Sebe’ Sûresi - Mustafa Çevik Meali (Ayetler Konu Bütünlüğü İçinde)

Göklerde ve yerde ne varsa hepsini yaratan, nizamlarını kurup, yasalarına bağlı yaşatan ve gerçek sahibi olan Allah şükredilip övülmeye layık olan tek ilahtır. Âhirette de hamd edilecek olan yalnızca O’dur. Allah her hükmü mutlak doğru olan, her şeyi yerli yerinde yapan ve her şeyden haberdar olandır.

Allah toprağa giren ve oradan çıkan, göğe yükselen ve oradan inen ne varsa hepsini bilendir. Allah, mü’minlere karşı da çok merhametli, şefkatli ve bağışlayıcıdır.

Kıyamet ve Hesap Gününü inkâr edenlere de ki: “Geçmişe, geleceğe ve gayba yönelik ne varsa, hepsinin aslını bilen Rabbime andolsun ki, Kıyamet ve Hesap Günü mutlaka gelecektir. Göklerde ve yerde zerre kadar küçük ya da büyük ne varsa ne oluyorsa hepsi Allah’ın bilgisi dahilinde ve kayıt altındadır. O Gün her insan yaptığıyla yüzleşecektir.”

Hesap Günü geldiğinde Allah’ın davetine iman edip imanlarının gereklerini yaşamak için ellerinden geleni yapmış olanlar, nimetlerin en güzelleriyle ödüllendirilecekler.

Allah’ın daveti hayat nizamı ile yaşamayı reddeden ve onu etkisiz kılmaya çalışanlar için, çok çetin can yakıcı bir azap vardır.

Ey Peygamber! Kitap ehli kimselerden ellerindeki kitaplarda kalmış olan gerçeklerin bilgisine sahip olanlar, Kur’an’la bildirilenlerin, Rabbinizin insanları hakikate daveti olduğunu anlarlar.

Gerçeğin üstünü örtmeye kendilerini şartlandırmış olanlar da birbirlerine alaylı bir biçimde, “Ölüp parçalara ayrılıp, un ufak olduktan sonra yeniden diriltilip hesaba çekileceğinizi söyleyen şu adama bakın, kim bilir daha buna benzer neler söyleyecek.” derler.

Arkasından da şöyle demeye devam ederler: “Bu adam, ya kendi uydurduklarını Allah’a isnat eden bir yalancı yahut aklını oynatmış bir deli.” Hayır gerçek hiç de onların dediği gibi değil, aslında o Âhiret Günü’ne inanmak istemeyenler, Hesap Günü ile karşılaşmak istemedikleri için, saplandıkları bataklıkları içinde debelenip durmakta, gerçeği duymak istememektedirler.

Bunlar kendilerini çepeçevre kuşatan göğün, yerin ve her ikisinin arasında bulunanlara, kurduğumuz nizamla nasıl hükmettiğimize bakıp da hiç düşünmüyorlar mı? Şayet Biz dilersek onları yerin dibine batırır ya da başlarına gökten taş yağdırırız. Aklını kullanıp düşünenlerin ve Allah’ı layıkıyla kavrayanların bu âyetlerden çıkaracağı dersler vardır.

Gökyüzünde ve yeryüzünde yarattıklarımıza nasıl hükmettiğimizi görüp düşünen Davud, Rabbinin ilim ve kudretinin yüceliğini kavrayıp, O’nun davetine yürekten sarılınca Biz de ona peygamberlik ve hükümdarlık bahşettik.

Dağların ve kuşların Rablerinin kendileri için oluşturduğu nizam ve yasalara teslim olarak yaşayışları, âdeta Davud’un teslimiyetine de ilham kaynağı olup onu teşvik ediyordu.

