Zümer Sûresi - Mustafa Çevik Meali (Ayetler Konu Bütünlüğü İçinde)

Bu Kur’an, her hükmü mutlak doğru, sınırsız ilim ve kudret sahibi olan Allah tarafından, yaratılışınızın amacını bildirmek ve o amaca uygun hayat nizamını yaşamaya davet için indirilmiştir. O halde şirkten ve küfürden arınmak için davete uyun ve yalnız Allah’a kulluk edin.

Şirk ve küfürden arınmış hâlis din (nizam), yalnızca yaratılışınızın sebebi olan sınırlarını Allah’ın belirlediği hayat nizamıdır.

Bir kısım insanlara kutsallık yakıştırıp onları dost edinenler, bunlara “Bizi Allah’a daha çok yaklaştırsınlar diye yönelip itaat ediyoruz.” derler. Oysa Allah’a yakınlık, yalnız O’nu ilah edinip davetine uygun yaşamakla gerçekleşir. Allah yalancı ve nankör kimseleri doğru yoluna ulaştırmaz. Sonunda Allah aralarında ayrılığa düştükleri konuda hükmünü verecektir.

Allah’ın yaratmak ve yarattıklarına hükmetmek konusunda hiç kimseye ihtiyacı olmadığı gibi, evlat edinmesi de söz konusu değildir. Şayet Allah evlat edinmeyi dileseydi, yarattıklarından dilediğini seçerdi. O kesinlikle bu tür yakıştırmalardan münezzehtir, O’nun kudret ve ihtişamı sonsuzdur. Allah böylesi iftira atanları azabı ile kahredecektir. O, yarattıkları üzerinde mutlak hüküm koyan ve hükmedendir.

Allah geceyi gündüzün, gündüzü de gecenin üstüne bürüyüp sarmakta, güneşi ve ayı kurduğu nizamın yasalarına bağlı olarak belli bir zamana kadar kendi yörüngelerinde akıtmaktadır. Allah, dilediğini yapmaya güç yetirendir, mü’minlere karşı çok şefkatli ve merhametli, tevbe edip de doğruya yönelenlere karşı da bağışlayıcıdır.

Allah kadın ve erkeği ile insanları aynı özden, aynı cevherden yaratmıştır, ayrıca dişili erkekli dört çift hayvanı da yaratıp istifadenize sunmuştur.

Allah, sizleri analarınızın karnında üç karanlık bölümde, aşama aşama geliştirerek yaratmaktadır. İşte Rabbiniz olan Allah budur, yarattıklarının nizamlarını kurmak, yasalarını yapmak ve hükmetmek hakkı yalnız O’na aittir ve O’ndan başka gerçek ilah yoktur.

O halde size ne oluyor da bu gerçeği görmezden gelip Allah’tan uzaklaşıyorsunuz?

Ey insanlar! Rabbinize nankörlük ederek, O’nunla birlikte başka ilahlar edinirseniz iyi bilin ki, Allah’ın sizin kulluğunuza ihtiyacı yoktur fakat O, sizin müşrik olmanızı ve azabı hak etmenizi de istemez. Allah yalnızca verdiği nimetlere şükredip, davetine icabet edenlerden razı olur. Hiçbir günahkâr da bir başkasının günahını yüklenmez, sonunda hepinizin varacağı yer Rabbinizin huzuru olacaktır ve o zaman size dünya hayatınızda yapıp ettikleriniz bildirilecek, layık olduğunuz karşılıklar verilecektir. Allah kalplerinizde gizlediklerinizi de, açığa vurduklarınızı da bilir.

İnsanın başına bir musibet gelince hemen Rabbine yönelerek yardımı için dua eder, sonra da Rabbi onu sıkıntısından kurtarınca, daha önce O’na nasıl yalvarıp yakardığını unutur ve yine Allah’la birlikte başka ilahlar edinip O’na ortaklar koşar, üstelik başkalarını da buna teşvik eder.

