Duhân Sûresi Açıklamalı Meali

¹Ha. Mim. Dinle, ey insanoğlu! Senin pek iyi tanıdığın ve sürekli kullandığın harflerden oluşan fakat hem lafzı, hem de manasıyla eşsiz bir mucize olan bu mesaja kulak ver:

²Ey müşrikler! Doğru ile yanlışı birbirinden ayırt eden ve gerçekleri apaçık ortaya koyan bu Kur’an’a andolsun ki; Biz onu siz anlayasınız diye, sizin gibi bir insan aracılığı ile ve sizin dilinizle indirmekteyiz.

³Biz, insanların doğru yola ulaşmaları için onu adı “Kadir Gecesi” olan mübarek bir gecede indirdik. Gerçekten biz zalimleri bekleyen korkunç akıbete karşı, tercihlerinin sonuçları hakkında insanları dâimâ uyarmaktayız. Bu öyle muhteşem bir gecedir ki;

⁴İndirdiğimiz Kur’an sayesinde her hikmetli ve faydalı iş, bâtıl inanç ve ideolojilerden o gecede ayrıştırılarak en uygun bir şekilde hükme bağlanmıştır. Kur’an’ın indirilmeye başlandığı o gece, insanların yaratılış sebepleri ve ona uygun hayat nizamlarının tekrar hatırlatılmaya başlandığı kutlu bir gecedir. Ve insanlığın hayatını düzenleyecek en mükemmel prensipler şeklinde hükme bağlanmıştır.

⁵Tarafımızdan verilen bir yasa gereği insanlara Peygamberler vasıtasıyla iletilir ve insanların vahyin rehberliğinde doğruyu yanlıştan, hakkı batıldan ayırarak yaşamaları istenir. Çünkü Biz insanı yaratıp başıboş bırakmayız. Aksine Peygamberler ile doğru yolu gösterecek mesajlar göndeririz. İnsanları yarattığımızdan beri peygamberlerle kitaplar göndererek, onları yaratılışlarının sebebi olan doğru yola uymaya çağırıyoruz.

⁶Doğrusu Allah, içinde bulunduğunuz şirk batağından haberdar olduğu için sizlere merhamet etmiş, içinizden birini elçi olarak seçmiş ve ona sizin dünya ve ahiret saadetiniz için elzem olan hakikatleri vah yetmiştir. Bütün bunlar Rabbinden bir rahmet olarak gerçekleşir. Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla işiten ve her şeyin en doğrusunu bilendir.

⁷Ey müşrikler! Sizler Allah’a inandığınızı söylüyorsunuz, fakat gökleri ve yeri yaratan O olduğu halde başka varlıkları şefaatçi kabul ediyor ve O’nun gönderdiği elçiye inanmıyorsunuz. Eğer bu inen vahye ve size gönderilen peygambere kesin olarak inanıyorsanız iyi bilin ki: Size Kitabı gönderen Allah, göklerin yerin ve bu ikisinin arasındakilerin ilahı ve tek Rabbidir. İşte kesin gerçek budur. Bu gerçeğe inanıyorsanız, yalnızca O’na kulluk ve ibadet etmeniz gerektiğini de bilmelisiniz.

⁸O’ndan başka insanlar üzerine hükümran olacak, insanlara yasa yapacak, yasalarıyla insanları yönetecek hiçbir gerçek ilah yoktur. O vakti geldiğinde öldürür ve insanları sadece O diriltir. Hayatı veren de sona erdiren de O’dur. Geçmişte yaşamış atalarınızın da sizin de Rabbiniz Allah’tır. O Allah ki Rab olarak sizleri doğru yola sevk eder. Sizlerin iyi bir insan olmanız için bilgiler, hükümler, yasalar gönderir. Aranızdaki suçluları cezalandırmak için ceza yasaları belirler. Dünya hayatında sevgiye, saygıya, barışa, esenliğe, paylaşıma dayalı hayat kurmanızı ister.