Biz Davud’a demiri eritip, ona hükmetmeyi de öğrettik ve ona insan vücudunu koruyacak ne ince ne de kalın olmak üzere zırh yapmasını bellettik. Sonra da, yaptıklarını ve yapacaklarını Allah’ın rızası doğrultusunda kullanmasını bildirdik. Ey mü’minler! Ne yaparsanız yapın, Allah’ın sizin yaptıklarınızdan haberdar olduğunu aklınızdan çıkarmayın.

Davud’un izinden giden oğlu Süleyman’a da rüzgârlardan yararlanmayı öğretip emrine amade kıldık. Bu bilgi sayesinde daha önce bir ayda gidilip, bir ayda dönülen yerlere bir günde gidip, bir günde de geri dönüyorlardı. Süleyman’a bakırı eritip ondan yararlanmanın bilgisini de bahşettik. Ayrıca cin gibi zeki, ele avuca sığmayan, sanatkâr ve fakat şeytani vasıflı bir kısım yabancıları da Süleyman’a boyun eğdirip, ona hizmet ettirdik. Onlar ne zaman başkaldırıp isyana kalkışsalar, can yakıcı bir cezaya çarptırılırlardı.

Bunlar Süleyman için mabetler, kaleler, gemiler, yere sabitlenmiş büyük kazanlar, çanak gibi havuzlar yapıyor, şehirleri imar ediyorlardı.

Süleyman’ın kavmine dedik ki: “Ey Davud’un soyu! Size bahşedilen bunca nimeti Allah’ın rızası doğrultusunda kullanın ve Rabbinize böylece şükredin.” Maalesef kulları arasında Rabbine şükredenler çok azdır.

Biz Süleyman’ın ölümüne, o asasına dayanmış otururken hükmettik. Ağaç kurdu bastonunu kemirip baston kırılıp da Süleyman yüzüstü devrilinceye kadar, emrinde çalışan o cin gibi, şeytan vasıflı kimseler ölümünü fark edemediler. Şayet ona boyun eğmiş olan bu kimseler, gaybı bilmiş olsalardı onun ölümünden daha önce haberleri olur, çalışmayı bırakıp esaretten kurtulmaya bakarlardı.

Allah’ın sayısız nimetlerle donattığı Sebe halkının yurtlarından ve yaşadıklarından da alınacak dersler vardır, sağı solu yemyeşil vadi içindeki çeşit çeşit meyvelerle bezenmiş bağlar, bahçeler, onlara âdeta lisanı hal ile Rabbinizin nimetlerinden yararlanırken, yaratılışınızın ve bu nimetlerle donatılışınızın sebebini düşünün diyorlardı. Fakat onlar da bunca nimete rağmen davetten yüz çevirip, nankörlük ederek karşı çıktılar. Bunun üzerine Biz de onların üzerine bentlerini yıkıp bahçelerini yok eden büyük bir sel gönderdik. O güzelim bağlarını, bahçelerini, acı meyveli çalılıklara, birkaç sedir ağacının içinde kaldığı harabelere çevirdik.

Bahşettiğimiz nimetlere karşı nankörlük etmeleri sebebiyle onları işte böyle cezalandırdık. Biz nankörlük yapanlardan başkasını cezalandırmayız.

Oysa Biz, Sebe halkına bu helakten önce bereketli ve mübarek kıldığımız şehirler arasında, birbirlerine yakın, birbirlerini görebilen beldeler de kurdurup, rahatça, güven içinde gece gündüz gidip gelerek de birbirinizden istifade edip, doğruya yönelin demiştik. Fakat onlar bu imkânlardan yüz çevirerek, “Rabbimiz bizi birbirimizden uzaklaştır, aramızdaki mesafeleri uzat.” demeye başlayıp, kendi kendilerine zulmettiler. Hâlbuki yakın olmanın nimetlerinden yararlanarak Rablerine nankörlükten birbirlerini koruyabilirlerdi. Fakat onlar bundan yüz çevirdiler, Biz de onları efsanelere konu olan bir azapla cezalandırıp darmadağın ettik.