Böylelerine de ki: “Şirkiniz, küfrünüz ve nankörce yaşayışınızla bir müddet daha eğlenip oyalanıp durun, sonunda hak ettiğiniz ateşe gireceksiniz.”

Gece gündüz kıyamda durup secde ederek Rabbine itaat ve ibadet edip, O’nun şefkat ve merhametini umarak, âhireti düşünüp hesap endişesi ile yaşayanlarla O’na sırt dönen nankörler bir olur mu?

De ki: “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” Ancak aklını doğru kullananlar bu gerçeği kavrayabilirler.

Ey Peygamber! Mü’minlere de ki: “Ey iman edenler! Rabbinize karşı sorumluluklarınızın bilincinde olup, emir ve yasaklarına titizlikle uyun. Dünyada bu konuda üstüne düşeni samimiyetle yerine getirenleri, âhirette en güzel mükâfatlar beklemektedir. Allah’ın daveti hayat nizamını yaşamak uğrunda çaba sarf ederken, zulme uğrayıp yurdundan hicret etmek mecburiyetinde kalanlar da bilsinler ki, Allah’ın arzı geniştir, Allah yolunda sıkıntılara, zorluklara göğüs gerenler için sınırsız mükâfatlar vardır.”

Ey Peygamber! De ki: “Ben şirkten ve küfürden arınmış bir inançla Allah’a kulluk etmek ve Allah’ın davetine iman edenlere önderlik yapmakla emrolundum. Şayet Rabbime nankörlük ve isyan edersem Hesap Günü azap beni de yakalar.

Ben dinimi yalnızca Allah’a has kılarak, yüzümü O’na dönüp, şirk ve küfre sırtımı dönerek, Allah’a itaat ve ibadet ederim.”

Ey müşrikler! Siz de Allah’la birlikte kimleri ilah edinirseniz edinin, böyle yaparak hem kendinizi hem de sizi izleyenleri hüsrana uğratıp, azaba sürüklemektesiniz. İşte bu, göz göre göre ziyana uğramaktır. Böylelerini üstlerinden ve altlarından ateş tabakaları kuşatacak. Allah kullarını böyle bir azap ile uyarmaktadır.

O halde ey insanlar! Allah’a teslim olarak O’nun koruması altına girin.

Allah’ın davetine iman edip, gereklerini yerine getirmek için gayret edenler, cennetle müjdelenmeyi hak ederler. Onlar her söyleneni dinler fakat sözün en güzeline, en doğrusuna uyarlar. İşte gerçek akıl sahibi ve erdemli olanlar da bunlardır.

Sen doğru yoldan inatla yüz çevirmesi sebebiyle hakkında hüküm kesinleşmiş olanı cehennem azabından kurtaramazsın. Böyle biri, hiç aklını kullanıp da Allah’a yönelenle bir olur mu?

Allah, kendisine itaat edip sorumluluklarını bilinçle yerine getirenleri, içlerinden ırmaklar akan cennetlerde, onlar için hazırlanmış köşklerle ödüllendirecektir. Bu, Allah’ın vaadidir ve Allah asla vaadinden dönmez.

Allah’ın gökten indirdiği yağmurla yeryüzünde su kaynakları oluşturup, sonra da ona bağlı olarak rengârenk bitkiler, ekinler yetiştirdiğini, daha sonra onları sapsarı, kupkuru çer çöpe çevirdiğini görüp de hiç düşünmez misiniz? Bütün bunlardan aklını kullananların alacakları dersler vardır.

Yaratılış sebebini düşünüp de doğru yolu aradığı için Allah’ın kalbini İslâm’a açtığı ve böylece Rabbinden bir nurla aydınlanan kimse ile şirk ve küfür bataklığında yaşamakta inatla direnen, kalbi taşlaşmış kimse hiç bir olur mu? Böyleleri apaçık bir sapıklık içindedir.