⁹Fakat, ayetlerimizden yüz çeviren gafil müşrikler, “bizi de kâinatı da yaratan Allah’tır” demelerine rağmen: Yalnızca Allah’ı rab ve ilah edinmek hususunda şüphe içinde bocalayıp duruyorlar. Kur’an’ı terk ederek her gün yeni bir ideolojinin peşine takılıyor, fakat hiçbirinde gerçek huzuru ve mutluluğu bulamıyorlar. Ve ahireti umursamadan şüphe içinde eğlenip duruyorlar.

¹⁰Müşrikler gerçeği kabullenmek ve davet edildikleri doğruya iman etmek için, Son Saat’in gelip de gökyüzünün dumanla kaplanacağı günü mü bekliyorlar? Ey Müslüman: Artık Kur’an’ı hayatın dışına iten toplumlar için, göğün açık bir duman getireceği günü yani yeryüzüne peş peşe belâların yağacağı zamanı bekle. Adı “Duhân” olan bu “duman”, imtihan dünyasında başa gelen musibetlerin sembolüdür. Görevi en büyük musibet olan cehennem azabından önce gelmek ve oraya doğru giden insanlara “en büyük azabın” küçük örneklerini tattırmaktır.

¹¹O duman geldiğinde, sadece zalimleri değil, zulme seyirci kalan bütün insanları kuşatacaktır. İşte bu duman, kâfirler için acıklı bir azaptır.

¹²Ve o gün akılları başlarına gelen müşrikler: “Ey Rabbimiz! Ne olur üzerimizden bu acıklı azabı kaldır. Çünkü artık biz de senin ayetlerine yürekten iman ediyoruz” diyerek yalvaracaklar. Fakat çok geç kalmış olacaklar.

¹³Bunca musibetten sonra nerede onlarda öğüt almak? Felâketlerle yüz yüze gelince Allah’ı hatırlayan, fakat rahata kavuşunca yeniden inkâra dönen bu insanların, yaşadıkları acı tecrübelerden ibret alarak, gerçekten tövbe etmiş olmaları hiç mümkün mü? Oysa kendilerine musibetler üzerinden verilen mesajları apaçık tebliğ eden bir peygamber gelmişti. Fakat onun hak Peygamber olduğunu gayet iyi bildikleri hâlde, sırf kibir ve inatlarından dolayı inkâr etmişlerdi.

¹⁴Vaktiyle kendilerine ilahi mesajları anlatan elçiye iman etmemiş, onu cinlerden ilham aldığını iddia eden şairlerle bir tutmuş, tebliğ ettiği vahyi bu tür şairlerin şiirlerine benzetmişlerdi. Sonra Peygamber ve Kitabın uyarısına inanmayıp: "O başkalarının kendine öğrettiklerini bize tekrarlayan delinin biridir diyerek onun getirdiği mesajdan yüz çevirmişlerdi.

¹⁵Ey müşrikler! Biz bahaneniz kalmasın diye bir müddet azabı üzerinizden kaldıracağız. Ama siz içtenlikle tövbe etmediğiniz için, çok geçmeden verdiğiniz sözleri unutacak ve şirk saplantılarınıza yine geri döneceksiniz.

¹⁶Bilsinler ki biz onları korkunç bir şiddetle bir yakaladığımız gün, elbette hak ettikleri şekilde cezalandıracağız. Allah böylece müşriklerden intikamını alacaktır.

¹⁷Bizim nasıl acı yaşattığımızı merak edenler, şu kıssaya kulak versinler. Andolsun, bu müşriklerden önce de Firavun ve kavmini de benzer bir şekilde imtihan etmiştik. Nitekim onlara da bizim ve insanların nezdinde çok değerli bir peygamber olan Mûsâ gelmiş ve şöyle demişti:

¹⁸" Ey Firavun ve onun ileri gelen yöneticileri! Sizler de İsrailoğlulları gibi Allah’ın kullarısınız! Allah adına yaptığım davete uymak için bana tabi olun ve beni izleyin. İsrail Oğullarını anayurtlarına götürmem için, köleleştirdiğiniz Allah’ın bu kullarını bana teslim edin ve onların benimle birlikte Mısır’dan ayrılmasına izin verin. Şüphesiz ben size öğüt vermek için Allah tarafından gönderilmiş sözüne güvenilir ve örnek alınması gereken bir elçiyim.

