebliği yapanlara karşı kibirlenerek karşı çıkmış, “Ne yani, mecnun, meczup bir şairin söylediklerine inanıp da, bugüne kadar inandığımız ilahlarımızı terk mi edeceğiz?” demişlerdi.

Hayır, asla! Gerçek onların dediği gibi değil. Peygamber onlara yaratılış sebeplerini ve ona uygun nasıl yaşamaları gerektiğini bildiren Kur’an’ı getirmişti. O Kur’an, kendinden önce gönderilmiş olan ilahi kitaplardan kalmış olan gerçekleri de tasdik etmektedir.

Ey müşrikler! Bütün bu inkâr, isyan ve nankörlüğünüzün karşılığı olarak azapla karşılaşacak ve böylece cezanızı çekeceksiniz.

Allah’ın davetine iman edip, ona uygun yaşamak için ellerinden gelen çabayı gösterenleri ise, cennette hazırlanmış sayısız nimetler beklemektedir. Onlar mutluluk tahtları üzerinde oturup, birbirlerine sevgi ve saygı ile bakışıp sohbet edecekler, kaynağından doldurulmuş lezzetli, tertemiz içecekler ikram edilecek, yanlarında da gözlerini yalnız eşlerine çevirmiş, ceylan bakışlı, yumuşak huylu, sanki kumda gizlenmiş devekuşu yumurtası gibi bembeyaz eşler olacak.

Cennette birbirleriyle sohbet ederken, içlerinden biri der ki: “Bir zamanlar dünyada iken benim bir arkadaşım vardı ve bana hep derdi ki: ‘Sen âhiret hayatına gerçekten inanıyor musun? Şimdi biz öldükten, kemik yığını ve toprak haline geldikten sonra yeniden diriltilip hesaba mı çekileceğiz, buna mı inanıyorsun?’ Şimdi bana böyle diyenin durumunu görmek için cehenneme bir bakalım.” Cehenneme baktıklarında onu ateşin ortasında görürler, cennetteki mü’min ona seslenerek, “Vallahi eğer senin aklına uysaydım beni de mahvedecektin. Ben Rabbimin davetine iman edip yönelmeseydim, şimdi o ateşin içinde feryat edenlerden olacaktım.” dedikten sonra da, cennetteki arkadaşlarına dönüp, “Biz bir daha ölmeyeceğiz ve cehennem azabı da görmeyeceğiz, işte gerçek zafer ve mutluluk budur, çalışıp çabalamak isteyenler bunun için çalışsınlar.” diyecek.

Ey insanlar! Şimdi söyleyin bakalım, cennet nimetleriyle ödüllendirilip, bahtiyar yaşamak mı, yoksa cehennemdeki zehirli zakkum ağacının meyvesini yemek ve ateşe mahkûm olmak mı daha iyidir? O zakkum ağacı cehennemin dibinden çıkar, onun meyvesi olan tomurcukları, şeytanın başı gibi çok çirkin ve tiksindiricidir. Müşrik ve kâfirlerin orada yiyecekleri işte budur, orada onun meyvesini yiyip karınlarını onunla şişirecekler, sonra da üzerine bağırsakları parça parça eden kaynar sudan içecekler.

Biz, zakkum ağacının meyvesinin şirk ve küfürde direnenlerin yiyeceği olacağını bildirip açıklıyoruz. Davet edildikleri hayat nizamına sırt dönüp, Rablerine nankörlük edenlerin sonunda varacakları yer cehennem, yaşayacakları hayat azap olacaktır. Bunlar atalarının şirk nizamları ve ahlakı ile yaşamayı tercih edip, onların Allah’la birlikte ilah edindiklerini ilah edinenlerdir.

Onlardan önce gelip geçen toplumların çoğu da, peygamberlerin kitaplarla, Allah adına yaptıkları davetten yüz çevirip reddetmişlerdi. Geriye dönüp de onların felakete uğramış akıbetlerini bir düşünün. Allah adına kendilerine yapılan davete iman edip, onun gerektirdiği hayat nizamına sarılanlar ise doğru olana kavuşup dünyada ve âhirette kazananlardan oldular.

Vaktiyle Nûh, şirk ve küfründen vazgeçmeyen kavminin helaki için dua etmişti. Biz de onun duasını kabul edip, Nûh ile birlikte davetine icabet eden ailesini kurtarıp, gerisini helak ettik. Nûh’un soyunu ise devam ettirdik, sonraki nesiller arasında Nûh’un övgüyle anılmasını, adının geçtiği yerde sevgi ve saygı ile hatırasından bahsedilmesini sağladık.

Nûh, Rabbine yürekten bağlı, imanında samimi ve teslim olmuş bir kulumuzdu. Biz de onu ve onunla birlikte iman edenleri kurtardık, geride kalanları da suda boğup helak ettik.

