Câsiye Sûresi Açıklamalı Meali

¹Ha. Mim.

²Elçimiz Muhammed’e gönderdiğimiz bu ilahi kitap, kâinatı ve içinde olanları yaratan, nizamlarını kurup yaşatan mutlak hüküm ve kudret sahibi ve her şeye hâkim olan Allah tarafından bölüm bölüm indirilmiştir.

³Şüphesiz iman edenler için göklerde ve yerde, Allah’ın sınırsız kudretini gösteren nice ibret dolu, deliller ve mûcizeler dolu işaretler vardır. Bunları ancak Allah’ı layıkıyla kavramak, yaratılış sebebini, bilmek isteyenler görüp, düşünürler.

⁴Gerek sizin yaratılışınızda ve gerek çoğaltıp yeryüzüne yaydığı bütün canlılarda da aklını kullanıp Allah’ın sınırsız kudretine kesin olarak inanan ve düşünen bir topluluk için ibret alınacak ayetler ve nice deliller vardır. Fakat bunu tevhide koşulsuz inanmış kimseler anlar.

⁵Aynı şekilde gece ile gündüzün hiç aksamadan birbirini izlemesinde, Allah’ın gökten bir rızık olarak yağmuru indirip onunla kurumuş ölü toprağı dirilterek size rızıklar vermesinde ve rüzgarları rahmeti gereği değişik yönlere doğru estirmesinde, mükemmel bir nizamın olduğunu akıl eden bir topluluk için ibretlik büyük dersler vardır. Bütün görüntüler, sesler, kokular, bitkiler, hayvanlar, denizler, dağlar sanatkârlarını gösteren ayetlerdir. Bunlara ibretle bakabilenler, kâinattaki her eserin birer kelime, birer sanat harikası olduğunun farkındadırlar. Görünür kelimelerden oluşan kâinat kitabını dikkatle okur, bununla yaratıcılarını bilir, tanır, sever, imanlarını artırırlar.

⁶İşte bütün bunlar, Allah’ın bildirdiği ayetleridir. Allah bu ayetleri ile yarattıkları için kurduğu mükemmel nizamını gösterip, sizleri de sınırlarını Allah’ın belirlediği bir nizam ve ahlak ile yaşamaya çağırmaktadır. Biz onları çok temel bir maksatla ve gerçeğin ta kendisi olarak sana bildiriyoruz. Ve böylece, başlarına gelecek azâba karşı insanlığı uyarıyoruz. Oysa müşrikler, hiçbir gerçek bilgiye dayanmaksızın bazı varlıklardan medet ummakta, onların kendilerini Allah' a yaklaştıracağını iddia etmektedirler. Peki, şimdi o kafirler Allah’a ve ayetlerine de inanmayacaklarsa bundan başka hangi söze inanacaklar. Allah 'tan başka hiçbir varlığın kulluk edilmeye layık olmadığını gösteren bu kadar açık delilden sonra hala şirk koşmaya devam edecekler mi?

⁷İnsanlar Allah’ın yarattığı her türlü nimetlerden istifade edip yaşarken, Allah’ın ayetlerine kulak tıkayıp başka sözlere mi kulak verecekler? Allah ve elçisi hakkında küstahça yalan söyleyen ve O’na başkaldıran bu günahkârların vay haline Yazıklar olsun bu gerçeklerden yüz çevirerek, Allah’a nankörlük edip kendini aldatanlara. Bütün bu açık delillere rağmen yine de elçimizin peygamberliğine inanmayan, Allah’a iftira edip ortak koşanlar cehenneme gideceklerdir

⁸Böyle kimseler, kendine tebliğ edilen Allah’ın ayetleri okunurken işitip mana ve maksadını anlar. Sonra sanki o ayetleri hiç işitmemiş gibi büyüklük taslayarak, imana gelmeyi kibirlerine yediremez ve küfründe direnir. Böyleleri kendilerine Allah’ın daveti ulaşmasına rağmen küstahlaşıp, böbürlenerek sanki hiç işitmemiş gibi O’na sırtlarını dönerek yaşamaya devam ederler. Ey Peygamber! İşte sen onlara acıklı bir azabı haber ver.

