Şûrâ Sûresi - Mustafa Çevik Meali (Ayetler Konu Bütünlüğü İçinde)

Hâ. Mim. Ayn. Sin. Kaf. Aziz, Hakim ve ilim sahibi Allah, senden önceki peygamberlere kendi kavminin dilindeki harflerden oluşan sözlerle vahyettiklerini sana da kavminin dili ile vahyetmektedir.

Göklerde ve yerde olanların yaratıcısı ve tek sahibi yüce Allah’tır.

İnsanların büyük çoğunluğunun Allah’a nankörlük edip şirk koşmaları ve asılsız iftiralarda bulunmaları sebebi ile yeryüzünde fesat çıkmış, düzen bozulmuş ve neredeyse gökyüzü çatlayıp parçalanacak duruma gelmiştir. Buna şahit olan melekler ise bir taraftan Rablerine şükredip hamd ederken bir yandan da insanlar için bağışlanma dilemekteler. Onlar bilmektedir ki, Allah çok merhametli ve tevbe edip doğruya yönelenleri bağışlayıcıdır.

Ey Peygamber! Sen insanların hayat tarzlarını seçmelerinden sorumlu vekilleri değilsin. Allah her şeyi görüp gözetmektedir. Şehirlerin anası Mekke’dekilere ve ulaşabildiğin tüm insanlara geleceği kesin olan Kıyamet ve Hesap Günü’nde, davete karşı takındıkları tavırdan dolayı yargılanacaklarını tebliğ etmekle görevlisin. Bunun için sana Kur’an’ı kavminin dili olan Arapça olarak indirmekteyiz.

Hesap Günü geldiğinde, davet edildiklerine iman edip sorumluluklarını yerine getirenler cennete girerken, yüz çevirip reddedenler hak ettikleri cehennem ateşine atılacaklar.

Şayet Allah dileseydi hepinizi tevhidi kabullenmeye ve ona uygun yaşamaya mecbur tek bir millet yapardı. Fakat O böyle yapmayıp her insana irade bahşederek doğru ile yanlış olanı bildirip tercihi kendilerine bıraktı. Allah dileyeni doğru yoluna kavuşturur; müşrik olmayı dileyen ise kendisine ne gerçek bir dost ne de bir yardımcı bulabilir. Böyleleri buna rağmen inatla Allah’la birlikte ilahlar edinerek onlardan dostluk ve yardım ummaktalar. Şüphesiz gerçek koruyucu (veli), yardımcı, dost ve ilah yalnızca Allah’tır. Ölüleri diriltecek olan da O’dur. O, dilediğini yapmaya kadirdir.

Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “Kur’an ile yapılan davete karşı çıkıp hiçbir bilgiye, delile dayanmadan benimle tartıştığınız konularda hükmü verecek olan Allah’tır ve tek doğru olan da O’nun bildirdikleridir. Ben yalnızca O’na güvenip O’na yöneldim ve yalnız O’ndan yardım dilerim. Allah’tan başka gerçek ilah yoktur.

Gökleri ve yeri yaratan Allah, size de kendi cinsinizden eşler bahşedip çoğaltmakla birlikte, sizler için hayvanları da erkekli dişili yaratıp çoğaltmaktadır. Allah her şeyi bilen, her şeye güç yetiren ve her şeyi işitendir. Hiçbir şey O’na benzemez, O’nun eşi ve benzeri yoktur.”

Göklerde ve yerde nizam kurma, yarattıklarının yaşayış ve işleyiş yasalarını belirleme, onları yönetme hakkı yalnızca Allah’a aittir. O rızkı da dilediğine bol, dilediğine sınırlı verir ve kime ne kadar vereceğini de yalnız O bilir.

Allah, sana vahyettiği dini (nizam ve ahlakı), geçmişte Nûh’a, İbrahim’e, Musa ve İsa’ya da din olarak bildirmişti. Siz de Kur’an ile davet olunduğunuz bu dine iman edip yaşamaya yönelin. Aranızda çekişip de bölünmeyin.

Allah merkezli hayat nizamından oluşan bu dini yaşamak müşrik ve kâfir kalmakta direnenlere çok zor gelir. Allah doğruyu arayanları kendine çeker ve doğru olanla buluşturur.

Önceki ümmetlere Allah’ın daveti ulaştırıldığında sırf aralarındaki kıskançlık, çekememezlik ve inatları yüzünden gerçeğe yönelmek yerine birbirlerine düştüler. Şayet Rabbinin onları cezalandırması ile ilgili önceden belirlediği bir süre olmasaydı, haklarındaki ceza hükmü hemen uygulanırdı. Onların ardından kitaba vâris olanlar, şimdi de sana indirilen Kur’an’ın daveti konusunda şüphe içindeler.

