Abese Sûresi Açıklamalı Meali

¹Hz. Peygamber kavminden zengin ve ileri gelenlerin hidayete ermesi için uğraştığı bir sırada, yanına gelen kör birsine iltifat etmedi. Şimdi sırası mıydı?” dercesine rahatsız olup Surat astı ekşitti ve yüzünü döndü. Gözleri görmeyen bir müminin, “Ey Allah’ın Elçisi! Allah’ın sana öğrettiklerinden bana da öğret!” diye seslendiğini duyunca, “yersiz ve zamansız” bulduğu bu müdahaleden hoşlanmayarak adamcağıza arkasını döndü! Neden mi?

²Demek Kendisine dini konuları öğrenmek üzere, o kör kişi bulundukları meclise geldi ve kendisini meşgul etti diye. Mekke’nin ileri gelen müşriklerini, imana davet etmek üzere, İslâm’ı tebliğ etmekte olan Peygamber, gözleri görmeyen bir mü’minin kendisine gelmesinden ve o anki durumdan haberdar olmadığından ötürü ardı ardına birkaç defa, “Ey Allah’ın resulü! Allah’ın sana öğrettiklerinden bana da öğret!” demesi üzerine o anki tebliğ ile ilgili sözünün kesilmesinden ötürü hoşnut olmadı ve tebliğ vazifesini yapmak üzere tekrardan yönünü müşriklere döndü.

³Hayır, bunu yapmamalıydın, Ey Peygamber! müşrik kibrinden rahatsız olurken sen de “müşriklerin ileri gelenlerine yapacağım, tebliğ fırsatını kaçıracağım” diye rahatsız oldun ama, Ne bilirsin belki de o, soru soran kör kişi senin okuyacağın birkaç âyet sayesinde ve senden öğrenecekleriyle günah kirlerinden küfürden temizlenip arınacaktır? Belki de vicdanını arındıracaktı. Kör kişi gelince senin böyle davranman gerektiğini bildiren belgeler neler? Kendini üstün gören kişi körün gelişinden hoşlanmadı. Hoşnutsuzluğunu göstermek için suratını asıp yüzünü çevirdi. Peki sen ne yaptın? Konuşmam bölündü diye; sen de O kör olan kişiden yüzünü çevirdin! Kendini üstün görenlere bir şeyler anlatabilmek için; kör olan kimseye değil, kendini toplumun önde gelen şahsiyeti sayan, o kibirli, burnundan kıl aldırmayanlara itibar gösterdin! Oysa o kimse büyük bir heyecanla öğrenmek ve arınmak için gönlünü açarak gelmişti. Niçin onlara uydun? Ne biliyorsun? Belki de o gözleri görmeyen, kör olan kulum, senin ağzından dökülen ayetlerimi işittiğinde kalbi ile görecek! Belki ayetlerimle arınacak! Kendisini Rabbine teslim edecek!

⁴Yahut kendisine hakikat hatırlatılacak, öğüt alacak. Ya da senin vereceğin öğüdü can kulağıyla dinleyecek düşünüp taşınacak ve bu hatırlatma ve öğüt ona yarar sağlayacaktı.

⁵Fakat Konuşmakta olduğun Kureyş’in ileri gelenlerinden, kibrin zirvesinde yaşayan, zenginlikle şımaran malına mülküne güvenip kendini Allah’tan ihtiyaçtan uzak görene, kendilerini her şeye yeterli görenlere, Allah’ın yol göstericiliğine muhtaç olmadığını iddia eden o kibirli kâfire gelince. Sen, güçleri, imkânları ve kabiliyetleriyle yeterli donanıma sahip olduklarını, vahyin, Kur’ân’ın rehberliğine ihtiyaçlarının olmadığını ileri sürenlerin üstüne düşüyorsun. Hâlbuki sen kendisini zengin gören şımarıklara yüzünü dönüyorsun! Onlara bir şeyler anlatmaya çalışıyorsun! Hâlbuki onlar vereceğin öğütlere ihtiyaç duymuyorlar. Kulaklarını tıkamış anlattıklarını dinleme zahmetinde bile bulunmuyorlar.