¹⁹Davetinden yüz çevirip Allah’a karşı kibirlenerek büyüklük taslamayın ve hürriyetleri kısıtlamayın. Şüphesiz ben size Peygamber olduğumu gösteren birçok delil ve ilâhî bir hükümranlık yetkisi ile geldim.

²⁰Fakat beni yalancılık ve sihirbazlıkla suçlayıp öldürmekle tehdit ettiniz. Şüphesiz ben sizin beni taşlayıp öldürmenize ve sizden gelebilecek her türlü tehdit ve tehlikelere, karşı benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah’a sığınıyorum.

²¹O halde benim peygamberliğimi kabul edin. Eğer bana inanmıyorsanız, bari yolumdan çekilip bana inananları rahat bırakın. Benden uzak durun ve İsrail oğullarının benimle gelmesine engel olmayın demişti. Çekilmediler.

²²Firavun ve kavmi gördüğü bütün mucizelere rağmen zulmünden vazgeçmedi. Onlar Musa’nın öğüt ve uyarılarını kabul etmeyip inatla reddetmeye ve zorbalığa devam edince, Musa’da Rabbine şöyle dua etti: Rabbim bunlar gerçeği inkâra şartlanmış günahkâr ve suçlu bir topluluktur. Onları sana havale ediyorum! Ne olur bizlere yardım et. Beni ve kavmimi bu zalim kavmin elinden kurtar.

²³Rabbi de Musa’ya şöyle buyurdu: “Ey Musa! O halde sana iman edip seninle birlikte gelmek isteyen kullarımı geceleyin alıp gizlice yola çık. Ama bilesiniz ki bir şekilde yokluğunuz fark edilecek ve Firavun ordusu tarafından takip edileceksiniz.

²⁴Kıyıya vardıklarında biz onlara rahatça geçmeleri için denizi ikiye yarılmış olarak açtık ve karşıya geçtiler. Mucize olarak asanla vurunca yarılan deniz yolunu açık bıraktık ki onlar sulara gömülüp belalarını bulsunlar. Şüphesiz deniz yarılıp da siz karşıya geçtiğinizde, arkanızdan gelip yetişmek isteyen Firavun ve ordusu da suya gark olup boğulup gittiler.

²⁵Nihayet onlar Kızıldeniz’de boğuldular. Dünyalıklarından acı bir şekilde ayrılarak geride nice bahçeler ve sularını içtikleri pınarlar bıraktılar ve yok olup gittiler.

²⁶Nice hasat ettikleri ekin tarlaları ve görkemli konaklar olduğu gibi bırakıvermişlerdi.

²⁷Ve içinde zevk ve sefasını sürdükleri nice nimetlerin hepsini arkalarında bırakarak yok olup gittiler.

²⁸İşte böyledir zâlimlerin akıbeti. Biz de onların ardından gelen başka bir toplumu bu nimetlere mirasçı kıldık.

²⁹Firavun ve ordusu öyle büyük bir lanete uğramıştı ki: Üstelik halkına kendini ilah gibi gösteren Firavun ve adamlarının ölümüne ne gök ehlinden, ne de yeryüzü sakinlerinden ağlayan olmadı. Helak vakti geldiği zaman kendilerine o güne kadar tanınmış olan süreden başka tövbe edebilmeleri için fırsat da verilmedi. Çünkü bu cezayı çoktan hak etmişlerdi. Ve onlar kendi inat ve ihtiraslarıyla beraber boğulup gittiler.

³⁰Andolsun ki biz köleleştirilmiş İsrailoğullarını küfrün ve zulmün sembolü olan Firavun’un o aşağılayıcı zulmünden kurtardık.

³¹Yani kendini halkın tepesinde ilah gibi görmeye başlayan Firavun ve adamlarının azabından kurtardık. Çünkü o, haddi aşan ve büyüklük taslayan diktatör bir zorba idi.

³²Andolsun ki biz İsrailoğullarını kurtarmakla kalmadık. Tevhid davasını omuzlayıp insanlığa yol göstermeleri için onların durumunu bilerek seçtik. Ve ileride doğru yoldan sapacaklarını bilmemize rağmen, geçmişte art arda peygamberler gönderip kendi zamanlarındaki diğer milletlerden üstün kıldık. Onlar o devrin lider toplumu idiler. Öbür insanlar karanlıklar içerisindeyken bunlar vahiy nurundan faydalanıyorlardı. Yoksa şu ya da bu soydan olmalarının bir önemi yoktu.