Sebe halkının kıssasında öğüt almak isteyenler için ibretler vardır. Bundan ancak Rablerinin verdiği nimetler üzerinde düşünen ve Allah’a karşı sorumluluk hissedenler ibret alırlar.

Böylece İblis’in insanoğlunu yoldan çıkaracağına dair yemini, Sebe halkı üzerinde de gerçekleşmiş oldu. Nitekim içlerinden pek az mü’min dışında hepsi İblis’e uydu.

Aslında İblis’in insanlar üzerinde hiçbir zorlayıcı gücü yoktur. Onun isteği ile Bizim ona fırsat vermemizin sebebi, Allah’ın davetine ve Âhiret Günü’ne iman edenlerle, bundan şüphe içinde olup sırt dönenleri ortaya çıkarıp birbirlerinden ayırt etmek ve birbirlerine şahit kılmak içindir. Rabbin her şeyi görüp gözetendir.

De ki: “Allah’ın yanı sıra ilah edindiklerinize yalvarıp onlardan yardım talep etmeye devam edin bakalım! Ancak iyi bilin ki, onlar göklerde ve yerde hiçbir şeyin sahibi olmadıkları gibi, onların yaratılmasında ve nizamlarının kurulup yasalara bağlanıp yönetilmelerinde hiçbir payları (ortaklıkları) yoktur ve Allah hiç kimseyi yardımcı edinmemiştir.”

Allah hiç kimseye bir başkası hakkında şefaat izni vermemişken, nasıl olur da birilerinin şefaatinden fayda umulur?

Son Saat’in gelmesi ile ortaya çıkan dehşetin, yerini Hesap Günü’ne bırakması ve müşriklerin kalplerinin o dehşetten sonra sakinleşmesiyle birlikte, melekler onlara: “Rabbimiz dünya hayatınızda size ne buyurup, neye davet etmişti?” diye soracaklar. Onlar da: “Rabbimiz bizi yaratmasının sebebi olan hayat nizamı ile yaşamaya çağırmıştı. Şimdi anladık ki uymamız gereken, Yüce Rabbimizin daveti imiş.” derler.

Ey Peygamber! Onlara sor bakalım: “Göklerden ve yerden size rızık veren kimdir?” Ve de ki: “O Allah’tır, şimdi bir düşünün bakalım, O’nun çağrısına uymak mı yoksa nimetlerinden istifade edip nankörlük ederek yaşamak mı insana yaraşır?”

De ki: “Ne size bizim suçlarımızdan sorulacak, ne de bize sizin suçlarınızdan sorulacak! Rabbimiz Hesap Günü hepimizi bir araya toplayacak ve aramızda adaletle hükmünü verecek.” Her hükmünde adil olan yalnızca Allah’tır.

De ki: “Allah’ın yanı sıra ilah edindiklerinizin neyi yarattıklarını, güçlerinin nelere yettiğini, başınıza gelebilecek hangi sıkıntıyı giderebileceklerini bir düşünün de, varsa gösterin bakalım! Hayır, onların hiçbir özelliği ve üzerinizde tasarruf hakkı yoktur, hiçbir şeye de güç yetiremezler. Gerçek şu ki mutlak güç, ilim ve üstünlük yalnızca âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.”

Ey Peygamber! Biz seni bütün insanlığa, onları şirkten, küfürden koruyup kurtarmak ve yaratılış sebepleri olan Allah merkezli bir hayatı yaşamaya davet etmek ve O’na yönelenleri müjdelemek için gönderdik. Fakat ne yazık ki insanların çoğu uyarılara kulak vermiyor, üstelik seninle ve uyarıldıkları azapla alay ederek şöyle diyorlar: “Şayet söylediklerin doğru ise, şu bizi tehdit ettiğin azap ne zaman başımıza gelecekmiş onu da söyle bakalım.”

Sen onlara de ki: “Vaktini yalnızca Rabbimin belirlediği ve bildiği O Gün gelecek ve herkes hesabı ile mutlaka karşılaşacak. Onun zamanını siz ne bir an öne alabilir ne de erteleyebilirsiniz.”