⁶Sen imana gelir ümidiyle hidâyete gönlünü açan o tertemiz mümini ihmal etme pahasına, bütün gayretinle o müşriklere yakın ilgi gösteriyorsun. Sen ayetlerimizi dinlemeyenlerin üstüne düştükçe düşüyorsun! Israrla onlara gerçeklerimizi anlatmaya çalışıyorsun! İlgini yoğunlaştırdığın müşrikler ise kendilerini her bakımdan yeterli gördükleri için davetini inatla inkâr ediyorlar.

⁷Apaçık hakikati kendisine tebliğ ettiğin hâlde, hâlâ inat ve kibirle yüz çeviren, O şımarık densizlerin, İslam’ı kabul etmeyip, küfür ve günah kirinden, temizlenmemesinden sana bir sorumluluk yok ki, sana ne? Oysaki elinden geleni yaptığın ve güzel örnek olduğun müddetçe onun arınmamasından sen sorumlu değilsin, o yüzden öğüt almak isteyenden rahatsız olma. Sen ancak tebliğle görevlisin.

⁸Ama büyük bir istekle koşarak sana gelen, o engelli insana karşı ise sorumlusun. Aklını kalbini açmış bütün benliğiyle seni dinlemek istiyor.

⁹Ki o, Allah’tan korkmaktadır ve derin bir saygı duymaktadır. O’nun rızası için sana başvurmuştur. O kör olan kimse kalbinde Allah korkusuyla sana gelmişti. Senin anlatacaklarına karşı hazır bekliyordu. Rabbine ve senin anlatacaklarına saygı duyuyordu.

¹⁰Sen onu bırakıp oyalanıyorsun, o gözü görmeyen kişiyle ilgilenmeyip, ondan yüz çeviriyorsun. Bu tavır mü’minlere yakışmaz. Oysa tebliğ ve irşatta öncülük hakkı, daima “arınmak” isteyen kimselerin olmalıdır.

¹¹Hayır. Sakın böyle davranma! Hakkı sorana ve hayrı arayana ilgisiz davranmak, bir peygambere yakışmaz. Kur’an’a iman etme “lütfunda” bulunacaklar diye, o inkârcılara aşırı yüz verip onları şımartma; Allah’ın ayetlerini onlara “yalvarırcasına” tebliğ ederek bu Kitabın değerine gölge düşürme! Çünkü Bu Kur’an, sadece zenginler ve yetkililer için değil, zengin-fakir, ona gönül yüreklerini hakikate açan ve yaratılışının sebebine uygun yaşamak isteyen herkes için, ancak bir öğüttür bir ibret dersidir. Dinleyecek olanlara bir hatırlatmadır, dileyen ondan öğüt alır.

¹²Artık dileyen ve gerçeğe yönelen, Allah’ın sünnetine, düzeninin yasalarına uygun iradesinin tecellisi içinde, kendi iradesini ve tercihini isabetli kullanan, dünya ve âhirette kurtuluş ve esenliğe ulaşmak isteyen o Kur’ân’ı düşünüp öğüt alır. Dileyen öğüt alır, dileyen almaz. Kimseye zorla, nazla, yalvararak bir şey kabul ettiremezsin! Aklıyla kalbiyle yaklaşan öğüt alır.

¹³O Kur’an, semada yükseltilmiş şerefli sahifelerdedir. Sure sûre nakşedilmiş bir ilâhî yol göstericidir. O öğütler çok değerlidir. Sana gönderdiğimiz gerçekler şanı şerefi yüce bir kitabın sahifelerindedir. Kitabın içindekiler insanları şana şerefe kurtuluşa götürür. Kitaptaki bilgiler gerçeklerden ibarettir. Değerine paha biçilmez.

¹⁴Kur’an’ın hüküm ve hikmetleri, her türlü sistemin ve siyasetin üstünde, değeri yüksek, makamı yüksek ve insanî ve şeytânî katkılardan ve her türlü eksiklikten uzak Yüce ve içinde şirk bulunmayan tertemiz, ayetler ve delillerdir. Kitaptaki sözlerim insanların sözlerinden farklıdır. İnsanların sözleri; yalanla, riyayla, nifakla gösterişle kirlenmiştir. Kitaptaki sözlerde yalan riya nifak yoktur. Tertemizdir. İnsanları barışa, huzura, esenliğe çağırır. Sevgiye saygıya paylaşıma teşvik eder.