³³Onlara, her biri apaçık bir imtihan vesilesi olan nice ayetler, nice nimetler, kudret helvası ve bıldırcın eti gibi apaçık mucizeler verdik. Gönderdiğimiz hükümlerle onları çok değişik konularla sınadık. İşte bu şekilde elçimiz Muhammed’i ve ona iman edenleri de Mekke müşriklerinin baskısından kurtarıp muzaffer kılacağız.

³⁴Şüphesiz geçmişte olduğu gibi bu kıssaları duyan bugünün çağdaş müşrikleri de diyorlar ki:

³⁵" Biz öldükten sonra tekrar diriltileceğimize ve hesaba çekileceğimize inanmıyoruz. Biz bir ölüm biliriz, başkasını bilmeyiz.

³⁶Eğer doğru söylüyorsanız atalarımızı yeniden hayata döndürüp getirin."

³⁷Bunlara ne oluyor böyle! Nasıl bu kadar kendilerine güvenebiliyorlar! Yoksa bu müşrikler yeniden diriltilip de hesaba çekilmeyi kabul etmeyip benzer bir günah işledikleri için helâk ettiğimiz Tubba kavminden ve onlardan önce yaşamış olan Âd ve Semûd gibi nice güçlü kavimlerden daha mı kuvvetçe üstün ve değerliler? Şimdi bu müşrikler de onlar gibi kibirlenerek Allah’ın sözünü yerine getirmeyeceğini mi sanıyorlar? Hayır! Onlar nasıl cezalarını çektilerse, günümüz inkârcıları da yaptıklarının hesabını verecekler! Halbuki benzer şeyleri yapan daha önceki toplumlardan ders almaları gerekmektedir.

³⁸Ey insanlar bilin ki: Biz gökleri yeri ve bu ikisinin arasındakileri boş yere oyun ve eğlence olsun diye yaratmadık.

³⁹Biz onları değişmez bir gerçek ve şaşmaz bir düzen içinde bir amaç için yarattık. Onları gerçeği göstermek ve içtenlikle iman edip etmeyeni ve hak edip etmeyeni ortaya çıkarmak için yarattık. Ne var ki, insanların çoğu bu amaçtan gafil yaşadıkları için, niçin yaratılmış olduğu gerçeğini bilmiyor ve anlamak istemiyorlar.

⁴⁰Gerçek şu ki, o büyük mahkemenin kurulacağı ve haklının haksızdan ayrılacağı hüküm günü, onların hepsinin Allah’ın huzurunda bir araya toplanacağı buluşma zamanı olacaktır. Gerçekleri ret eden ve şirk koşanların hepsi, hesap günü topluca Allah’ın huzurunda toplanmak üzere diriltileceklerdir. Hesap Günü yaratılış sebebi olan hayat nizamını yaşamak uğrunda neler yaptığından hesaba çekilecek ve iman edenlerle, müşrikler birbirlerinden ayırt edilecektir.

⁴¹O gün hiç kimsenin ne dostuna ne de bir yakınına hiçbir faydası olmaz. Ve onlara hiçbir şekilde hak etmediği yardım da edilmez. Dünyada kendilerinden şefaat umdukları varlıkların yardımını da göremeyeceklerdir.

⁴²Ancak Allah’ın sevgisine lâyık olup merhamet ettiği kimseler müstesnadır. Onlar elbette ilahî yardıma mazhar olacaklardır. Allah’a gönülden iman edip imanlarının gerektirdiği şekilde yaşamış olanlar, Allah’ın şefkat ve merhametine nail olup ödüllendirilecekler. Şüphesiz ki Allah, her işinde mutlak galip ve güçlüdür. Mü’minlere karşı da çok bağışlayıcı ve merhametlidir.

⁴³Allah’ın davetinden yüz çevirip Hesap Günü’ne de inanmayan ve cehennemi hak edenlere gelince: Muhakkak ki günaha batmış olan müşrik ve kâfirlerin yiyecekleri, cehennemin ortasından çıkan o zehirli zakkum ağacının meyveleri olacak.