İbrahim de atası Nûh’un yolunu izleyenlerdendi. O da Rabbine tertemiz bir kalple yönelmiş ve O’nun davetinin mücadelesini ömrünün sonuna kadar devam ettirmişti.

İbrahim bir gün babasına ve kavmine şöyle seslenmişti: “Sizleri ve bunca nimetleri yaratan Allah’ı ilah edinmek yerine, atalarınızın uydurduğu sizin gibi yaratılmış kimseleri ya da nesneleri ilah edindiğinizin farkında mısınız? Peki, o zaman Allah’ın üzerinizdeki hakkı ne olacak, sizi yaratmasının sebebini hiç düşünmez misiniz?”

Sonra da İbrahim başını gökyüzüne doğru kaldırıp, yanında bulunanlara dedi ki: “Siz bu asılsız, düzmece uydurmalarınızla Allah’ın yarattığı yıldızları, ayı, güneşi de hurafelerinize alet ediyorsunuz, sizin bu tutumunuz beni hasta etti.” Bunun üzerine yanında bulunanlar İbrahim’den uzaklaştılar. Böylece yalnız kalan İbrahim kavminin putperestliğini, onlara başka bir yol ile de göstermeyi düşündü ve kalkıp putların yanına gitti. Putperest halkın onların önüne koydukları yemekleri de görünce iyice sinirlenerek putlara, “Haydi buyursanız ya niçin yemiyorsunuz, neyiniz var, niçin konuşmuyorsunuz?” diyerek üzerlerine yürüyüp şiddetle vurarak putları parçaladı. Olanların haberini alan kavminden birçok insan, koşarak oraya geldiler. İbrahim de onlara dönüp, “Siz kendi ellerinizle yontup, heykellerini yaptığınız bu dünyadan göçüp gitmiş, kendilerini benden korumaktan da aciz, size de hiçbir yararı dokunmayan şu putlarınızdan mı sorunlarınızın çözümünü bekliyorsunuz? Hâlbuki putlaştırdıklarınızı da sizleri de yaratan Allah’tır.” dedi.

İbrahim bunları söyleyince orada toplananlar, “Odun toplayın da şu İbrahim’i yakıp putlarımıza yaptığı bu saygısızlığının cezasını vererek ondan kurtulalım.” dediler. Fakat Biz onların bu planlarını boşa çıkarıp, hayal kırıklığına uğratarak rezil edip küçük düşürdük.

Biz İbrahim’i o zalimlerin elinden kurtarınca, İbrahim de, “Rabbim beni yaratılış sebebim olan hayat nizamı ile yaşayabileceğim bir yere yönlendir ve nereye yönlendirirsen ben oraya giderim. Rabbim bana hayırlı evlatlar da nasip et.” diye dua etti.

İbrahim’in duasından sonra Biz de ona güzel huylu, hoşgörülü, halim selim bir erkek evlat müjdesi verdik.

Çocuk doğru ile yanlışı birbirinden ayırabileceği ergenlik çağına erişince de, İbrahim ona, “Yavrucuğum, rüyamda seni kurban ederken görüyorum, bir düşün bakalım, bu işe ne dersin?” diye sordu. Oğlu da babasına, “Sen rüyanda gördüğün şeyi yap, inşallah beni de buna itiraz etmeyip sabreden biri olarak bulacaksın” dedi. Sonra her ikisi de Allah’ın emri olarak algıladıklarına kendilerini teslim edince, İbrahim oğlunu alnı üzerine yatırdı. O sırada Biz de ona: “Ey İbrahim! Sen şimdi rüyanda gördüğünü gerçekleştirmeye kalkıştın. Biz teslimiyetini bildiğimiz kullarımızı yanlışlar yapmaktan koruruz.” diye vahyettik. Bu, İbrahim’in kendi kendini imtihan ettiği, yanlış ve çok zor bir sınama idi. Ona çocuğunu kurban etmek yerine fidye olarak büyük bir kurban verdik ve onu kesmesini emredip, yanlışından kurtardık. Arkasından gelenler arasında da İbrahim’in adını yücelttik.

(Gelecek nesiller arasında İbrahim, bu yanlışının Allah tarafından düzeltilmesi ile de anılacaktır.)

İbrahim’e selam olsun. Biz Rabbine yürekten bağlı ve O’nun davetinin yaşanması ve yaşatılması uğrunda bütün gücüyle çaba harcayanların zor zamanlarında imdadına yetişir, onları sıkıntısından kurtarır ve ödüllendiririz. İbrahim Bizim işte böyle kullarımızdan biriydi.