Allah sözlerin en güzelini, en doğru olanını, kendi içinde tutarlı ve gerçekleri çeşitli biçimlerle ve tekrarlarla açıklayıp anlatan bir kitap olarak Kur’an’ı indirmiştir. Kur’an’ın âyetleri Rablerine karşı sorumluluk bilinci taşıyan ve onun gereklerini, severek yerine getirmek isteyenlerin kalplerini ürpertip titretir ve o kimselerin kalpleri Allah’ın rahmet, şefkat ve merhametini düşündükçe de huzura, sükûna kavuşur.

İşte bu Kur’an yaratılış sebebini bilmek ve ona uygun bir hayatı yaşamak isteyenler için doğru yol rehberidir.

Kendilerine bahşedilen hayatı, Kur’an’ın rehberliğine sırtlarını dönerek yaşamakta ısrar edenleri de, Allah dalalette bırakır, onlara doğru yolu gösterecek başka kimse de olmaz.

Hesap Günü azaptan kendisini koruyabilecek durumda olmayan eli kolu bağlı, çaresizlik içinde kıvranan kimse ile güven içinde ve azaptan uzak, Rabbinin ödüllendireceği kimse hiç bir olur mu? O Gün Kur’an ile yapılan davete başkaldırmış olanlara “Hak ettiğiniz azabı çekin bakalım.” denilecek.

Onlardan öncekiler de, peygamberlerin Allah adına yaptıkları daveti yalan sayıp reddetmişlerdi. Bu sebeple de azap hiç beklemedikleri bir anda gelip çatmış, böylece Allah onlara dünya hayatlarında rezilliği ve perişanlığı tattırmıştı. Âhiretteki azapları ise daha çetin olacaktır, keşke Kur’an’la davet edilmekte olanlar bunu anlayabilse.

Biz bu Kur’an’la düşünüp doğru olana yönelsinler diye insanlara misallerle açıklamalarda bulunduk. Ve Arapça bir kitap olarak indirdik. Onun içinde asla çarpıklık bulunmaz.

Allah insanlara bir de şu misali vermektedir: “Birbirleriyle geçinemeyen birçok ortağın emri altında bulunan bir insan ile yalnızca bir kişiye bağlı olan insanın durumu hiç bir olur mu?” Gerçek şu ki, insana yakışan yalnız Allah’ı Rab ve ilah edinip yalnız O’na itaat etmektir, tüm şükür ve övgüler Allah’a mahsustur fakat müşriklerin çoğu bunu anlamak istemiyorlar.

Ey Peygamber! Bir gün sen de öleceksin, o müşrikler de ölecekler ve Hesap Günü hepiniz Rabbinizin huzurunda toplanacaksınız.

Kur’an’ın gerçeğe rehberlik ettiğine inanmayıp, onu yalan sayanlardan daha cahil ve zalim kim olabilir? Bunların hak ettikleri yer cehennem ateşi olacaktır.

Peygamber ve onun Allah adına yaptığı davete iman ederek Rablerine sığınanlar için cennette sayısız ve sonsuz ödüller vardır. Onlar orada özledikleri, diledikleri her şeyin en güzelini bulacaklar. Allah işledikleri günahlarını örtüp bağışlayacak ve gayretlerinin karşılığını kat be kat fazlasıyla vererek ödüllendirecektir.

Allah kuluna yetmez mi? Elbette yeter ama bunun bilincinde olmayanlar seni başkalarıyla korkutmaya çalışıyorlar. İyi bilin ki Allah böyle davranarak zulüm yolunu tercih edenleri dalalet içinde bırakır. Allah’ın dalalette bıraktığını ise doğruya ulaştıracak hiç kimse yoktur.