Ey Peygamber! Sen insanları tevhidi kavramaya ve ona uygun yaşamaya davet et, emrolunduğun gibi dosdoğru ol. Onların boş heva ve heveslerine uyma ve onlara de ki: “Ben Allah’ın tüm peygamberlerine vahyettiği âyetlerine iman ederim. Size de içinde yaşadığınız yanlışlardan kurtaracak doğruyu tebliğ etmek ve aranızda adaletle davranmakla emrolundum. Allah bizim de, sizin de Rabbimizdir. Bizim yaptıklarımız bize, sizin yaptıklarınız da size aittir. Bizimle tartışıp düşmanlık etmenizin size hiçbir faydası yoktur. Allah Hesap Günü hepimizi bir araya toplayacak ve herkese yaptığının karşılığını verecektir.”

Mü’minler bir yandan imanlarının gerektirdiği nizam ve ahlak üzere yaşama gayreti ile malları ve canlarıyla cihat ederken, öte yandan müşrik ve kâfirler de bu gerçeğin üstünü örtme ve Allah’ın davetini amacından saptırmanın gayreti ile mü’minlerle tartışıp durmaktalar. Bunların gerçeği örtme ve aslından saptırma çabalarının hiçbir dayanağı ve değeri yoktur. Onlar Allah’ın şiddetli azabına uğrayacaklardır.

Allah, Peygamberine vahyedip insanlara ulaştırdığı Kitabı ile yaratılış gerçeğini apaçık ortaya koymakta, doğru ile yanlışı birbirinden ayırt eden ölçü kitabını elinize vermektedir. O halde siz de onunla ölçüp biçin ve Hesap Günü’ne böylece hazırlanın. Nereden bileceksin, belki Kıyamet ve Hesap Günü çok yakındır!

Kıyamet’le birlikte Hesap Günü’ne de inanmak istemeyenler, alaycı tavırlarıyla “O Gün hemen gelsin de görelim.” derler. Mü’minler ise, O Günün mutlak bir gerçek olduğuna ve geleceğine iman eder, dehşetinden ürperirler. İyi bilin ki Kıyamet ve Hesap Günü’nün geleceğine inanmayıp ileri geri konuşanlar, derin bir sapıklık içindeler. Allah buna rağmen bu kullarına da rızık verip, gerçeği kavrayıp doğruya yönelmeleri için zaman tanır. Allah çok merhametlidir, çok yüce ve güçlüdür.

Kim âhiret nimetlerini elde etmek isteyerek bu konudaki sorumluluklarını yerine getirirse, onun mükâfatını kat kat artırırız. Kim de sadece dünya hayatının nimetlerini ister, onun gerektirdiklerini yerine getirirse ona da ondan bir pay veririz. Fakat onun âhiret nimetlerinden nasibi olmayacaktır.

Müşrikler, Allah merkezli bir hayat nizamı ile yaşamaya davet edilmelerine rağmen Allah’ın izin vermediği kendileri gibi yaratılmış olan kimselerin davetini (dini) hayat tarzı edinip böylece Allah’la birlikte başka ilahlar da edinirler. Oysa Allah’tan başka hiç kimsenin insanlar üzerinde hayat nizamı belirlemeye hakkı yoktur, Allah hiç kimseye böyle bir yetki vermemiştir. Şayet Rabbinizin, bunu yapanlar ve yapmaya kalkışanların cezalarını Kıyamet Günü’ne kadar ertelemekle ilgili önceden belirlediği bir yasası olmasaydı, bunlarla da ilgili karar hemen uygulanır ve hak ettikleri azapla cezaları verilirdi. Şüphesiz âhirette onlar için daha çetin bir azap vardır.

Kıyamet Günü ile karşılaştıklarında müşriklerin başlarına geleceklerden korkuya kapılıp tir tir titrediklerini görürsün. Nihayet korktukları başlarına gelmiştir.

Allah’ın daveti yaratılış sebepleri olan hayat nizamına iman edip, onu yaşamak ve yaşatmak uğrunda gayret edenler ise, cennet bahçelerinde Rableri tarafından en güzel ödüllere kavuşturulacaklar. İşte büyük kazanç budur.

Allah cennet içindeki eşsiz nimetlerini, işte bu kullarına müjdelemektedir. Ey Peygamber! De ki: “Ben Allah adına yaptığım bu davete karşı sizden bana inanmanızdan başka hiçbir karşılık beklemiyorum.”