¹⁵Melekler arasından seçilen değerli ve güçlü melek olan Cebrail aracılığıyla Peygamber’e’ vahyedilen, böylece peygamber İslâm davetçileri tarafından tüm dünyaya duyurulan ilâhî kurtuluş reçetesidir.

¹⁶İyilik sahibi şerefli kimselerin ki O melekler Allah katında yüce ve salih varlıklardır. Bizim katımızda kayıt altında olan vahyi, yine bizim yanımızda itibarlı, değerli ve güçlü kıldığımız melek (Cebrail), Peygamber’e ulaştırmaktadır. Allah’ın kendilerine buyurduğuna karşı gelmezler, emredildikleri şeyi yaparlar. Değerli, saygı duyulan, güvenilir itaatkâr, sorumluluğunu bilen elçilerin elleriyle yazılmıştır, Allah katında itibar gören kâmil mü’minlerin ellerindedir. Ama gel gör ki, insanların çoğu ayetlerimizden yüz çeviriyor

¹⁷Canı çıkası Kahrolası kâfir insan Rabbinin birçok ikramını gördüğü halde inanmadı. İnanmadığı gibi, inananlara da engel olmaya çalıştı. Bu insanlar ne kadar da nankördür ve inkârcıdır. Birçok insan, kendisini sayısız nimetlerle donatan Rabbinin âyetlerine gözünü kapatıp, kulağını tıkayıp, yaratılış sebebinin dışına çıkarak kendi gibi yaratılmış kimselerin peşine düşüp Rabbine nankörlük eder. Hiç düşünmeden gerçeklerimizi inkâr eder!

¹⁸Bu kibir ve gurur nereden? Acaba bu insan Allah’ın kendisini niçin ve nasıl yarattığını hiç düşündü mü? Oysa Bu insanların her biri, gaflet perdesini sıyırıp düşünmüyor ki Allah onu hangi şeyden yarattı.

¹⁹Düşündüğünde şunu görecek: Rabbi onu meni içinde milyonlarcası bulunan ve adına sperm denen Bir damla sudan sperm ve yumurtadan yarattı ve ölçülerini takdir edip yeryüzünde karşılaşacağı ortam ve şartlara uygun, belli bir şekle soktu. Onları hakir iğrenç gördükleri bir damla spermden yarattık. O sperme baktıklarında, hangi şanı, hangi şerefi, hangi soyluluğu görüyorlar? Onlar sperme baktıklarında pis diye suratlarını çevirirler. Yüzlerini ekşitirler. İşte tiksindikleri şey onların dünya hayatının başlangıcıdır. Ona bakarak haklarında karar versinler. Rabbin bütün insanları ondan yarattı. Her insanın başlangıcı aynıdır, eşittir. Rabbinin yaratışında eşitsizlik yoktur. Yasamız böyledir. Yasamızı kim değiştirebilir. Biz o spermi kadınların rahminde biçimler vererek halden hale sokuyor, farklı evrelere ulaştırıyoruz.

²⁰Sonra ona ana karnından çıkış ve hayat yolunu; hayatı nasıl, neye ve kime göre yaşayacağını bildirdi ve doğru yolda yaşamayı kolaylaştırdı.

²¹Takdir edilen ömrü yaşadıktan Sonra kısacık bir ömrün ardından kendisine bahşedilen hayat süresi dolunca onu öldürdü cesedini kabre koydu ve mahşere kadar orada tutacaktır. Böylece insanın dünyadaki yaşamı bir an olarak noktalandı. Dünyaya çıplak doğdu çıplak gömüldü. Dünyaya gelirken hiçbir şey getirmedi. Ölürken dünyadan hiçbir şey götüremedi. Düşün ve ibret al.

²²Sonra dilediğinde onu zamanı gelince diriltir ve dünya hayatında Allah’ın davetine karşı tutumundan hesaba çeker ve imtihan sonuçlarını açıklar. Peki insanoğlu, kendisine bahşedilen bütün imkanları yerinde ve yeterli bir şekilde kullanarak istenen olgunluk seviyesine ulaşabildi mi? Dirilişi görmedik diye inkâr mı gerekir? Sizin görmediğiniz nice varlıklar var. Sizin görmediğiniz nice olaylar var. Siz görmüyorsunuz diye onlar yok mu sayılacak? Ne demek ben görmediğim şeye inanmam? Sanki siz her şeyi görebilecek her şeyi bilecek yetiye sahipsiniz! Hayır! Siz her şeyi görebilecek yetilere sahip değilsiniz. Sadece görmenizi istediğimiz şeyi görebilecek, bilmenizi istediğimiz şeyleri bilecek özellikte yaratılan insanlarsınız! Ne az düşünüyorsunuz?