Allah’ın gösterdiği doğru yola gireni de saptırabilecek hiç kimse yoktur. Şüphesiz Allah’ın hükmüne kimse karşı koyamaz, gerçeği inkâr edenler hak ettikleri azap ile mutlaka karşılaşacaklar. Allah intikam alıcıdır. Onlara, “Gökleri ve yeri yaratan kimdir?” diye sorsan hiç tereddüt etmeden, “Allah’tır” derler. Onlara de ki: “Peki Allah bana bir sıkıntı vermek isterse, sizin Rab ve ilah edinip yardımını umduklarınız, o sıkıntıyı benden uzaklaştırabilir mi? Yahut Allah bana rahmetinden bir lütufta bulunsa, O’nun lütfuna engel olabilirler mi? Hayır asla olamazlar.” De ki: “Allah bana yeter. Birine yaslanıp güvenmek isteyenler, yalnız O’na güvenip sırtını O’na yaslasınlar.”

De ki: “Ey öğüt ve uyarılardan ders almayanlar! Siz kendinize yakışanı yapın, elinizden geleni ardınıza koymayın fakat şunu da iyi bilin ki, ben de Allah adına insanları doğru olana çağırmaya devam edeceğim. Zamanı gelince de kimin doğru olanı yaptığını, kimin de hem dünyada hem de âhirette zelil olup, azaba müstahak olduğunu görüp anlayacaksınız.”

Gerçek şu ki, Biz bu Kur’an’ı insanları yaratmaktaki amacımızı bildirmek ve ona uygun olan hayat nizamı ile ahlakı yaşamaya davet için gönderdik. Kim Kur’an ile davet edilene iman edip, yaşamayı seçer de, bu uğurda gayret ederse kendi lehine, hayrına olanı seçmiş olur. Kim de Kur’an’ın davetinden yüz çevirir, umursamaz ve başka yollara saparsa, kendi aleyhine bir seçim yapmış olur. Sen, onları kendi seçimine zorlama hakkına sahip değilsin.

Yarattıklarının yaşama ve ölmesine karar veren yalnızca Allah’tır. Allah koyduğu yasaları gereği, şartları oluşmuş olanların canlarını zamanı gelince alır, ölüm şartlarının oluşmadığı kimselerin de ruhlarını gece uykularında emanetine alır ve gündüz de süreleri doluncaya kadar yaşamalarına izin verir. Şüphesiz bunda düşünenler için alınacak dersler vardır.

İnsanı yaratan, bunca nimetle donatıp yaşatan, dünyada ve âhirette tek şefaat edecek olan, öldükten sonra diriltip hesap soracak olan Allah’tır. De ki: “Ey müşrikler! Kesin olan gerçek bu olmasına rağmen hiçbir şeyi yaratma gücüne sahip olmayan, kendileri de yaratılmış olanlardan nasıl şefaat umabilirsiniz?”

Yine onlara de ki: “Şefaat etme yetkisi tamamıyla Allah’a aittir. Gökler ve yer üzerinde hükümranlık da O’na aittir. Yardım, destek ve kayırma gücüne sahip olan da yalnız Allah’tır. Sonunda O’nun huzurunda toplanacaksınız.”

Müşriklerin yanında ne zaman Allah’tan tek ve gerçek ilah olarak söz edilse, âhiretteki hesaba inanmayan, inanmak da istemeyen bu kimselerin kalpleri derin bir sıkıntı, endişe ve nefretle dolar fakat Allah’la birlikte kendi ilahlarından bahsedilse, bu defa da hemen keyiflenip gülüşürler.

De ki: “Ey gökleri ve yeri yaratıp, yaşatan; gizli, açık ne varsa hepsini bilen Allah’ım! Senin Rabliğini ve ilahlığını tartışanlarla ilgili hükmü verecek, hak ettikleri ile karşılaştıracak olan Sensin.”

Müşrik ve kâfirler yeryüzünde olanların tamamına, hatta iki katına sahip olsalar, Kıyamet ve Hesap Günü başlarına gelecek olan azaptan kurtulmak için hepsini fidye olarak verirlerdi. Çünkü O Gün hiç düşünmedikleri, düşünmek bile istemedikleri azap karşılarına çıkarılacak.