Her kim imanına yakışan güzel bir iş yaparsa Allah da ona çok büyük lütuflarda bulunacaktır. Yanlışından tevbe edip doğru olana sarılanlara karşı Allah çok bağışlayıcıdır.

Ey Peygamber! Bunca gerçeğe rağmen müşrikler hâlâ senin için, “Uydurduğu yalanları Allah’a isnat eden bir yalancı.” demeye devam ediyorlar. Hâlbuki sen Allah adına yalan söyleyen biri olsan, O senin kalbini mühürler, aklını başından alırdı.

Şüphesiz Allah indirdiği kitabın âyetleri ile bâtılı yok eder; gerçeği ortaya koyar.

O, kalplerde gizlenen niyetleri ve düşünceleri çok iyi bilir. Tevbe edip doğruya yönelenleri bağışlar; herkesin yapıp ettiklerini bilir ve hak ettikleri karşılıklarını verir.

Allah davetine iman edip sorumluluklarını yerine getirmek için ellerinden geleni yapanların dualarını kabul eder ve hak ettiklerinden çok fazlasıyla ödüllendirir. Gerçeği inkâra kendilerini şartlandırmış, inatla böyle yaşayıp hayatlarını sonlandıranları ise çok şiddetli bir azap beklemektedir.

Şayet Allah insanlara dünya hayatlarında rızkı bol bol verseydi yeryüzünde azgınlık, taşkınlık yapıp daha çok küstahlaşırlardı. O yüzden belli bir ölçüye göre dilediği kadar vermektedir. Çünkü Allah kullarını en iyi tanıyan en iyi bilendir; kime neyi ne kadar vereceğini O bilir ve verdiklerini kim için nerede ve nasıl kullandıklarını da görüp gözetendir.

Kuraklıktan dolayı insanların tamamen ümitlerini yitirdiklerinde, yağmuru indirip rahmetini her yere yayan Allah’tır. O, merhamet ve şefkatiyle kullarını koruyup gözetir. Gerçek Rab ve ilah, şükredilmeye ve övülmeye layık olan yalnızca Allah’tır.

Gökleri ve yeri yaratıp yeryüzüne her türlü canlıyı yayıp, üretip çoğaltması Allah’ın ilminin ve kudretinin delillerindendir ve Allah dilediğinde bunları huzurunda toplamaya kadirdir.

Şunu iyi bilin ki başınıza gelenler, ellerinizle yaptıklarınız sebebiyledir. Bununla birlikte Allah sizi birçok musibetten de korur.

Unutmayın ki dünya hayatınızda yaptıklarınız yanınıza kalmaz. Allah her şeyden haberdardır. O’nun elinden hiç kimse kurtulamaz ve hak edene vereceği cezanın önüne geçebilecek de yoktur. İnsanlar için Allah’tan başka gerçek veli (dost) yoktur.

Denizlerin üzerinde dağ gibi gemilerin batmadan akıp gitmesi de Allah’ın koyduğu yasaların sonucudur. Bunlar da O’nun ilminin ve kudretinin delillerindendir.

Allah dilerse rüzgârları durdurur ve o gemileri suyun üstünde öylece hareketsiz bırakır. Bu misallerde Allah’ın kudretini kavramak isteyenlerin alacakları dersler vardır. Bunu ancak Allah’ı layıkıyla tanımak isteyenler, sabırla düşünenler ve O’nun verdiği nimetlere şükredenler anlar. Allah dilerse, gemidekileri yapıp ettikleri sebebi ile suda batırıp helak eder. Fakat çoğu zaman da, doğruya yönelmeleri için süre verip fırsatlar tanır.

Âyetlerimize karşı duyarsız davrananlar ve ileri geri konuşup tartışanlar, şunu çok iyi bilsinler ki kendileri için asla cezadan kurtuluş yoktur.

Ey insanlar! İyi bilin ki, size dünya hayatında verilenler, geçici zevklerden ve menfaatlerden ibarettir. İman edip salih ameller işleyenler için Rabbinizin vereceği ödüller çok daha değerli, daha güzel ve kalıcıdır.

Onlar öyle kimselerdir ki, büyük günahlardan ve hayâsızlıktan sakınır, öfkelendikleri zaman öfkelerini kontrol edip yener ve bağışlayıp affederler. Rablerinin davetine iman edip gereklerini severek yerine getirir, namazlarını dikkatle ve devamlı kılar, bütün işlerini aralarında şûra ile yürütürler, kendilerine verdiğimiz rızıktan hayır yolunda harcarlar, şirke, küfre ve zulme karşı mücadele ederlerken birbirlerine destek olurlar.