²³Peki, bütün bu gerçekleri duyan insan, yapması gerekenleri yaptı mı? Hayır maalesef bu gerçeğe rağmen O nankör insan Rabbinin, Kitap göndererek kendisine emrettiğini ve kulluk görevini layıkıyla yerine getirmedi. Böyleleri Allah merkezli hayatı yaşamamakta inatla direnerek Rabbinin emirlerini yerine getirmez. Bencilliklerini, kibirlerini, yalanlarını öne çıkarır.

²⁴Kendi yaratılışına bakan İnsan bir de türlü türlü yediği nimetlerin meyve ve sebzelerin, nasıl mucizevi bir şekilde hazırlanıp önüne getirildiğini ibretle düşünerek onların yaratılışına bir baksın. Onu rızık olarak kendisine nasıl verdik: Yedikleri nasıl yaratılmış? Doğada nasıl üretiliyor! Görmüyorlar mı? Her varlık koyduğumuz yasaya göre hareket ediyor.

²⁵Şüphesiz biz, canlıların hayat kaynağı olan suyu yağmuru bulutlardan yeryüzüne döktükçe döktük, gökten rahmet ve bereketle boşalttık. Suyu yaratmasaydık, rüzgârlarla taşımasaydık ne yapabilirdiniz? Yeryüzünde yaşamanız için gerekli her şeyi yarattık. Düşünmüyor musunuz?

²⁶Sonra toprağı nasıl yardıkça yardık ve ziraata müsait şartlar ve imkânlar hazırladık. Oradan yemyeşil filizler çıkardık. Ekip dikebileceğiniz ovalar, yaylalar, bağlar, bahçeler meydana getirdik. Bilmediğiniz nimetlerin tohumlarıyla yeryüzünü donattık.

²⁷Böylece orada sayıları yüz binlerle ifade edilen, tatları, renkleri, görünüşleri farklı farklı bitkiler çıkarıp onları yiyebilesiniz diye yetiştirdik

²⁸Yeşili ile siyahı ile Üzümler ve sebze bahçeleri, çeşitli ağaçlar, sebzelerle dolu bostanlıklar, yoncalar, yetiştirdik

²⁹Zeytinler ve hurmalar, meydana getirdik

³⁰Boyları birbiriyle yarışan ve iç içe girmiş sık ağaçlı bahçeler, bağlar, düzenledik

³¹Çeşit çeşit, renk renk Meyveler yetiştirdik. Hayvanlarınız için yararlı çayırlar, otlaklıklar ve daha neler neler bitirdik. Bunlar, şu yiyip içtiklerine dönüp bir bakıp da gökten indirdiğimiz suyu ve toprağı yardırarak yetiştirdiğimiz üzüm bağlarını, zeytinlikleri, hurmalıkları, çeşit çeşit meyvelerle yüklü ağaçları, bitkileri, çayırları hiç görmezler mi?

³²Bütün bunları insanlar ve hayvanların yararlanması için Allah yaratmaktadır. Hiç düşünmüyor musunuz? Sizler Rabbinizin bu nimetleriyle yeryüzünde yaşamınızı sürdürüyorsunuz. Bitkiler doğuyor, yaşıyor, ölüyor ve tohumlarından tekrar doğuyorlar. Bu gerçekleri her zaman gördüğünüz halde doğumu, yaşamı, ölümü yeniden dirilmeyi nasıl inkâr edersiniz. Ey insan! Ölü topraktan bitkileri, bir damla sudan seni yaratmaya kâdir olan her şeyi bilen ve her şeye gücü Allah, bir gün öldüğünde seni tekrar diriltmeye de kâdirdir.

³³Ancak bütün bunlara nankörlük yaparsanız, kıyamet günü toprağa karışmış ölü bedenleri mezarlarından kaldıracak olan, dağların un ufak olduğu kıyametin çağrısı olan o gün, kulakları sağır edercesine şiddetli gürültü yani Sûr’a ikinci üfürülüş sesi geldiğinde, tüm insanların, hesap vermek üzere Büyük Mahkemeye çıkarıldığı an, haliniz nasıl olacaktır? Düşünmüyor musunuz? O gün kıyâmet kopacak ve bütün insanlar bütün bir hayatın hesabını vermek üzere mahşer meydanında toplanacaktır.