⁹Onla ayetlerimizden bir şey öğrendiğinde “Bunları bizim şairlerimiz de söyler” demek suretiyle küçümseyip onlarla alay eder. İşte onlar için aşağılayıcı bir azap vardır.

¹⁰Yaptıklarından dolayı onların sonu cehennemdir. Hesap Günü cehennemin önüne getirildiklerinde ne dünyada kazandıkları mal mülk ne de Allah’la birlikte ilah edindikleri liderler, efendiler ve şefaatlerini umdukları dostlar, orada onlara hiçbir fayda vermeyecektir. O Gün onlar için elbette hak ettikleri büyük bir azap vardır.

¹¹İşte bu Kur’an müminlere cennet müjdesi, inkârcı müşriklere ise cehennem uyarısıdır. Ve insanlara yaratılış sebeplerini açıklayan ve buna göre yaşamak isteyenler için doğru yola iletici bir hidayet rehberidir. Rablerinin doğru yola rehberlik yapan bu ayetlerini inkâr edenlere ise çok dehşetli ve tiksindirici bir azap vardır.

¹²Koyduğu yasalar sayesinde, içinde gemilerin yüzebileceği denizi, O’nun lütfundan rızık aramanız için sizin hizmetinize veren Allah’tır. Allah denizler dahil her şeyi emrinize vermiş ve yeryüzün, sizin yaşamınız için en uygun hale getirmiştir. Sizden beklenen ise, O’nun bahşettiği nimetlere şükredip davetine icabet etmektir. Umulur ki, Allah’a karşı sorumluluklarınızın bilincine ulaşır ve şükredersiniz.

¹³Allah göklerde ve yerde bulunan her şeyi sizin yararlanmanız için bir nimet olarak cömertçe hizmetinize sunmuştur. Şüphesiz bunda aklını kullanıp düşünen bir toplum için Allah’ın kudret ve rahmetini gösteren nice ibretlik dersler vardır. Fakat aklını kullanıp düşünenler bu gerçeği görür ve Allah’a karşı sorumluluklarının bilincine ulaşırlar.

¹⁴Ey Peygamber! İman edenlere söyle: Allah’ın sözünü ettiği kıyamet ve hesap gününün geleceğine inanmayanların yaptıkları eziyetlere şimdilik sabırla dirensin ve onlardan uzak durmaya çalışsınlar. O inkârcıları şimdilik kendi hallerinde bıraksınlar. Çünkü Allah müminlere kan kusturan herkese yaptıklarının hesabını nasılsa soracak ve hiç umursamadıkları o hesap günü geldiğinde kimsenin yaptığı yanına kâr kalmayacaktır.

¹⁵Allah kimsenin kulluğuna ve ibadetine muhtaç değildir. Sadece insanların yaran için onlara mesaj göndermektedir. Kim Allah’ın davetine icabet ederek sâlih bir amel yapar ve iman edip ona göre yaşarsa bu kendi lehinedir. Her kim de O’nun emirlerine karşı çıkıp kötülük ederse zararı yine kendinedir. Unutmayın ki bu hayat bir gün sona erecek ve eninde sonunda yaptıklarınızın hesabını hesap vermek üzere Rabbinizin huzuruna çıkarılacaksınız.

¹⁶Muhammed’in peygamberliğini kabul etmeyen Ey müşrikler! Andolsun biz, sizlere olduğu gibi, geçmişte de İsrail oğullarına Tevrat gibi bir kitap, yeryüzüne hükmetme yetkisi ve peygamberlik verdik. Sonunda onlara vahyettiğimiz kitaplarla rehberlik edip Allah’ın hükümlerini hayata uygulamak için devlet ve yönetim gücünü bahşettik. Onlara temiz ve helal rızıklar ikram ettik. Böylece yasalarımıza göre yaşadıkları için onları kendi zamanlarındaki bütün toplumlardan güçlü ve üstün kıldık.