Kendilerini hakikati inkâra şartlandırmış olanlar, “Biz bu Kur’an’ın da, ondan önceki kitapların da Allah katından gönderilmiş olduklarına inanmıyoruz.” diyorlar. Şimdi böyle diyenleri Hesap Günü Rablerinin huzurunda el pençe divan durup da birbirlerini suçlarken bir görsen. O Gün dünya hayatlarında zayıf ve yönetilen durumunda olanlar, gücü elinde bulunduran müşrik önderlerine “Bizi buraya ve bu duruma siz düşürdünüz. Bizi saptırmasaydınız biz de mü’min kimselerden olurduk.” diyecekler. Kibirli ve azgın yöneticileri de onlara: “Sizler Allah adına yapılan davete uymak istediniz yahut uydunuz da, biz mi zorla vazgeçirdik? Hayır, sizler de inkâra yatkındınız, bu yüzden de seçiminizi bu doğrultuda kullandınız, onun için suçu kendinizde arayın.” diyecekler.

Bunun üzerine güçsüzler, bu defa küstahça kibirlenip büyüklük taslayan önderlerine şöyle diyecekler: “Sizler gece gündüz, bizleri Allah’tan uzaklaştırmak ve kendinize kul köle yapmak için tuzaklar kurdunuz.” Nihayet her iki topluluk da kendilerini bekleyen cehennem azabını gördüklerinde, Allah adına yapılan davete uymamanın pişmanlığını yüreklerinin derinliğinde duyacaklar fakat O Gün pişmanlıklarının onlara hiçbir yararı olmayacak.

Biz o müşrik önderlerin ve onlara uyanların boyunlarına kızgın demirden halkalar geçireceğiz. Bu ceza onların Allah’a nankörlük edip başkaldırmalarının adil olan karşılığıdır.

Biz ne zaman bir topluma, yaratılış sebepleri olan hayat nizamına davet eden bir peygamber göndersek, onların refahla şımarmış, safahata dalmış ileri gelenleri, ona karşı çıkmakla birlikte, Peygamber ve onunla birlikte olanlara: “Biz mal-mülk, evlat ve itibar bakımından sizlerden çok üstün ve değerliyiz. Bu bakımdan azaba uğratılacağımızı da düşünmüyoruz.” derler. Sen onlara de ki: “Benim Rabbim dilediğine bol rızık verip, dilediğine rızkını sınırlı tutarak kullarını deneyip açığa çıkarır, fakat insanların çoğu bunu anlamak istemez.”

Ey insanlar! Sizleri Allah’a yakınlaştıracak olan ne mallarınız ne sayılarınız ne de makamlarınızdır. Kim Allah’a iman edip, yalnız O’nu ilah edinir, yaratılış sebebi olan hayat nizamını yaşamak ve yaşatmak uğrunda elinden gelen gayreti gösterirse, işte onlar yaptıklarının kat kat karşılığı ile ödüllendirilecekler, cennet köşklerinde mutlu, güven ve huzur içinde yaşayacaklar.

Allah adına yapılan davete sırt dönenlerle, onu bozuk göstermeye çalışanlar ise yaptıklarının karşılığı azapla cezalandırılacaklar.

De ki: “Rabbim kullarından dilediğine rızkı bol, dilediğine de sınırlı verir. Her kim de kendine verilenden Allah’ın daveti yolunda harcarsa, Allah harcadığının yerini doldurur. Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır.”

Hesap Günü Allah dünya hayatlarında meleklerin yardımına sığınanlarla melekleri bir araya getirecek ve onlardan soracak: “Sizleri Allah’la birlikte ilah edinip yardım talep ederek Allah’a ortak koşanlar bunlar mıydı?” Melekler ise şöyle cevap verecekler: “Hâşâ! Bizim asla onların bizden beklediklerini yapmaya gücümüz yetmez. Onlar bizim dostumuz da olamazlar, bizim dostumuz Sensin. Onlar şeytanın vesvesesine kapılıp, körcesine onun tuzağına düşüp oyununa alet oldular.”