Biz ayrıca İbrahim’e salih kullarımızdan peygamber olacak olan İshak’ı da evlat olarak müjdeledik.

İbrahim ve İshak’a da bereketler ihsan edip onları mübarek kıldık. Onların soyundan Allah’a gönülden teslim olup davetine koşanlar olduğu gibi, Allah adına yapılan davete karşı çıkan nankör, müşrik, kâfir ve zalimler de oldu.

Biz Musa ile Harun’a da peygamberlik nimetimizi bahşettik ve onların ikisini de kavimleri ile birlikte büyük bir felaketten, Firavun’un zulmünden kurtardık. Bizim yardımımızla sonunda galip gelen onlar oldular. Onlara da doğru ile yanlışı birbirlerinden ayıran ilahi bir kitap verip, böylece doğru yola iletmiştik.

Selam olsun Musa ve Harun’a... Rablerine karşı sorumluluklarını bilinçle ve gayretle yerine getirmek için çaba harcayanları, her türlü sıkıntıdan kurtarıp ödüllendiririz. Musa ile Harun da insanları Allah adına yaratılış sebeplerine bütün güçleriyle davet eden mü’minlerdi.

Kuşkusuz İlyas da, kavmine peygamber olarak gönderdiğimiz bir kulumuzdu. O da kavmine şöyle seslenmişti: “Sizleri yaratıp bunca nimetlerle donatan Allah’a karşı sorumluluklarınızın olduğunu hiç düşünmez misiniz? Kâinatı ve içinde ne varsa hepsini en mükemmel şekilde yaratıp, nizamlarını kurup yaşatan Allah’ı bırakıp da atalarınızın Baal dediği putların yolundan gitmeye devam mı edeceksiniz? Oysa Allah sizin de sizden önceki atalarınızın da Baal dediğiniz putlarınızın da gerçek Rabbi ve ilahıdır.”

Kavmi ne yazık ki İlyas’ı da yalanladı ve onun Allah adına yaptığı daveti reddetti. Elbette onlar da bunun hesabını Allah’ın huzuruna getirildiklerinde vererek hak ettikleri ile cezalandırılacaklar. Allah davet edildikleri yaratılış sebeplerine iman edip onu yaşamak için ellerinden geleni yapanları ödüllendirecektir.

İlyas’ı da sonraki nesiller arasında övgüyle söz edilen kullarımızdan kıldık. Onun yolundan gitmeye çalışanlara selam olsun.

Lût da Bizim elçilerimizden birisiydi. Biz onu ve ailesinden iman edenleri helak olmaktan kurtardık, ancak müşrik olan yaşlı karısı da müşrik kavmi ile birlikte kalıp helak oldu. Böylece azgın ve zalim olan o kavmin de kökünü kazıdık.

Sizler sabah akşam, helak edilen bu kavimlerin, yurtlarının yakınlarından gelip geçmektesiniz. Onların başlarına gelenlerden dersler almanız gerekmez mi? Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?

Yunus da kendi kavmine gönderdiğimiz bir peygamberdi. Davetinden yüz çeviren kavminden umudunu kesip, kaçak bir köle gibi bir gemiye binip kaçmıştı. Gemi fırtınaya yakalanınca içeride uğursuz birinin olduğuna inananlar, denize atılmak üzere yolcular arasında kura çektiklerinde Yunus çıktı. Bunun üzerine onu denize attılar. O da Allah’ın verdiği görevi bırakıp kaçmanın pişmanlığı içinde çırpınırken, bir balık tarafından yutuluverdi. Şayet o, Allah’a yürekten bağlı ve O’nun yüceliğini aklından çıkarmayan ve insanları Rablerine çağırma gayretinde olan birisi olmasaydı, balığın karnı ona mezar olacak ve Kıyamet’e kadar da orada kalacaktı.

Daha sonra Biz Yunus’u bitkin bir vaziyette sahile attırdık, güneşten korunması için de başına geniş yapraklı bir ağaç diktik. Kendini toparlayınca da onu tekrar umudunu kesip terk ettiği ve nüfusu da yüz binden fazla olan kavmine gönderdik, o da kavmini tekrar yaratılış sebepleri olan hakikate çağırmaya devam etti. Bu sefer kavmi ona inanıp, davete iman ederek yaşamaya başladı. Biz de onları dünya nimetlerinden bol bol yararlandırdık.

Ey Peygamber! Sen o yeniden diriltilip hesap vereceklerine inanmayan ve meleklerin Allah’ın kızları olduğuna inananlara sor bakalım: “Kızlar Rabbimizin çocukları olunca, erkekler de kendilerine mi verilmiş olacak, yahut dişi olduklarına inandıkları melekleri Biz yaratırken onlar da şahitlik mi etmişler?”