¹⁷Onlara dini nizam ve dünya işleri konusunda birer emir olan kurallarımızı ve gerekli olan tüm bilgileri vermiştik. Ama onlar kendilerine apaçık ilahî bilgiler gelmesine rağmen kibirlenip küfre saptılar. Nitekim aralarındaki kıskançlık ve inatlaşma sebebiyle gerçeğe uymak yerine farklı görüşlere sarılıp tekrar anlaşmazlığa düştüler ve hakka karşı çıkıp doğru yoldan ayrıldılar. Böylece Peygamberlerin getirdiği inanç sistemini terk edip tevhitten saptılar, bunun yerine kendi uydurdukları hurâfeleri din hâline getirdiler. Şüphesiz Rabbin kıyamet günü onları huzuruna çıkarıp bu tutumlarının hesabını soracak ve ayrılığa düştükleri hususlarda aralarında hak ettikleri hükmü verecektir. Böylece herkes hak ettiği karşılığı görecektir.

¹⁸Ey Muhammed! Biz, sana tüm insanların yaratılış sebeplerini ve ona uygun yaşanması gereken dinin yasalarını açıklayan Kur’an’ı vahyettik. Son olarak seni bu dinde insanların uymaları gereken bir hayat sistemi ve hukuk düzeni, yani şeriat ile görevlendirdik. Ve hepinizi, kıyâmete kadar insanlığı aydınlatacak bu yasalara itaat etmekle yükümlü kıldık. O halde sen de bu tevhit yolunda yolda yürümeye devam et ve insanları da buna uymaya davet et. Sakın Rabbini layıkıyla tanıyıp yalnız O’na kulluk etmenin anlamını bilmeyen ve daveti kabul etmek istemediği için ilâhî hükümleri reddeden müşriklerin boş arzularına boyun eğme.

¹⁹Aksi halde güçlü ve sayısı çok diye onların arzu ve heveslerine uymuş olursan. Hiç kimse seni ve onlara meyledenleri Allah’ın azabından asla kurtaramaz. Öyleyse, sakın onların dostluk vaatlerine güvenme; onlarla siyâsî ve askerî ittifaklara girme! Unutma ki yaratılış gayesi dışında yaşantı sürdüren zalimler birbirlerinin dostlarıdırlar. Halbuki her türlü şirkten ve ve O’nun azabından sakınan takva sahiplerinin gerçek dostu yalnızca Allah’tır. O halde sen de onlarla dostluk kur.

²⁰Sizlere açık bir şekilde tevhidi gösteren bu Kur’an, insanların gönlünü aklını aydınlatıp nurlandıran ve sorunları en sağlıklı çözüme kavuşturan aydınlatıcı bir ışıktır. İnanarak okuyanların ön yargılarını kırar ve gerçekler üzerine yaşamak isteyenlerin yolunu aydınlatır. Bu nedenle gönülden ve şüphe etmeden iman eden bir toplum için dünya ve âhiret mutluluğuna ulaştıran hidayet rehberi ve rahmet kaynağıdır. Fakat bunu tevhide kesin iman ettiği için, yaratılış sebebini bilmek ve yürekten ona uygun yaşamak isteyen basiret sahipleri anlar.

²¹Yoksa kötülükleri işleyen o müşrikler gerek hayatlarında ve gerek ölümlerinden sonra kendilerini, iman edip imanlarına yaraşır güzellikte işler yapan kimselerle bir tutacağımızı mı sanıyorlar? Kur’an ile yapılan davetten yüz çevirenlerle Allah’ın davetine iman edip de O’nun belirlediği sınırlar içerisinde yaşayanlar hiçbir olur mu? Böyle bir şey Allah’ın hikmet ve adâletine hiç yakışır mı? Böyle sanmakla kendileri için ne kadar da yanlış hesap yapıyor ve kötü hüküm veriyorlar!

²²Allah hiç kimseye zerre kadar haksızlık yapmaz. Çünkü O gökleri ve yeri boş yere değil, yalnızca kendisinin Rab ve ilah olduğuna iman edilerek Allah merkezli bir hayat yaşanılması adına anlamlı bir amaç için yarattı. Bunun içindir ki, herkes Allah’ın huzurunda toplanıp yaratılış amacına uygun yaşayıp yaşamadığından hesaba çekilip kazancına uygun bir karşılık bulacaktır. Her insan dünyada sevap ve günah olarak yaptığının karşılığını âhirette tam olarak görecek ve kimseye en küçük bir haksızlık yapılmayacaktır.