Bunların dünyada iken Allah’ın Rabliğinin, ilahlığının üstünü örterek ve Âhiret Günü ile alay ederek işledikleri günahları ortaya konulacak ve cehennem azabı onları çepeçevre kuşatacak.

İnsanın başına ne zaman bir musibet, bir sıkıntı gelse hemen yardım için Bize yönelip yalvarır, sonra da ona katımızdan bir yardım ulaştırıp sıkıntısından kurtarıp nimetlerimize kavuştursak, bu defa da ben bunları kendi bilgim, becerim sayesinde elde ettim demeye başlar. Hâlbuki bu, Allah’ın onu bir sınamasıdır fakat insanların çoğu bunu anlamak istemez. Onlardan önce yaşamış olanların çoğu da böyle söylemişlerdi ama elde ettiklerinin onlara hiçbir faydası olmadı. Nankörlükleri sebebi ile hak ettikleri ceza gelip onları buldu. Böylelerini Bizim elimizden hiç kimse kurtaramaz, bunlar Allah’ın dilediğine bol rızık verip, dilediğine de rızkı daraltarak imtihan ettiğini bilmek ve anlamak istemiyorlar. Bundan mü’minlerin alacağı dersler vardır.

Ey Peygamber! Allah adına de ki: “Ey bu uyarılardan ders almayan, haddi aşan günahkâr ve kendilerine zulmeden kullarım! Allah’ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin. Allah günahlarından tevbe edip kendisine yönelerek davetine icabet edenlerin günahlarını bağışlar.”

O halde sizler de azap gelip çatmadan tevbe ederek Rabbinizin daveti olan hayat nizamı ile yaşayın. Aksi halde sizi azaptan koruyup kurtaracak hiç kimseyi bulamazsınız.

Allah’ın azabı birdenbire karşınıza çıkmadan Rabbinizden indirilen Kur’an ile yapılan çağrıya kulak verip O’na tabi olun ki, sonra Kıyamet Günü “Rabbimin davetine uymayıp dünya hayatımı zayi ettiğim için yazıklar olsun bana.” demek zorunda kalmayasınız. Yahut azapla karşılaşınca, “Bana dünyaya tekrar dönme fırsatı verilse de, Rabbimin rızasını kazanmak uğrunda canla başla gayret edenlerden olsam.” diye pişmanlıkla kıvrananlardan olmayasınız.

O zaman da Allah böylelerine: “Hayır, artık iş işten çoktan geçti. Dünya hayatlarınızda âyetlerim size apaçık ulaşmışken onları yalan saydınız, büyüklük taslayıp, kibirlenerek sırt döndünüz.” diyecek.

Kıyamet Günü Allah’ın âyetlerinden yüz çevirmiş olanların suratlarının kapkara kesildiğini göreceksin. Allah’a nankörlük eden bu müşriklerin varacakları yer elbette ki cehennem olacaktır.

Allah’a karşı sorumluluklarını bilinçle yerine getirmek için canla başla gayret edenleri ise Allah koruyup kollayacak ve layık oldukları kurtuluşa, mutluluğa kavuşturacaktır. Âhirette azap onlardan uzak olacak ve onlar asla üzülmeyecekler.

Allah her şeyi yaratan, herkese hak ettiği karşılığı veren, layık olduğu yere yerleştiren, hükmünde mutlak isabetli olan tek otorite sahibidir. Göklerin ve yerin hükümranlığı O’na aittir, anahtarları O’ndadır. Allah’ın davetini reddedenler var ya, işte kaybedecek, hüsrana uğrayacak olanlar onlardır.

De ki: “Ey hakikatin üstünü örtmeye kendilerini şartlandırmış olanlar! Siz benim doğru yoldan vazgeçmemi ve Allah’tan başkasına kulluk etmemi mi istiyorsunuz?”