⁴⁴O günahkarın yiyeceğidir.

⁴⁵O ağacın posası, erimiş maden misali midelerinde fokur fokur kaynar ve iç organları paramparça eder.

⁴⁶Tıpkı başlarından aşağı dökülen kaynayan suyun fokurdaması gibi.

⁴⁷Bu karşılamadan sonra, Allah cehennem melekleri olan zebanilere emreder: " Dünyada kendini beğenip de elçimizden yüz çeviren suçluyu tutup yakalayın. Ve onu cehennem ateşinin ortasına kadar yaka paça sürükleyin.

⁴⁸Sonra da başının üstüne azap olarak kaynar su dökün."

⁴⁹Ve onlara şöyle seslenilecek " Ey zâlim. Geçmişte yaptıklarının acı meyvesi olan azabı, şimdi tat bakalım. Hani sen kendince üstün itibarlı ve şerefliydin. Servetiniz, adamlarınız, ordularınız, saraylarınız, makamlarınız, mevkileriniz vardı"

⁵⁰Sendin elçimize karşı asalet ve şeref taslayan, gücüne ve kudretine güvenen. Kendini çok güçlü ve değerli zannedip kibirlenerek, diriltilip hesap vermeyi inkâr ediyordun ya? "İşte Ahiret hatırlatıldığında hep umursamazlık yaptığınız cehennem. Hakkında şüphe duyduğunuz ve inkâr edip bir türlü inanmadığınız azap gerçeği işte budur.

⁵¹Diğer taraftan şirk ve küfürden uzak durarak Allah’a karşı sorumluluklarını bilinçle yerine getirip kötülüklerden sakınan takva sahiplerine gelince. Hiç şüphesiz Allah’ın kitabıyla yollarını bulanlar, huzur ve mutluluk veren Cennet gibi güvenli bir makamdadırlar.

⁵²Dahası, onlar cennetteki bahçelerde ve pınar başlarında oturacaklar.

⁵³İnce ipekten ve parlak atlastan altın sırmalı elbiseler giyerek karşılıklı sohbet edecekler.

⁵⁴İşte cennettekiler de böyle durumda olacaklar. Ayrıca onların yanlarına hizmetçi olarak iri ve güzel gözlü eşler ihsan edeceğiz.

⁵⁵Onlar orada huzur ve güven içinde canlarının istediği her tür meyve ve yiyeceği de hiçbir sıkıntı çekmeden bulacaklar.

⁵⁶Dünyada iken tattıkları ilk ölümlerinden sonra orada bir daha asla başka ölüm tatmayacaklar. Böylece Allah onları ödüllendirip cehennem azabından da ebediyen koruyacaktır. Artık onlar için cennette, bitip tükenmez nimetler içerisinde yaşayacakları, ebedî bir hayat vardır.

⁵⁷İşte bütün bunlar dünyada Allah’a inanıp, yasalarına uyarak yaşayanlara, Rabbinden bir lütuf olarak verilmiştir. Sonsuza kadar bu lütfa ermek en büyük mutluluk ve kurtuluştur.

⁵⁸Ey Peygamber! Müşrikler her ne kadar senin beşer olmanı yadırgamakta ve peygamber olarak bir melek gönderilmesi gerektiğini bahane ederek sana inanmayı reddetmiş olsa da. Biz o Kur’an’ı senin konuşup anlaştığın dilinde indirerek kolaylaştırdık. Ki insanlara anlatasın, onlar da anlasın ve üzerinde düşünüp öğüt alsınlar diye kendi dilleri ile gönderiyoruz.

⁵⁹Öğüt almayanlara gelince. Artık sen Kur’an ile davetine devam et. Ve hala akıllarını kullanmazlarsa onların başlarına gelecekleri işin sonunu sabırla bekle. Zaten onlar da başlarına gelecek azabı bekliyorlar. Pek yakında başlarına gelecek “DUHÂN”ı görecekler ve herkes sonunda hak ettiği ile karşılaşacak. Senin peygamberliğine iman etmeme konusunda ısrar eden müşriklerin yaptıkları baskılar karşısında yılgınlık gösterme! Sabret, rabbinin yardımıyla zafer yakındır!