Müşrikler Allah’a iftira atarak, “Allah çocuk sahibidir, O’nun da çocukları vardır.” diyorlar. Bu onların kendi boş, anlamsız ve asılsız hayallerinin ürünü uydurdukları yalanlarından biridir.

De ki: “Ey müşrikler! Sizler ne söylediğinizin farkında mısınız? Allah sizin bu iftiralarınızdan münezzehtir. Nasıl oluyor, neye dayanarak, hangi cüretle Allah’a böyle iftiralar atabiliyorsunuz? Siz Allah’ı layıkıyla tanımıyor, tanımak da istemiyor ve size bildirilen Allah’ın âyetleri üzerinde aklınızı kullanıp düşünmüyorsunuz. Şayet bu söylediklerinizle ilgili elinizde bir deliliniz varsa ortaya koyun!”

Bütün bu iftira ve yalanlar yetmezmiş gibi, müşriklerin bir kısmı da Allah ile cinler arasında soyca bir bağ kurup, onları Allah’ın aile fertleri gibi görüp göstermeye çalışıyorlar. Oysa melekler ve cinler de bu asılsız iddia sahiplerinin Hesap Günü cezalandırılacaklarını çok iyi bilmektedirler. Allah, müşriklerin hayal ürünü olan uydurdukları her şeyden uzaktır, her türlü tanım ve tasavvurlarının üstünde, tek yücedir. Allah’ın vahyi olan âyetlerine ve peygamberlerine gönülden iman edip, O’ndan başka Rab ve ilah edinmeyen mü’minler, müşrikler gibi inanmaz ve o tür iddialarda bulunmazlar.

Ey müşrikler! Ne siz ne de ilahlaştırıp tapındıklarınız hiç kimseyi zorla peşinizden sürükleyebilirsiniz, sizin arkanızdan ancak sapmak isteyenler koşup gelirler.

Allah’ın davetine iman edip, ilâhî nizam ile ahlakı yaşamak ve yaşatmak uğrunda canla başla gayret edenler, derler ki: “Bizim her birimizin, çabamız ölçüsünde Rabbimizin yanında güzel bir yerimiz ve bir makamımız vardır. Bizler Rabbimize karşı sorumluluklarımızı bilinçle yerine getirmek için sırt sırta verip, yan yana dizilip O’na yönelmiş, yüceliğini idrak edip O’na teslim olmuş kimseleriz.”

Kur’an gönderilmeden önce müşrikler, şöyle diyorlardı: “Önceki kavimlere gönderildiği gibi, bizlere de ilahi bir kitap gönderilerek Allah’ın mesajları ulaşmış olsaydı ya da atalarımızdan bize böyle bir kitap miras olarak kalmış olsaydı, biz de Allah’ın emirlerine uyan, yasaklarından sakınan, gönülden O’na bağlı, kalbi temiz kullarından olurduk.” Fakat şimdi kendilerini gerçeğe davet eden ilahi kitap gelince de, onu kabule yanaşmayıp reddettiler. Elbette bu tutumlarının yanlış olduğunu hak ettikleri ceza ile karşılaştıklarında anlayacaklar.

Bizim peygamber olarak gönderdiğimiz kullarımıza ve onlarla birlikte iman edip imanlarının gerektirdiği hayatı yaşamak uğrunda gayret edenlere yardım sözümüz var ve mutlaka sonunda Bizim ordumuz galip gelecek.

Ey Peygamber! “Sen şimdilik o müşriklerden bir süre yüz çevir ve başlarına gelecekleri bekle, onlar davete karşı gelmelerinin cezasını görüp anlayacaklar.”

Onlar uyarıldıkları azabın bir an önce başlarına gelmesini istiyorlar fakat bilmiyorlar ki azap başlarına geldiğinde, artık uyarılarımızın kendilerine hiçbir yararı olmaz ve pişmanlıkları da bir fayda vermez.

Ey Peygamber! “Sen sabırla, onların saldırılarına aldırmadan, şirk ve küfür nizamlarından uzak durmaya devam et ve sakın duruşundan taviz verip isteklerine uyma. Onların hezimetleri yakındır, sen de buna şahit olacaksın.”

Müşrikler Allah’ın kudretini, izzetini, azametini ve yüceliğini layıkıyla kavramak, O’nun insanların gerçek ve tek ilahı olduğunu anlamak istemiyorlar.

Allah onların asılsız yakıştırmalarından, hayal ürünü uydurmalarından münezzeh ve yücedir. Allah, âlemlerin Rabbidir.

Allah’ın selamı peygamberlerine ve onları izleyenlerin üzerine olsun.

Şükredilmeye ve övülmeye layık olan yalnızca âlemlerin Rabbi ve ilahı olan Allah’tır.