Ey Peygamber! Sana olduğu gibi, senden önceki kavimlere gelen peygamberlere de Allah şöyle vahyetmişti: “Sakın Allah’la birlikte başka ilahlar edinerek Allah’a ortak koşanlardan olmayın. Şayet O’na ortak koşacak olursanız iyilik ve hayır adına yaptıklarınız boşa gider. Üstelik dünyada ve âhirette hüsrana uğrayanlardan olursunuz. O halde Allah’a yönelip itaat ederek O’na şükredenlerden olun.”

Müşrikler Allah’ı, O’nun ilmini ve kudretini layıkıyla anlayıp kavrayamadılar. Böyleleri Kıyamet Günü, Allah’ın yeryüzünü ne hale getirdiğini, gökyüzünü nasıl dürüp büktüğünü görüp de gerçekle yüzleşince, O’na ortaklar koşmanın pişmanlığı ile inleyip, O’nun gücünün her şeye yettiğini ve hükmetme yetkisinin yalnızca Allah’a ait olduğunu çok geç anlamış olacaklar.

Sûr’a üflenerek Son Saat’in işareti verildiğinde, yerde ve gökte Allah’ın diledikleri dışında ne varsa hepsi düşüp ölecek, sonra yeniden dirilişin işareti olarak Sûr’a tekrar üflenecek ve ölenlerin hepsi diriltilip yerlerinden kalkıp, yargılanmayı bekler hale getirilecekler.

İşte o gün mahşer yerini, Rabbinin adalet nuru aydınlatacak, herkesin dünya hayatlarında yaptıklarının tutulmuş olduğu hesap defterleri ortaya konacak, peygamberler ve diğer şahitler de huzura getirilecek. Böylece insanlar adil bir biçimde yargılanacak, hiç kimse haksızlığa uğratılmayacak. Allah herkesin dünya hayatlarındaki tercihlerini kime ve neye göre yaptıklarını en iyi bilendir.

Gerçeğe daveti yalan sayanlar, Kıyamet Günü bölük bölük cehenneme sevk edilecekler. Cehennemin açılan kapılarının önüne geldiklerinde cehennemin muhafızları onlara şöyle diyecekler: “İçinizden size Rabbinizin âyetlerini okuyup, mesajlarını ileten, bu dehşetli günün geleceği ile uyaran elçiler gelmemiş miydi?” Onlar da: “Evet gelmişlerdi.” diyecekler. Fakat Allah’ın davetini reddederek, gerçeği yalan sayanlar için hüküm çoktan verilmiş olacak. Sonra da onlara, “Haydi artık hak ettiğiniz cehennemin kapılarından içinde ebedî kalmak üzere girin.” denilecek. Allah’ın âyetleri ile yapılan davet hakkında küstahça kibirlenip, büyüklük taslayanlar için cehennem dehşetli bir azap yeridir.

Rablerinin rızasını kazanabilmek için ellerinden gelen gayreti gösterenler ise bölük bölük cennete sevk edilecekler ve oraya vardıklarında kapılar açılarak cennet muhafızları onlara: “Selam olsun sizlere, mutluluklar sizin için, hoş safa geldiniz, buyurun daimi kalacağınız cennete.” diyecekler.

Cennete girenler ise, “Bize verdiği sözü yerine getiren ve cennetin dilediğimiz yerine yerleşebileceğimizi bildiren Rabbimize hamdolsun. Allah’ın davetine uyan ve bu uğurda çaba sarf edenlerin mükâfatı ne güzelmiş.” diyecekler.

İşte O Gün, meleklerin Allah’ın hükümranlık makamının etrafında toplanıp, Rablerinin yüceliğini övgüyle ve şükürle andıklarını görürsün ve yine O Gün insanlar arasında da adaletle hükmedilip, âlemlerin Rabbi olan Allah’a övgülerle şükürler edilecek.