²³Ey Peygamber! Senin peygamberliğine iman etmeyen bu müşrikler, Allah’ın mesajına iman edip ona göre yaşamak yerine adeta kendi arzu ve isteklerine tapınır hale gelmişlerdir. Allah, arzu ve isteklerini ilah edinenleri ve bunu da inatla savunanları sapık saymıştır. Allah böyle birinin yola gelmeyeceğini bilerek” onun sapmasına izin verir. Onların kalplerini ve kulaklarını sanki mühürler; gözlerini perdeleyip kendi sapıklıkları içinde bırakır. Bu sebeple hakikati göremeyecek kadar basiretleri körelmiş ve kalpleri kararmıştır. Çünkü bu onların kendi tercihleridir. Hâlbuki Allah onları zorlayıp imana getirmediğine göre Allah’tan başka kim onlara doğru yolu gösterebilir ve kalplerini yumuşatabilir ki? İnsanın kendini bu duruma düşürmesine ne demeli? Hâlâ düşünüp ibret almayacak mısınız?

²⁴Bütün bunlardan ibret almayarak Allah’ın davetini reddedenler bir de kalkıp şöyle dediler: " Hayat bu dünyada yaşadığımızdan ibarettir. Tesadüfen geldiğimiz bu dünyada doğar yaşar ve ölürüz. Allah’ın adâleti veya cezalandırması diye bir şey yoktur. Bizi sadece zaman öldürüp yok eder ve öldükten sonra tekrar diriltilecek de değiliz diyorlar." Oysa onların bu hususta hiçbir gerçek bilgileri yoktur. Onlar bu söylediklerini çevrelerinde olup bitenlere bakıp, akıllarını kullanıp, düşünüp de söylemiyorlar. Onlar temelsiz hayaller kurarak sadece yalan yanlış zanda bulunuyor ve delilsiz varsayımlarla ileri geri konuşuyorlar.

²⁵Onlara öldükten sonra diriltilip hesaba çekilmeyle ilgili ayetlerimiz açık açık okunduğu zaman: "Şayet söyledikleriniz doğru ise ölmüş atalarımızı tekrar diriltip dünyaya getirin de görelim " demekten başka bir bahaneleri olmaz.

²⁶Ey Peygamber! Sen de onlara de ki: "Bu hayatı bahşedip sizi bir müddet yaşatan, sonra vadeniz dolunca canınızı alacak olan Allah’tır. Sonra gerçekleşeceğinde asla şüphe olmayan kıyamet gününde diriltip huzurunda tekrar bir araya toplayacaktır. Bütün varlıkları yoktan yaratana bu zor gelmez. Ancak insanların çoğu bu gerçeği kabullenmek istemiyorlar." Çünkü akıllarını kullanıp iyi düşünmüyorlar. Ne var ki umursamıyor olmanız sizi bundan kurtarmaz. Çünkü hesap günü muhakkak gelecektir.

²⁷Göklerin ve yerin mutlak hükümranlığı ve otoritesi yalnızca Allah’a aittir. Hüküm koymak O’na aittir. Dünyada Allah’ın egemenliğini reddederek O’nun ayetlerini etkisiz ve geçersiz kılmaya çalışanlar ve Allah’tan başkasının koyduğu hükümlere isteyerek teslim olup, yasalarımıza karşı çıkanlar kıyametin gelip çattığı gün büyük bir hüsrana uğrayacaklardır. O gün, bütün evrenin mülkünün Allah’a ait olduğunu görecek ve medet umduğunuz varlıkların acizliğini fark edeceksiniz.

²⁸İşte o günün dehşetinden dolayı, her ümmeti korkudan boyun büküp diz görürsün. Her ümmet kendi kitabıyla yüzleşmeye çağrılır. Ve amellerinin yazılmış olduğu defterlerinde olanlarla yüzleştirilir. "Bugün hiç kimseye haksızlık yapılmayacak, yalnızca yaptıklarınızın karşılığını tam olarak göreceksiniz."