³⁴O gün yaşadığı korku nedeniyle kişi canının derdine düşer; dünyadayken canım kardeşim dediği öz kardeşinden kaçar. O gün her günahkâr insan, kendi canının derdine düşecek ve tüm yakınlarını, sevdiklerini bırakıp kaçacak;

³⁵Kendisini yetiştirip büyüten Annesinden ve babasından da uzak duracaktır, herkesin derdi vardır. İnsan o gün en çok sevdiği anasını babasını bile tanımaz.

³⁶Eşinden ve bir zamanlar üzerlerine titrediği, öpmeye bile kıyamadığı, hatta ölürüm de ayrılmam dediği oğullarından çocuklarından da kaçıp ayrılacaktır. Günü gelip de Son Saat’in kulakları sağır eden gürültüsü koptuğunda, işte O Günün dehşetinden kişi kendi kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden, çocuklarından bile kaçacak.

³⁷O gün onlardan her birinin kendine yetecek bir işi bir değil, birçok derdi vardır. Hiç kimsenin en yakınları dahil, başka birisiyle ilgilenecek hali kalmamıştır. Ancak kendi derdi ile kalır. O gün kişinin kendi derdi kendine yeter. Çünkü İnsan hesap gününün ne anlama geldiğini o anda görecek, bilecek ve idrak edecek! Yaşadığı gerçeğin rüyamı gerçek mi olduğunu bile tartışmayacak! Yaşadığı gerçek karşısında büyük bir dehşete düşecek! Bu dehşet hali onu kendine getirecek! Tek derdi kendisi olacak! O dehşet halinden kurtulmanın yollarını arayacak! Bunun derdi ile bencil mi bencil birisi haline gelecek! düşecek! O Gün herkes Sadece ve sadece kendi derdine düşecek.

³⁸O gün herkes, her nimetten hesaba çekilecek. Yüzler hesabın aynası olacak. Kimin ne yaşadığı yüzünden anlaşılacaktır. Allah’ın peygamberleri ve kitapları ile davetine iman ederek sorumluluklarını yerine getiren Yüzler var ki, o gün sevinç ve mutluluktan sabah güneşi gibi parıl parıl parıldar ve nur saçar. Bu aydınlık simalar o gün herkesin dikkatini çeker.

³⁹Onlar Cenneti kazanma müjdesini aldığı için mutluluktan Gülecek ve ilâhî müjdeyle sevinç içinde olacaklardır. Bekledikleri hesap günü gelmiş, hesaptan yüzlerinin akıyla çıkmışlardır.

⁴⁰Öyle yüzler de var ki o gün Davet edildikleri hayat nizam ve ahlakını reddedip sırtlarını dönenler Cehenneme gireceksiniz” haberini aldıktan sonra kendini yerlere atmış keder ve pişmanlıktan üzerlerini kirli ve tiksindirici bir toz toprak kaplamıştır.

⁴¹Onları dehşet ve ümitsizlik nedeniyle kahredici bir karanlık bürümüştür. O gün, onların üzerine kara bulutlar çökmüş, cehennem korkusu ile yüzleri kapkara kesilmiştir. Yaptıkları kötülükler yüzlerine yansımıştır. Yalanlarıyla Allah’ın gönderdiği gerçeklerin üzerini örtmüşler. İftiralarıyla İslam’ı karartmaya çalışmışlardır.

⁴²İşte onlar gerek sözleri gerek ortaya koydukları hayat tarzıyla Allah’ın ayetlerini inkâr edenler, böylece de doğru yoldan sapanlar, her türlü günahı utanmadan yapanlardır. İşte onlar inkârda ısrar eden kâfirler ve büyük günahlar işleyenlerdir. Bunlar, Allah’ın yasalarına göre oluşturulacak düzeni kabul etmeyerek ret etmişlerdir. Onlar Allah’ın ilahlığını terk ederek insanlara yasama, yürütme, yargılama, cezalandırma yetkileri verip insanları ilahlaştırmışlardır.