Bunun üzerine müşrik ve kâfirlere Allah şöyle diyecek: “Siz yaratılmış olanlardan hiçbiriniz, bir diğerinize ne bir fayda verebilir ne de gelecek bir zararı önlemeye güç yetirebilirsiniz. Şimdi inanmak istemediğiniz cehennem azabını tadın bakalım!”

Bunlar Allah adına apaçık âyetlerle kendilerini davet eden Peygamber’e: “Bu adam bizleri atalarımızın hayat nizamından koparmak, onun yerine başka bir nizam kurmak isteyen biri, söyledikleri de kendi uydurduklarından başka bir şey değil. Kur’an’da Allah’a isnat ettiği büyüleyici sözlerden ibaret bir düzmece.” diyerek karşı çıkmışlardı.

Hâlbuki Biz onlara şirk nizamlarının ve ona bağlı ahlakın doğru olduğunu bildiren bir kitap da göndermedik ki, ondan ders almış da onu savunuyor olsunlar. Ayrıca senden önce gönderdiğimiz bir peygamberden de duymuş olamazlar.

Bu müşriklerden önce gelip geçenlerin de çoğu, Allah adına yapılan daveti reddetmiş, peygamberlerini yalancılıkla suçlamışlardı. Bunlar öncekilere verdiğimiz nimetlerin onda birine bile sahip değiller. Sonunda onları cezalandırmamız çok çetin oldu.

Ey Peygamber! Hakikate sırt dönenlere de ki: “İster bir araya geldiğinizde, isterseniz kendi kendinizle baş başa kaldığınızda elinizi vicdanınıza koyup bir düşünün. O zaman benim size peygamber olarak görevlendirilmiş bir arkadaşınız olduğumu ve bende delilikten bir eser olmadığını anlayacaksınız. Ben yalnızca şiddetli azaba uğramamanız için sizi uyaran bir elçiyim. Ve bu tebliğ vazifeme karşılık sizden herhangi bir ücret ya da başka bir şey beklemiyorum, benim mükâfatımı verecek olan Allah’tır. O, her şeyi görmekte ve bilmektedir.”

Ey Peygamber, de ki: “Rabbimizin bildirdiği âyetler ile amel etmemiz halinde bâtıl yok olup gidecektir. O, hiç kimsenin bilmediği doğruları bilir.”

De ki: “Artık yaratılışınızın sebebi olan ilâhî hakikat gelmiştir. Beşerî olanlar ise sönüp gitmeye mahkûmdur.”

De ki: “Şayet ben bildirilen doğrulardan saparsam kendime zulmetmiş, zarar vermiş olurum.

Rabbimin davetine uyarsam, ancak o zaman doğru yolu bulmuş olurum. Allah kuluna şah damarından daha yakındır ve O her şeyi işitir.”

Sen Allah’ın âyetlerine kulağını tıkayıp aklını kullanmayanların Kıyamet Günü kıskıvrak yakalandıkları zamanki korkuyla nasıl büzüldüklerini, kaçacak yer bulamayıp da perişan olduklarını bir görsen! İşte O Gün: “Biz peygamberlerin Allah adına yaptıkları davete inandık.” diyecekler. Fakat asıl inandık, iman ettik demeleri gereken dünya, artık onlardan çok uzakta kalmıştır. Bugün iman etmelerinin kendilerine hiçbir faydası olmayacaktır.

Hâlbuki onlar derin bir şüphe içinde hakikate sırtlarını dönmüş, gaybı umursamazlıktan gelmişlerdi. Şimdi bunlar kendilerinden öncekiler gibi dünyaya geri döndürülüp O’na yönelmenin arzusu ile yalvaracaklar, fakat artık dünyaya dönüş ile aralarına aşılması imkânsız bir set çekilmiştir.