²⁹İşte, bu sizinle ilgili her şeyi dosdoğru anlatacak olan kayıt defterimiz! Sizinle ilgili tutulan kayıtlarda eksik ya da fazla hiçbir şey yazılmamıştır. Çünkü biz sizin yapmakta olduklarınızı bir bir kaydediyorduk. Her insan kendi hayat tarihini O gün bütün ayrıntılarıyla okuyacak, hakkında verilecek karara itiraz edemeyecektir.

³⁰İman edip imanlarına yaraşır sâlih ameller işleyenlere gelince: Rableri olan Allah onları sonsuz lütuf ve rahmeti gereği ödüllendirip mutluluk yurdu olan cennetine kabul edecektir. İşte, sevinilmesi gereken en büyük bahtiyarlık ve apaçık kurtuluş budur. Bundan daha büyük başarı mı vardır? Bu başarı dünyada insanların kazandığı başarılardan farklıdır. İnsanların dünyadaki başarıları dünyada kalmış, ahiret hayatında hiçbir yararı olmamıştır.

³¹Gerçeği inkâr edenlere gelince. Onlara Hesap Günü şöyle denilecek: "Ayetlerim size tebliğ edildiğinde, bugünlerle karşılaşacağınız bildirilmesine rağmen siz her defasında büyüklendiniz ve haddi aşan günahkâr bir topluluk oldunuz değil mi?

³²" Dünyadayken size “Allah’ın öldükten sonra dirilmeyle alakalı vaadi gerçektir ve kıyametin geleceğinde asla şüphe yoktur" dendiği zaman şöyle karşılık vermiştiniz: " Kıyamet de neymiş! Biz kıyamet filan bilmeyiz. Bize göre kıyâmet sizin uydurduğunuz boş bir zandan ibaret. Böyle bir şeyin gerçekleşeceğine kesinlikle inanmıyoruz. " demiştiniz.

³³İşte o Gün yaptıkları ne kadar kötü iş varsa hepsi karşılarına çıkacak ve vaktiyle alaya aldıkları cehennem azabı onları çepeçevre kuşatacaktır.

³⁴O Gün onlara ayrıca şöyle denilecek: "Siz bugünle karşılaşmayı ciddiye almayıp nasıl unuttuysanız, bugün Biz de yalvarıp yakarışlarınızı umursamayıp sizi cehennemde unutulmuş durumda bırakacağız. Bundan böyle varacağınız yer ateştir ve orada dünyada umut bağladığınız varlıklar dahil hiçbir kurtarıcı da bulamayacaksınız.

³⁵Bu, duruma düşmenize Allah’ın daveti ile alay edip, dünya hayatına aşırı tutkunluğunuz sebep olmuştur. Dünyadayken Allah’ın ayetlerini alaya aldınız ve dünya hayatının geçici zevkleri sizi aldattı. İşte o günden itibaren onlar ateşten çıkarılmayacak ve özürleri de kabul edilmeyecektir. Onların pişmanlıkları ve dünyaya tekrar döndürülüp Allah’ın razı olacağı işleri yapma istekleri de asla kabul edilmeyecektir. Çünkü özür beyan etmenin ve tövbe dilemenin vakti geçmiştir.

³⁶O halde sınırsız ilmi ile yaratan, yarattıklarını sayısız nimetlerle donatan, kurduğu mükemmel nizam ile yöneten, Allah övgüye ve şükredilmeye layık olan tek ve gerçek ilahtır. Hamd, her türlü övgü ve yücelik, göklerin yerin gerçek sahibi ve bütün alemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Allah, bütün evrenin yegâne yaratıcısı ve hakimidir. Kulluk sadece O’na yapılır.

³⁷Göklerde ve yerde büyüklük ve yücelik yalnız O’nun hakkıdır. O sonsuz güçlüdür, mutlak kudretiyle her işinde hikmetle hükmeden Hakim’dir ve hikmet sahibidir. Yarattıkları üzerinde hüküm koyma ve hükmetme yetkisi âlemlerin Rabbi Allah’a aittir.