Bir kötülüğün karşılığı, o kötülüğe denk bir cezadır. Ancak kim de affeder ve barış yolunu tercih ederse, onun mükâfatı da Allah’a aittir. Bununla birlikte Allah haksızlık edenleri ve zalimleri sevmez.

Ancak zulme uğrayan kimse affetmez de haklarını almak isterse, bundan dolayı da suçlanıp sorumlu tutulmaz. Haddi aşıp zulmedenler, saldırganlık yapıp haksız yere güç kullananlar ise yaptıklarından dolayı sorumlu tutulup hak ettikleri azap ile cezalandırılacaklar.

Fakat kim de sıkıntıya göğüs gerip, uğradığı haksızlık karşısında sabırlı davranıp bağışlayıcı olursa bu da takdir edilecek erdemli ve faziletli bir davranıştır.

Allah’ın uyarılarını umursamadan zulme yönelip haddi aşanları, başkaldırıp azgınlıklarında direnenleri, Allah sapıklıkları ile baş başa bırakır. Artık böylelerine doğru yolu gösterecek kimse de olmaz ve hiç kimse de bunları Allah’ın azabından kurtaramaz. Bunlar Hesap Günü azabı gördüklerinde, “Eyvah! Acaba dünyaya tekrar dönüp de Allah’ın daveti doğruları yaşamanın bir yolu yok mu?” diye feryat edecekler.

Öğüt ve uyarılardan yüz çevirenlerin horluk, hakirlik ve zillet içinde boyunları bükük, ateşin karşısına getirildiklerinde göz ucuyla etraftan imdat dilendiklerini bir görsen.

O Gün Allah’ın davetine iman edip de gereklerini yerine getirmiş olan mü’minler, ateşi hak edenler için şöyle diyecekler: “Bugün bunlar hem kendilerini hem de arkalarından gidenleri mahvedenlerdir.” Gerçek şu ki, Allah’ın davetini reddedenler ebedî azaba mahkûm olacaklar ve Allah’a karşı kendilerini koruyacak bir yardımcı da bulamayacaklardır.

Allah, inatları sebebi ile şirkten vazgeçmeyenleri sapıklıkları ile baş başa bırakır ve böyleleri için bir kurtuluş yolu da yoktur.

Ey insanlar! Geleceği kesin ve geri döndürülmesi de imkânsız olan O Kıyamet ve Hesap Günü gelmeden önce, Rabbinizin çağrısına uyun! O Gün geldiğinde ne sığınılacak bir yer bulabilir ne de yaptıklarınızı inkâr edebilirsiniz.

Ey Peygamber! Şayet insanlar bu çağrıdan yüz çevirir, umursamaz ve karşı çıkarlarsa, bil ki Biz seni onlara bekçi olarak göndermedik; sana düşen onları âyetlerimizle yaratılış sebepleri olan Allah merkezli bir hayatı yaşamaya davet etmektir.

Kendilerini inkâra şartlandırmış olanlara Biz ne zaman lütufta bulunup da nimetlerimizi ulaştırsak hemen şımarıp, kibirlenip küstahlaşırlar. Ne zaman da elleriyle yaptıkları sonunda başlarına bir musibet gelse, bu defa da nankörce isyan edip azgınlaşırlar.

Göklerin ve yerin hükümranlığı Allah’a aittir. O dilediğini yaratır; dilediğine kız, dilediğine erkek evlatlar bahşeder veya hem erkek hem de kız evlatlar nasip eder; dilediğini de çocuktan mahrum eder. Allah her şeyin en doğrusunu bilen ve her şeye güç yetirendir.

Allah’ın hiçbir ölümlü ile doğrudan konuşması olacak şey değildir. Allah insanın kalbine doğrudan vahyederek yahut bir perde arkasından ya da bir elçi melek göndererek konuşur. Allah beşerî özelliklerden uzak, tek yüce olandır.

Ey Peygamber! Sana da insanların yaratılış sebeplerini Kur’an ile vahyettik. Oysa sen bundan önce kitap nedir, iman nedir bilmezdin. Biz Kur’an’ı kullarımızdan dileyeni doğru olana ulaştırmak üzere, ışık kaynağı bir nur kıldık. Şüphesiz sen de insanları onunla doğru yolda yaşamaya çağıracaksın. O ilâhî nizam, göklerde ve yerde ne varsa hepsini yaratan ve onların gerçek sahibi olan Rabbinizin yoludur. Gerçek şu ki, bütün işler sonunda Allah’a döner. Her şey Allah’ın bilgisi ve iradesi dahilinde olup biter.